Ανόητες ερωτήσεις...

Δεν καταλαβαίνω πιο είναι το ζητούμενο της "εξόδου από την κρίση".

• Να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα, ώστε να συνεχίσουν να δανείζονται ασύστολα;
• Να διατηρηθεί η (πλαστά, ως φάνηκε) αυξανόμενη καταναλωτική δύναμη των πολιτών;
• Να μη δημιουργηθεί ένα παγκόσμιο και πολλά τοπικά "πολιτικά προβλήματα" αστάθειας;
• Να μη καταρρεύσουν κάποιες τράπεζες;
• Να μη βρεθεί στο δρόμο κανείς τραπεζίτης;
• Να μη "χάσουν τα σπίτια (τους;!) οι δανειολήπτες;
• Να μην απαξιωθεί η έννοια του "χρηματοπιστωτικού" προϊόντος ώστε όταν ξεχαστούν όλα να κάνουμε "business as usual";
• Ολα αυτά μαζί, και μερικά ακόμη;

Μα όλα αυτά μαζί, δεν γίνονται.
Αν γίνονταν, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ...

Ας αφήσουμε, όμως, τις απορίες αυτές να βράζουν στην αφέλειά τους, και ας παρακολουθήσουμε τις Ειδήσεις...

Απλά μαθήματα Τραπεζικής

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 68 - Φεβρουάριος 2007)
Διάσπαρτη είναι η έκπληξη που προκάλεσε στην κοινή γνώμη η πρόσφατη χιονοστιβάδα εξελίξεων στον Τραπεζικό χώρο, με τις επιχειρούμενες εξαγορές, τους νέους παίκτες, τα αραβικά κεφάλαια, και διάφορα άλλα που ενδέχεται ή "ακούγεται" ότι θα συμβούν. Ισως οι γνωρίζοντες περισσότερα να περίμεναν κάποιες παρεμφερείς εξελίξεις, οι οποίες ίσως και να μη φαίνονται τόσο εντυπωσιακές όσο φαίνονται σε όσους δεν γνωρίζουν (οικονομικά) γράμματα όπως εμείς. Εχοντας τονίσει το τελευταίο, θα επιχειρήσουμε μια "επιφανειακή" ερμηνεία της δυναμικής του τραπεζικού συστήματος σε μια χώρα όπου οι κανόνες του συστήματος ισχύουν με "το δικό της" τρόπο.

Η κορυφή της πυραμίδας απεικονίζει ευημερούσες τράπεζες, με εντυπωσιακή και σταθερή αύξηση κερδοφορίας κατά τα τελευταία χρόνια. Αυτό δεν το αρνείται κανείς, ούτε όμως και το αναλύει κάνοντας "ενοχλητικές" ερωτήσεις. Από πού προκαλείται η κερδοφορία αυτή; Από τις παραγωγικές επενδύσεις οι οποίες αποδίδουν "σαν τρελές"; Από τα μεγάλα έργα που δημιουργούν οικονομική ανάπτυξη; Από το γεγονός ότι είμαστε κάποιου είδους τραπεζικός παράδεισος; Η αίσθησή μας είναι ότι τίποτε από τα παραπάνω δεν ανήκει στις κυριότερες αιτίες που στηρίζουν την ευημερία των τραπεζών. Και ότι οι σημαντικότερες, καθ ημάς, αιτίες, δεν αναφέρονται δημόσια και δεν πρέπει να γίνονται γνωστές στους "πολλούς", όχι τόσο γιατί είναι "μυστικά επιτυχίας", αλλά γιατί τους αφορούν άμεσα.

Η σημαντικότερη ατμομηχανή της τραπεζικής ευημερίας είναι η "λιανική τραπεζική". Είναι τα (σχετικά) λίγα χρήματα που δανείζονται οι πολλοί για να ανταπεξέλθουν στις καταναλωτικές τους ανάγκες. Ενα πραγματικό επιτόκιο πιστωτικής κάρτας μπορεί να φτάσει στο 18%, τη στιγμή που τα αποταμιευόμενα χρήματα παίρνουν έως και κάτω από 2%. Είναι τόσο μεγάλο το άνοιγμα, που η λεγόμενη υπερχρέωση του νοικοκυριού, μπορεί να δώσει το έδαφος για ανανέωση του δανεισμού με ας πούμε το μισό επιτόκιο, και κατόπιν για άλλη μια φορά με το μισό επιτόκιο και πάει λέγοντας. Δηλαδή, όσοι πληρώνουν καταναλωτικά δάνεια με σχεδόν 20% μπορούν να αισθάνονται ανόητοι, γιατί τα ίδια ιδρύματα δανείζουν για τον ίδιο σκοπό και με το μισό επιτόκιο αν το δάνειο έχει "μεταφερθεί". Και μάλιστα ο παραλογισμός επεκτείνεται στο ότι αντί να μειώσουν τα επιτόκια (όπως θα ήταν το "λογικό), τους στέλνουν πελάτες σε άλλες τράπεζες χρηματοδοτώντας μια ιδιότυπη κινητικότητα οφειλετών, με σκοπό όχι να "εξυπηρετήσουν", αλλά να συνεχίσουν να διατηρούν πολλά μέτρα και πολλά σταθμά, αγνοώντας επιδεικτικά όσα συμβαίνουν σε άλλες αγορές της Ευρωζώνης.

Εξίσου, αν όχι περισσότερο, ισχυρή, είναι η ατμομηχανή των στεγαστικών δανείων. Τα τελευταία χρόνια οι ελληνικές τράπεζες νομιμοποίησαν υψηλότατες τιμές ακινήτων διότι το πρόβλημά τους ήταν να δανείσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα. Η Πολιτεία παρενέβη όχι στην κατεύθυνση του ορθολογισμού, αλλά εξισώνοντας σχεδόν τις "αντικειμενικές αξίες" (μια ακόμη ελληνική παγκόσμια πρωτοτυπία) με τις αγοραίες, με μοναδικό σκοπό να εισπράττει περισσότερους φόρους. Το τρίτος μέρος του συναιτερισμού είναι οι εργολάβοι, των οποίων το ίδιο κεφάλαιο έχει μεγαλύτερη αποδοτικότητα ίσως και από εκείνα των εταιριών πετρελαιοειδών. Ολοι αυτοί (κράτος, τράπεζες, εργολάβοι) σιωπηρά νομιμοποιούν ο ένας τον παραλογισμό του άλλου, στις πλάτες, πάντα, των "ανωνύμων" καταναλωτών. Βέβαια, κάποιοι θα πουν ότι αυτά είναι αυθαιρεσίες. Η απάντησή μας βρίσκεται στις μικρές αγγελίες ακινήτων σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωζώνης. Ας δουν τι αγοράζουν με τα ίδια χρήματα αλλού, χωρίς να συγκρίνουμε μισθούς, και το συζητάμε.

Για παρέμβαση του "κράτους" δε γίνεται λόγος, όχι μόνο γιατί το Κράτος έχει τράπεζες να πουλήσει: αν επιβάλλει την εκλογίκευση είτε στα καταναλωτικά, είτε στα στεγαστικά δάνεια, οι τράπεζες δεν θα είναι πια ελκυστικές ούτε στους απανταχού σεΐχηδες ούτε σε κανέναν. Οπότε, αφήστε ήσυχη την "cash cow" που λέγεται έλληνας πολίτης και ασχοληθείτε με τις "προοπτικές των τραπεζών", λένε όσοι "γνωρίζουν". Και καλά αυτοί, "κάνουν τη δουλειά τους", θα πει κανείς. Οι καταναλωτές τι κάνουν; Η δική μας απάντηση: προφανώς κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα.

Porca miseria...

[Περιοδικό ne.o. - Φεβρουάριος 2005]

Ενα φάντασμα μπαίνει στο σπίτι μας από την τηλεόραση. Το φάντασμα της μιζέριας. Η ευδαιμονία που εδώ και χρόνια καλλιεργείται γενικά και αόριστα στο ελληνικό γίγνεσθαι, φαίνεται να εγκαταλείπει σιγά-σιγά τις καρδιές μας για να δώσει τη θέση της σε μια μιζέρια ή έστω σε αισθήματα όπως "μακριά από εμάς", "και μη χειρότερα" και άλλα συναφή. Οι δύσκολες εποχές, οι οποίες ούτως ή άλλως θα έφταναν και με τους πράσινους άρχοντες, φαίνεται να καταφτάνουν επί των ημερών των γαλάζιων, δυστυχώς για τους τελευταίους. Τα φαινόμενα που φέρνουν μαζί τους οι εποχές ολοένα και περισσότερο σκληραίνουν ποιοτικά και γίνονται περισσότερα ποσοτικά. Τα "κανάλια" τα δείχνουν τα σημάδια των εποχών και δείχνοντάς τα βάζουν μέσα στο σπίτι μας τη μιζέρια και όχι μόνο. Πολλοί υποστηρίζουν ότι όλα αυτά είναι υπερβολές, ότι στην πραγματικότητα "δεν υπάρχει πρόβλημα" διότι - τόσο απλά - τα "κέντρα διασκέδασης" ακόμη και τις καθημερινές είναι γεμάτα. Δεν γνωρίζουμε αν έχουν δίκιο, τα κανάλια, όμως, συνεχίζουν ούτως ή άλλως ακάθεκτα τη δουλειά τους.

Η "ελευθερία της αντικειμενικής ενημέρωσης" που προ δεκαπενταετίας κοσμούσε τους λόγους των τότε τολμηρών και μετέπειτα ωφελημένων, μετατράπηκε σε "εργαλείο διαπλοκής" το οποίο συσχετίστηκε με τον έλεγχο της εξουσίας από τους προσφέροντες το τηλεοπτικό βήμα στους άρχοντές μας. Οι σκεπτόμενοι πολιτικά αλλά ανεξάρτητα από το συμφέρον τους μπορούσαν ίσως από την αρχή να εκτιμήσουν το ρόλο που θα έπαιζαν "τα κανάλια". Ομως οι "πολλοί" πείστηκαν ότι η "διαπλοκή" είναι ένα μεταγενέστερο και παράγωγο φαινόμενο. Η συνέχεια της ανάλυσης επί του θέματος ας απασχολήσει τους τηλεθωρούντες κατά το χρόνο των διαφημίσεων που διακόπτουν την αγαπημένη τους σειρά. Εμείς θα ασχοληθούμε με το κυρίαρχο μήνυμα των Δελτίων: τη Μιζέρια.

Δεν χρειάζονται πολλά κομμάτια του τηλε-παζλ για να διαβάσει κανείς τη λέξη στο δέκτη του. Τα δάνεια για Διακοπές, Χριστούγεννα, Πάσχα, Αυτοκίνητα και εν γένει Κατανάλωση έχουν αρχίσει να μένουν απλήρωτα. Οι τράπεζες πιέζουν, και τα θύματα εκλιπαρούν για οίκτο με την πλάτη στο φακό. Οι εισπρακτικές εταιρίες είναι σκληρές και δίνουν άφθονο και φτηνό υλικό στον ρεπόρτερ που δείχνει τα "προβλήματα του κόσμου". Οι αγρότες ανακαλύπτουν ότι οι επιδοτήσεις τελειώνουν χωρίς να ενδιαφέρονται αν αυτό συμβαίνει σε μπλε ή σε πράσινες ημέρες. Γνωρίζουν απλά ότι οι αριθμοί δεν βγαίνουν. Οι συντάξεις δεν φτάνουν, οι ανάπηροι κάθε χρόνο επισκέπτονται το γιατρό για να βεβαιώσει ότι στο ενδιάμεσο δεν φύτρωσε το άκρο που τους έλειπε ούτε και βρήκαν το φως τους. Τα νοσοκομεία γεμίζουν "ράντζα", στις λαϊκές αγορές και τα δημοτικά παζάρια κυριαρχεί εκτός από την ακρίβεια και η μαφία, το πετρέλαιο μόνο ακριβαίνει με την άνοδο των διεθνών τιμών χωρίς να φτηναίνει με την πτώση τους, η ανήμπορη μάνα κάνει έκκληση προσωπικά στον Πρωθυπουργό να σώσει το δικό της παιδί. Τα μηνύματα για ενδεχόμενο συνομωτικής κερδοσκοπικής υπερτίμησης της αγοράς κατοικίας κατά το κοντινό παρελθόν περνάνε στα ψιλά, δίπλα από την απειλή της επιβολής ΦΠΑ που θα ανεβάσει τις τιμές στα ακίνητα.

Το μήνυμα είναι σαφές: καθίστε στα αυγά σας, πληρώστε το υπερτιμημένο στεγαστικό σας και αν και το SLK σας δεν απειλείται με κατάσχεση, να λέτε "και πάλι καλά" και να θυμάστε αυτό που διαλαλούν τα κανάλια: "υπάρχει Μιζέρια στον κόσμο". Αν αισθάνεστε και περισσότερο δυνατοί αυτή την εποχή, μπορείτε να βλέπετε και τις άλλες εκπομπές και γενικά τα θέματα σχετικά με τη γκλαμουράτη ζωή των "επωνύμων", τα δράματά τους, τις ελπίδες, τα όνειρά τους, τις μικρές και μεγάλες ανθρώπινες στιγμές τους. Μπορείτε να θαυμάζετε τις ίδιες τηλεπερσόνες που θαυμάζατε και στο παρελθόν, πολιτικούς τε και δημοσιογράφους, να περιφέρουν την "ανιδιοτελή" τους ύπαρξη από κανάλι σε κανάλι, εναλλασσόμενοι σε όλους τους δυνατούς συνδυασμούς ρόλων, εξηγώντας για ποιο λόγο η μία μιζέρια είναι καλύτερη από την άλλη και γιατί οι ίδιοι έχουν την καλύτερη εξήγηση και τις καλύτερες λύσεις. Προς κ. Τέλη Λιβανίδη: από ποιο όροφο είχες πετάξει την τηλεόρασή σου;

Καλή Δανειοληψία

[Περιοδικό ne.o - Ιανουάριος 2004]

Θα λέγαμε "καλή χρονιά", αγαπητοί αναγνώστες, όμως τα ραδιόφωνα και οι τηλεοράσεις έχουν άλλη άποψη: Ευχονται σε όλους μας "Καλά Δάνεια". Αυτή είναι η κυρίαρχη ευχή, αυτά φέρουν οι μάγοι, φέτος περισσότερο από τις άλλες χρονιές: Δάνεια. Για να ικανοποιήσουμε τις μικρές και τις μεγάλες ανάγκες μας. Για να κάνουμε ευτυχισμένους αυτούς που αγαπάμε. Για να περάσουμε τις διακοπές μας στο χειμερινό θέρετρο μαζί με τους επώνυμους. Για να στεγάσουμε το αξιολύπητο είναι μας. Οι όροι είναι δικό μας θέμα, τόσο προσωπικό που δεν συζητείται δημόσια. Σκοπός είναι να αποφασίσουμε να δανειστούμε. Τα υπόλοιπα, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα βρεθούν.

Τα ποσά, ποικίλλουν από τράπεζα σε τράπεζα και από προιόν σε προϊόν. Από 3 μέχρι και 200 χιλ €, αρκεί να έχουμε ένα "όνειρο". Ο καθένας το δικό του όνειρο, άλλων με κίνηση στους 4 τροχούς, άλλο κάμπριο με 300 ίππους και κίνηση αυστηρά πίσω, άλλων με αυτόνομη θέρμανση και θέση στάθμευσης "2,2 x 4,5 m", άλλων, πάλι, με διπλή καμπίνα στην πρύμνη και GPS. Σημασία έχει το όνειρο και κανείς θα πει ότι αυτό δεν είναι κακό. Αυτό σκέφτονται και οι τράπεζες και τολμούν σήμερα να συμβάλλουν στο καλό του καθενός μας και τελικά στο καλό όλων ημών όσων έχουμε όνειρα, ανάγκες και στόχους. Σήμερα μάλιστα, έχουν τη δυνατότητα να μας τα προσφέρουν όλα αυτά με προσωπικούς όρους: τι καλύτερο;

Οσοι από εμάς είχαν την ατυχία να έχουν δανειστεί από άλλη τράπεζα, είναι φέτος πολύ τυχεροί. Μπορούν να μεταφέρουν όλα τους τα χρέη στην μία και μοναδική τράπεζα, στο όχημα που θα τους φέρει στο δρόμο του ονείρου τους, έτσι ώστε να συνεχίσουν να δανείζονται ακόμη περισσότερο. "Εχει για όλους": αυτό είναι το σύνθημα και, για να μην κάνουμε το σφάλμα να το ξεχάσουμε, μας το θυμίζουν συνεχώς τα Μέσα Μαζικής Εξημέρωσης, όπως λέει και ο Πανούσης.

Η επιλογή, βέβαια, είναι δική μας. Ασφαλώς. Μπορούμε και να μην δανειστούμε. Δεν χρειάζεται εμείς να ζήσουμε ούτε με δανεικά τη ζωή των επωνύμων, δεν χρειάζεται να τους επισκεφτούμε στις πίστες που μας διασκεδάζουν, ούτε και χρειάζεται να αγοράσουμε το τελευταίο μοντέλο του ο,τιδήποτε βλέπουμε στο παράθυρο του κόσμου που είναι ανοιχτό μέσα στα σπίτια όλων μας και μάλιστα με τη θέλησή μας. Δεν χρειάζεται να καλύψουμε το κενό που εξάλλου δεν ξέρουμε ότι έχουμε: μπορούμε απλά, τις ώρες που δεν προσποιούμαστε ότι δουλεύουμε, τις ώρες που δεν βλέπουμε τους Ράμπο και τους Εξολοθρευτές να απονέμουν δικαιοσύνη, να υπομένουμε το απαραίτητο για την γενική και αόριστη ανάπτυξη κυκλοφοριακό χάος.

Η καθημερινότητά μας, άλλωστε, θα βελτιωθεί μόνο και μόνο από τα Εργα των παχύσαρκων μηχανών, στους δρόμους, στον πολιτισμό και στα σχολεία μας: αυτό μας επιτρέπεται να ελπίζουμε τηλεθωρώντας. Οσο για τα όνειρα, αυτά είναι καλά μόνο όταν καταλήγουν στην κατανάλωση. Μόνο όταν οδηγούν στον δανεισμό από τις τράπεζες, στις οποίες διαμένουν τελικά οι μόνοι πραγματικοί μας φίλοι: αυτοί που μας δανείζουν τα χρήματα με τα οποία ο καθένας αγοράζει εκούσια ή ακούσια την δήθεν άρνηση του υπόλοιπου τίποτα των Αλλων. Αλήθεια, υπάρχουν και άλλα όνειρα;

Δανειστείτε, λοιπόν, αγαπητοί φίλοι, δανειστείτε για να μην έχετε απωθημένα με τίποτε, και όσο για το ποιο είναι το πραγματικό τίμημα του δανεισμού, μην σας απασχολεί. Τι σημαίνει άλλωστε το ότι θα υποθηκέψετε τη ζωή σας, που λένε κάποιοι; Χαμογελάστε, σφίξτε το χέρι του δανειστή σας όπως θα δίνατε τον οβολό σας στον Δήμιο, ζήστε έστω για λίγο τη χαρά του καταναλωτή γιατί αύριο, ποιος ξέρει, μπορεί η γρίπη που η "φύση" δημιούργησε να σας στερήσει τη ζωή και, αν δεν το κάνει αυτή, μπορεί να το κάνει ο άγνωστος τρομοκράτης, ο τρελαμένος γείτονας, ή ποιος ξέρει τι άλλο. Κλείστε τα μάτια και δανειστείτε. Και καλή χρονιά.

Η ευτυχία...

[Περιοδικό ne.o. - Ιούνιος 2003]

Η ευτυχία στις μέρες μας δεν είναι μόνο μια συναισθηματική, βιωματική, ή ό,τι άλλο θέλετε, κατάσταση. Επίσης, δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους. Αυτά είναι πράγματα γνωστά, η αναφορά των οποίων από μόνη της θα ήταν άξια απορίας. Ωστόσο η έννοια "ευτυχία" και πολλές συναφείς, χρησιμοποιούνται κατά κόρον κατά την προώθηση προϊόντων "νέας" και "παλαιάς" οικονομίας και εστιάζοντας σε αυτό μπορούμε να αναδείξουμε σημαντικά, κατά τη γνώμη μας, χαρακτηριστικά της εποχής μας.

Η απλή χρήση του όρου είναι σε όλους γνωστή: όποιος τρώει το τάδε τυρί και πλένει τα ρούχα του με το τάδε απορρυπαντικό, αν πιστέψουμε τις διαφημίσεις, δεν είναι απλά υγιής ή καθαρός: είναι ευτυχισμένος. Η ισχύς της επικοινωνίας, κυρίως της τηλεοπτικής, έχει χρησιμοποιηθεί για τη στρέβλωση των εννοιών, με τον "αγαθό" πάντα σκοπό του ανταγωνισμού και αδιαφορώντας (;) για το αν η στρέβλωση αυτή έχει πολύ ευρύτερες επιπτώσεις στον τρόπο του αντιλαμβάνεσθαι και σκέφτεσθαι των αποδεκτών. Ο αποδέκτης-καταναλωτής πρέπει να σκέφτεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο: να συνδέει την επιτυχία του στο άλλο φύλο με το οποιοδήποτε άσχετο καταναλωτικό αγαθό, να συσχετίζει συνειρμικά την οικογενειακή του γαλήνη με το τάδε εισαγόμενο σε μπουκαλάκι σκεύασμα και άλλα πολλά που ο αναγνώστης γνωρίζει, έχει όμως μάθει να δέχεται αδιαμαρτύρητα.

Στο ίδιο, όμως, μήκος κύματος κινείται και η χρήση του όρου στις νέες τεχνολογίες, στις νέες υπηρεσίες και γενικά στη "νέα οικονομία". "Ευτυχισμένος" γίνεται εκείνος που υποθηκεύει 30 έτη από τη ζωή του για να πάρει σπίτι από τις τράπεζες, εκείνος που προμηθεύεται το τάδε επικοινωνιακό "γκάτζετ" για να πληροφορείται το κενό των άλλων και να μεταδίδει το δικό του, εκείνος που αγοράζει το τάδε όχημα με δόσεις που θα πληρώνονται ακόμη και όταν αυτό βρίσκεται στην ανακύκλωση. Αναμενόμενο, μιας και το μόνο που αλλάζει από την κλασική κατανάλωση, είναι το εμπορευόμενο είδος. Στο πλαίσιο αυτό, οι εταιρίες-χορηγοί του Μεγάρου, ονόματα των οποίων εμπλέκονται σε πλήθος διερευνήσεων χρηματιστηριακών απατών (οι οποίες ποτέ δεν καταλήγουν σε δίωξη, διότι στην εποχή μας ...δεν υπάρχουν ένοχοι), δεν είναι απλά εταιρίες που θα προωθήσουν την ανάπτυξη και την ευημερία μέσω της νέας οικονομίας σήμερα, της νεώτερης οικονομίας αύριο: είναι οι αγαπημένες μας εταιρίες.

Είναι οι αγαπημένες μας εταιρίες, που μας έφεραν τον Pentium και μας εκπολίτισαν τις επιχειρήσεις, που μας υποσχέθηκαν καλύτερες δουλειές με τον καινούριο "business server" (οι οποίες δεν ήρθαν διότι ασφαλώς και δεν θα τις έφερνε ο "business server"), που μπήκαν στο χρηματιστήριο και έφεραν τις μετοχές τους από μηδέν σε 50-100 € και κατόπιν σε λίγα λεπτά και που σήμερα εμπορεύονται σχολικά και αύριο θα εμπορεύονται τυρόπιτες. Είναι οι αγαπημένες μας εταιρίες, που θα βελτίωναν τη δική μας ανταγωνιστικότητα χωρίς, απ' ό,τι αποδείχτηκε, να είναι σε θέση να διασφαλίσουν τη δική τους, διότι παίζοντας με κύριο αντισυμβαλλόμενο το δημόσιο και τις τράπεζες, και έχοντας διασφαλίσει το ανέλεγκτο, δεν έχεις πρόβλημα ανταγωνιστικότητας. Μόνο που σήμερα, έχουν αρχίσει να διαφαίνονται τα πρώτα (και μόνο) σημάδια της πραγματικής και αδυσώπητης ανταγωνιστικότητας. Σημάδια που δεν χαρακτηρίζουν μόνο τις υπό ύφεση (με δική τους υπαιτιότητα) εταιρίες πληροφορικής, αλλά και τους πελάτες τους, οι οποίοι ανακοινώνουν τις πρώτες πτωχεύσεις.

Μέσα στο κενό της δημιουργικότητας στο οποίο διάγουν εδώ και χρόνια οι επιχειρήσεις, εκτρέφοντας τα κρατικά παράσιτα τα οποία ξέρουν μόνο να δημιουργούν και να "κλείνουν" ανεξέλεγκτες φορολογικές χρήσεις, το βάρος πέφτει και πάλι στα "ακριβά εργατικά" των μικρότερων μισθών της ζώνης του Ευρώ. "Οδηγούμαστε σε εργασιακό μεσαίωνα" γράφουν οι αναλυτές και η πραγματική αγωνία όλων είναι μήπως πέσουν οι δείκτες κατανάλωσης. Το μέλλον θα αρχίσει να επιταχύνεται, η δε κορύφωση αναμένεται "μετά το 2004". Τότε είναι που αναμένεται να έρθει και η πραγματική "ευτυχία" της νέας τάξης...

Νέα Τραπεζική Οικονομία

[Περιοδικό ne.o - Μάρτιος 2003]

Τα αποκαλυπτήρια της ελληνικής έκδοσης της Νέας Οικονομίας έχουν ήδη αρχίσει. Κάποιες τράπεζες ανακοίνωσαν μια δικαιολογημένη κατά τη δική τους λογική αύξηση των επιτοκίων χορηγήσεων - και μόνον αυτών. Το "δικαιολογημένη", είναι ασφαλώς σχετικό και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι στο οποίο δεν αποκλείεται να δούμε διάφορες παρεμφερείς εξελίξεις στο άμεσο μέλλον και ανάλογα με την έκβαση της έναρξης του "πιθανού - ενδεχόμενου - επικείμενου - προγραμματιζόμενου" κλπ πολέμου στο Ιράκ. Οι εξελίξεις αυτές θα χρησιμοποιηθούν, ασφαλώς, ως αιτιολόγηση και άλλοθι όσων ήδη ("πρωτοποριακά" δηλαδή) συμβαίνουν στη χώρα μας. Το ακλόνητο αίτημα της λογικής αυτών των κινήσεων είναι ένα και μοναδικό: η ευστάθεια των κερδών του τραπεζικού συστήματος. Ολα τα υπόλοιπα εναλλάσσονται σε ρόλους δήθεν επιχειρηματολογίας και στολισμού επιλογών, από ανθρώπους που στην πραγματικότητα ποτέ δεν έχουν παράξει κανέναν απολύτως πλούτο.

Οταν τα πράγματα πηγαίνουν "καλά", ό,τι και να πει κανείς γίνεται αποδεκτό. Κανείς δε δίνει σημασία στα επιτόκια ή στη λεγόμενη "λιανική τραπεζική". Κανείς, διότι τα εκ της χρηματιστηριακής αναδιανομής του πλούτου εγγραφόμενα κέρδη είναι πολύ μεγαλύτερα από όσα θα φέρουν οι μια-δύο μονάδες ή τα δάνεια των 3.000 € που σήμερα με τόσο ζήλο διαφημίζονται. Η πραγματική φύση του συστήματος, όμως, όπως εξάλλου και ο πραγματικός χαρακτήρας των ανθρώπων, φαίνονται στα δύσκολα και όχι στα εύκολα. Εκεί αρχίζουν τα "ναι μεν - αλλά" και οι λοιπές αυθαίρετες συμπεριφορές, οι οποίες είναι είτε "στα πλαίσια της νομιμότητας" αν τις κάνουν οι τράπεζες, οι πραγματικοί υπάλληλοι, και τα αφεντικά τους, είτε "αδικαιολόγητες έως τρομοκρατικές" αν τις κάνουν άλλοι.

Για άλλη μια φορά ακροβατούμε στο όριο του λαϊκισμού, μιας και αυτά οφείλουν να είναι στη γνώση των Πολιτών με "π" κεφαλαίο όταν αποδέχονται τη μοίρα τους κάθε λίγα χρόνια, και η συντριπτική μεταπολεμική πλειοψηφία την αποδέχεται αυτή τη μοίρα, είτε διότι φοβάται "μη χάσει την ησυχία της", ή και για άλλους λόγους που η ίδια έχει μάθει να γνωρίζει καλά.

Εχει, πάντως, ενδιαφέρον να σχολιάσουμε την αναλγησία και την άρρωστη λειτουργία της αγοράς που επιχειρεί να "αναπτυχθεί" ως "νέα οικονομία". Λειτουργεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης; Σταματά, δηλαδή, η ζήτηση όταν η προσφορά γίνει παράλογη, ή καλύτερα, στρέφεται η ζήτηση αλλού όπου η προσφορά δεν είναι παράλογη; Τι επιλογές είναι που στην πραγματικότητα έχει ο λιανικός πελάτης των τραπεζών, δηλαδή ο μοναδικός πραγματικός αιμοδότης της - όποιας - νέας οικονομίας; Το ερώτημα ρητορικό και η απάντηση επίσης, μιας και επί του προκειμένου δεν υπάρχουν επιλογές διότι πρόκειται για φανερή συνομωσία: όλοι τελικά κάνουν τα ίδια βήματα τα οποία, όπως διατείνονται, δεν εξαρτώνται από τους ίδιους και κακώς οι φωνές για την όποια πολιτική των τραπεζών.

Πράγματι, δεν εξαρτώνται από τις τράπεζες οι επιλογές τους: εξαρτώνται από το αξίωμα του αναλλοίωτου των κερδών τους, το οποίο ανάγεται στην μοναδική υπέρτατη αλήθεια. Ολα τα άλλα φταίνε, μόνο οι κυβερνώντες και η "νέα οικονομία" δεν φταίνε, τα δε κέρδη των τραπεζών πρέπει να προστατευτούν με κάθε τρόπο. Μια σκληρή αλήθεια, όμως, δεν μπορεί να σταθεί μόνη της, οπότε χρειάζεται είτε να μεταμφιεστεί σε υποσχέσεις ανάπτυξης, χρηματοδότησης της "πραγματικής" νέας οικονομίας κλπ, είτε να υποστηριχτεί από το γκεμπελικό κουτόχορτο της αλλοίωσης της κρίσης το οποίο αφειδώς σερβίρεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και το οποίο με επιμέλεια διδάσκεται στα σχολεία όλων των βαθμίδων, ενίοτε δε, και με φανερή φροντίδα των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Οσο για τις άλλες πλευρές αυτής της "νέας οικονομίας" στη χώρα μας, μερικές έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται στις "μεγάλες εκθέσεις πληροφορικής" και τα λόγια περιττεύουν. Κοινός παρανομαστής, άλλοτε πελάτης, άλλοτε "πρωταγωνιστής", συνήθως θύμα, αλλά πάντα έστω και ακούσια θύτης, ο "πολίτης της νέας τάξης".

Η ανησυχία

[Περιοδικό ne.o. - Φεβρουάριος 2003]

...των τραπεζών για τις τιμές των ακινήτων είναι πλέον δημόσια δεδηλωμένη. "Οι τράπεζες φοβούνται μια γενικευμένη κατάρρευση τιμών", ανακοινώνουν τα δελτία ειδήσεων, και όσοι ασχολούνται με τη "μαγεία των αριθμών" αναζητούν και πάλι αλγόριθμους για τα δάνεια και τις αποταμιεύσεις "του λαού". Οι εξαγγελίες σχεδιάζονται, άλλοτε δήθεν διαρρέουν για να "ψαρέψουν" αντιδράσεις, άλλοτε αφήνονται να γίνουν σε κάποιο μέλλον που θα καθοριστεί από την "επικοινωνιακή πολιτική". Αυτό που επί του συγκεκριμένου θέματος έχει ενδιαφέρον είναι η ανησυχία των τραπεζών για τις τιμές των ακινήτων. Για ποιο λόγο, άραγε, ανησυχούν; Αν λειτούργησαν σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος, που λειτούργησαν, δεν έχουν πρόβλημα. Ακόμη και αν οι τιμές πέσουν, οι καταναλωτές "απλά" θα έχουν αγοράσει κάτι του οποίου η τιμή κατόπιν απαξιώθηκε, όπως, π.χ. συμβαίνει με τον εξοπλισμό πληροφορικής. Αφελής, αφελέστατη η σύγκριση, όχι μόνο διότι ο εξοπλισμός πληροφορικής δεν είναι στόχος ζωής "του κόσμου", αλλά και γιατί μιλάμε για πολύ διαφορετικά εργαλεία όπου ας εννοούμε το εργαλείο ως μέσο επίτευξης στόχου τινός.

Ο εξοπλισμός πληροφορικής είναι εργαλείο στα χέρια αυτού που τον αγοράζει. Αν το χρησιμοποιήσει σωστά, θα προσθέσει αξία, θα παράξει υπεραξία, ποιότητα κλπ και θα καταλήξει να έχει οικονομικά οφέλη. Το "σπίτι του λαού" από την άλλη, είναι εργαλείο όχι στα χέρια όσων των αγοράζουν, για τους οποίους είναι "στέγη", "όνειρο ζωής" κλπ, αλλά αντίθετα, στα χέρια όσων το πωλούν ή καλύτερα εμπλέκονται στην πώλησή του. Εργαλείο, το οποίο όχι μόνο δημιουργεί κέρδη στις τράπεζες και τους εργολάβους, αλλά, πάνω απ' όλα γεννά εξουσία για όσους καθορίζουν το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της αγοράς των τραπεζών και των εργολάβων. Και αυτοί δεν είναι η κυβέρνηση, αλλά οι πραγματικά κυβερνώντες.

Ετσι, οι Τράπεζες δανείζουν, αποδεχόμενες, δηλαδή νομιμοποιώντας τιμές οι οποίες όχι μόνο είναι από τις ακριβότερες της Ευρώπης (τώρα που η σύγκριση είναι άμεση αυτό είναι πλέον εμφανές), όχι μόνο δεν ανταποκρίνονται στην ποιότητα ζωής που προσφέρει το ανταλλάξιμο είδος, αλλά και καμία σχέση δεν έχουν με το κόστος κατασκευής του, ως οφείλουν. Ενα καινούριο διαμέρισμα που επωλείτο το 1999 ή το 2000 αντί 1,2 εκ δρχ το μέτρο (και πιστέψτε με, όχι στην Κηφισιά ή την Εκάλη...) είχε κόστος κατασκευής το πολύ 600 χιλ δρχ το μέτρο, μαζί με το (πανάκριβο) οικόπεδο, μαζί με όλα. Τα υπόλοιπα, ήταν "αέρας" του έλληνα εργολάβου η επιχείρηση του οποίου φαίνεται να είναι πολύ επικερδέστερη από μια μεγάλη βιομηχανία η οποία (αλίμονο) "καθαρίζει" πολύ λιγότερα από τουλάχιστον 100%.

Αυτό δεν ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες διότι τα ημερομίσθια και το κόστος κατασκευής εν γένει είναι πολύ υψηλότερα, οπότε η τιμή δεν είναι "φουσκωμένη" υπέρ του εργολάβου. Αυτά, ασφαλώς, είναι γνωστά και στις τράπεζες, και σε όσους νομοθετούν την "αντικειμενική αξία" μη γνωρίζοντας στη ζωή τους κανένα άλλο τρόπο να παράξουν έσοδα παρά μόνο τον κρατικό παρασιτισμό. Το 99, αυτά όλα ήταν "ψιλά γράμματα". Τελικά, θα πείτε, το πρόβλημα το έχει αυτός που αποδέχεται την τιμή, δηλαδή ο αγοραστής. Οντως, και είναι λαϊκισμός να δικαιολογήσουμε τους αγοραστές: ας πληρώσουν τα δάνεια που πήραν από τους ανθρώπους που ψήφισαν.

Εμείς ανησυχούμε για τις Τράπεζες, που έχουν πολύ σημαντικό ρόλο να παίξουν στη "Νέα Οικονομία". Τι θα γίνει αν καταρρεύσουν οι τιμές; Αν ξαφνικά βρεθούν με διαμερίσματα που δάνεισαν 1 εκ δρχ το μέτρο για να αγοραστούν και βρεθούν να πωλούνται για τα μισά; Τι θα γίνει αν οι δανειολήπτες, είτε από αδυναμία, είτε από εκδίκηση τους τα "χαρίσουν" τα διαμερίσματα; Θα είναι τότε κάπου οι εργολάβοι ή οι κύριοι Ανεπάγγελτοι για να συμπαρασταθούν στις Τράπεζες; Ή μήπως, εκτός από αυτοκίνητα, θα κατάσχουν και διαμερίσματα; Και καλά, τα αυτοκίνητα τα βάζουν σε "μάντρες", τα διαμερίσματα, πού θα τα βάλουν;