1.3.08
Νέες τεχνολογίες
Παρωχημένος ο τίτλος, έτσι δεν είναι; Πράγματι, ο τίτλος μας σήμερα δεν λέει σχεδόν τίποτε. Οι νέες τεχνολογίες του χτες είναι παλιές τεχνολογίες του σήμερα, με το "χτες" και το "σήμερα" να πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο. Η φράση-κλισέ ότι "η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία" για να μην είναι κενή περιεχομένου διατύπωση πρέπει να ακολουθείται από ανάλογη εξέλιξη και της δικής μας έμπρακτης στάσης απέναντι στην τεχνολογία. Με αυτό δεν εννοούμε να εξελίσσουμε το αν την αποδεχόμαστε ή την απορρίπτουμε. Η "αποδοχή" δεν έχει νόημα μόνο ως κατανάλωση και η "απόρριψη" ενίοτε ταυτίζεται με στρουθοκαμηλισμό. Εννοούμε ότι η στάση μας "πρέπει" να αξιοποιεί τα επιτεύγματα της τεχνολογίας με τέτοιο τρόπο ώστε να συμβάλλουμε στην εξέλιξη της πορείας της, στη μία ή την άλλη κατεύθυνση, χωρίς να θεωρούμε τίποτε ως "δεδομένο".
Η συμβολή στην εξέλιξη μιας επιστήμης προϋποθέτει επαρκή γνώση της θεμελίωσης της επιστήμης και των σύγχρονων επιτευγμάτων της. Κανείς από τους "αρμόδιους" της αγοράς, της πολιτείας ή της ακαδημαϊκής κοινότητας δεν θα αρνηθεί ότι σήμερα οι έλληνες γνωρίζουμε τις νέες τεχνολογίες, τις προωθούμε και τις προάγουμε. Αν είναι πράγματι έτσι, θα επαναλάβουμε την ίδια ερώτηση για πολλαπλή φορά: για ποιο λόγο δεν είμαστε ως χώρα περισσότερο ανταγωνιστικοί από άλλους σε κάποιες από τις νέες τεχνολογίες; Για ποιο λόγο δεν έχουμε ούτε ένα προϊόν το οποίο να αποτέλεσε ορατό "hit" στις εξελίξεις των νέων τεχνολογιών σε οποιοδήποτε τομέα; Πόσο πιο ευφυείς ήταν αυτοί που ξεκινώντας από ένα "γκαράζ", όμως την κατάλληλη στιγμή, με το κατάλληλο πνεύμα και στο κατάλληλο κλίμα, δημιούργησαν εξελίξεις όπως η Gateway, η yahoo, το napster, το amazon και τόσα άλλα;
Ας αναλύσουμε λίγο περισσότερο την τελευταία διατύπωση: ο εντοπισμός της "κατάλληλης στιγμής" προϋποθέτει αντίληψη των πραγμάτων. Προϋποθέτει εκτίμηση (μετά ρίσκου, ασφαλώς) για το "τι θα 'πουλήσει' αύριο", ότι και αν σημαίνει το "πουλάω". Το "κατάλληλο πνεύμα" δεν είναι ένα πνεύμα που περιμένει την επιδότηση κάνοντας όλο το απαιτούμενο "social networking", και όλοι καταλαβαίνουμε. Είναι το πνεύμα που τολμά ακόμη και χωρίς την επιδότηση. Εξάλλου, πολλά από όσα εντυπωσιακά πράγματα έγιναν δεν απαιτούσαν εξαρχής κανένα σημαντικό κεφάλαιο. Τα υπόλοιπα είναι δήθεν τεκμηρίωση της αναγκαιότητας της επιδότησης από τα "ΜΟΠ", τα "πακέτα" τα "ΚΠΣ" και τις λοιπές "δημοκρατικές δυνάμεις". Τέλος, το "κατάλληλο κλίμα" είναι ένα κλίμα που υποστηρίζει με υγιές και ανοιχτό βλέμμα την υγιή απόπειρα καινοτομίας απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν είναι η τράπεζα που όταν της απευθύνεσαι για venture capital σου ζητά "εμπράγματη εξασφάλιση" δηλαδή το σπίτι σου για υποθήκη.
Σήμερα, λοιπόν, ο όρος "νέες τεχνολογίες" στα του οίκου μας σημαίνει ακόμη ό,τι σήμαινε και στο παρελθόν: μια καλή αφορμή για να σχεδιαστούν "έργα", "πράξεις", "υποέργα" και άλλες διαχειριστικές οντότητες οι οποίες "θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα" των επιχειρήσεων και θα "εκσυγχρονίσουν το δημόσιο τομέα", "βελτιώνοντας την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους πολίτες". Σήμερα, μιλάμε ακόμη για στόχους εισαγωγής της πληροφορικής στο Δημόσιο, γιατί προφανώς δεν τους επιτύχαμε παρά τις εκατομμύρια ώρες σεμιναρίων στους δημόσιους υπαλλήλους, τις αμέτρητες προμήθειες, τα στρατηγικά προγράμματα, τις οριζόντιες δράσεις και ένα σωρό άλλες μαύρες τρύπες χρηματοδοτήσεων.
Μιλάμε (στο 4ο ΚΠΣ!) για "ενίσχυση 50.000 επιχειρήσεων" για να κάνουν, αλήθεια, τι ακριβώς; Κάτι σαν το "Δικτυωθείτε" δηλαδή να φτιάξουν μια σελίδα στο web; Μήπως για να αγοράσουν ERP, CRM, κλπ εφαρμογές λογισμικού που (δεν!) θα τους βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα, αλλά θα βελτιώσουν μια χαρά τα οικονομικά αποτελέσματα αυτών που θα πουλήσουν όλο αυτό το λογισμικό; Και τα περισσότερα από αυτά εντοπίζονται στην "περιφέρεια"; Αλήθεια, ποια θα ήταν η θέση μας στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη, αν δεν υπήρχαν πράξεις σαν το "Δικτυωθείτε", το "φοιτητικό internet" και τα συναφή;
Τέτοια είναι τα οράματα του "4ου"; Κουράστηκαν πολύ οι επιτροπές ψηφιακής στρατηγικής (ή μήπως είναι ψηφιακές επιτροπές στρατηγικής;) για να παράξουν τέτοιες πρωτοποριακές και πρωτότυπες σκέψεις; Δεν γνωρίζουμε, μάλλον οι αποφασίζοντες γνωρίζουν καλύτερα. Προφανώς, εμείς είμαστε που ζούμε σε άλλη πραγματικότητα και από αυτήν, τους ευχόμαστε καλή συνέχεια και σας αποχαιρετούμε για το μήνα αυτό.
1.10.05
Μια μικρή ιστορία
Η ιστορία που ακολουθεί είναι αληθινή. Εταιρία τεχνολογίας αναλαμβάνει την εκτέλεση ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτείται από το 3ο ΚΠΣ σε σύμπραξη με ελληνικό Πανεπιστήμιο. Αντικείμενο είναι η υλοποίηση μιας καινοτομικής ιδέας του Πανεπιστημίου, η οποία εμπίπτει σε ένα μέρος στην εταιρία και σε ένα άλλο στο ίδιο το Πανεπιστήμιο. Η ιδέα περιλαμβάνει την ανάπτυξη τεχνολογικών προϊόντων που μπορούν να καταστήσουν τον φορέα που τα εκμεταλλεύεται ιδιαίτερα ανταγωνιστικό στη διεθνή αγορά η οποία μόλις και διαμορφώνεται στον συγκεκριμένο τομέα. Η θέση αυτή υποστηρίζεται εξαρχής και από το Πανεπιστήμιο και συμφωνείται ότι η χρηματοδότηση από το ΚΠΣ απλά διευκολύνει μια πορεία που ούτως ή άλλως έπρεπε να ακολουθηθεί και από τα δύο μέρη. Τα δε χρονοδιαγράμματα του έργου είναι τυπικά, διότι ο επίκαιρος χαρακτήρας της ιδέας κάνει την υλοποίησή της επιτακτική, με τη δε συμβολή του ΚΠΣ απλά θα γίνει ευκολότερη.
Κάπου εκεί, εξάλλου, βρίσκεται και το πνεύμα των προγραμμάτων αυτού του τύπου: να υποστηρίξουν καινοτομικές ενέργειες που ένας ιδιωτικός τομέας ούτως ή άλλως σκόπευε να αναλάβει. Η πρόταση κατατίθεται, εγκρίνεται και ξεκινά να υλοποιείται ένα χρόνο μετά, με ορίζοντα ουσιαστικής ολοκλήρωσης το καλοκαίρι που μας πέρασε. Η χρηματοδότηση είναι κανονική, δηλαδή δεν εμφανίζει καθυστερήσεις και γενικά πουθενά στον ορίζοντα δεν φαίνεται "αντικειμενικός" λόγος καθυστέρησης.
Για τον εξωτερικό παρατηρητή η εικόνα είναι ένας ιδιώτης που σε συνεργασία με ένα Πανεπιστήμιο έχει μπροστά του εγκαίρως μια καλή ιδέα που θα τον βάλει ως έναν από τους πρώτους παίκτες σε μια αναπτυσσόμενη αγορά και μάλιστα, η πορεία προς τα εκεί υποστηρίζεται εν μέρει από κοινοτικά χρήματα.
Και τώρα η πραγματικότητα. Δύο χρόνια μετά, η ιδιωτική εταιρία δηλώνει καθυστέρηση στην εκτέλεση του έργου χωρίς να έχει δώσει κανένα παρεμφερές μήνυμα στην πορεία, ενώ το Πανεπιστήμιο έχει ολοκληρώσει το έργο του και αναμένει τα αποτελέσματα της δουλειάς της εταιρίας, ώστε να "κουμπώσουν". Στο διάστημα αυτό ο επίκαιρος χαρακτήρας της ιδέας έχει ατονίσει, όπως θα συνέβαινε σε κάθε ιδέα που σχετίζεται με τεχνολογία. Η απάντηση στο ερώτημα "τι συνέβη και η εταιρία δεν εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία;" είναι απλή: η εταιρία χρησιμοποίησε εν πολλοίς την χρηματοδότηση για να πληρώσει λειτουργικά της έξοδα και όχι για τους σκοπούς του έργου. Οταν ασχολήθηκε με το αντικείμενο, απλά ήταν για να διαπιστώσει ότι δεν πρόκειται για τετριμμένο πόνημα. Σε κάθε περίπτωση η χρηματοδότηση από το ΚΠΣ δεν υποστήριξε μια στοχοθετημένη αναπτυξιακή πορεία, αλλά την ενασχόληση με "τρέχουσες υποχρεώσεις". Στο μεταξύ, χάθηκε το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα να είναι από τους πρώτους που θα διαμορφώσουν την συγκεκριμένη αγορά.
Η συγκεκριμένη περίπτωση, της οποίας έχουν αλλοιωθεί κάποια στοιχεία στη διήγηση για ευνόητους λόγους, δεν είναι, ασφαλώς, μοναδική. Οι "τεχνικές και διαχειριστικές" ευθύνες είναι ανιχνεύσιμες αν και είναι απίθανο να αποδοθούν ποτέ, καθότι τελικά το έργο θα έχει τα προβλεπόμενα "παραδοτέα". Η ουσία, όμως, παραμένει και συνοψίζεται σε μια φράση που σε κρίσεις ειλικρίνειας θα γράφονταν σε πολλές προτάσεις έργων: "σκοπός του έργου είναι να μας ανατεθεί το έργο". Τα υπόλοιπα είναι αναγκαστική υποκρισία στις διατυπώσεις περί ανταγωνιστικότητας και τα σχετικά, μέχρις ότου ανατεθεί το έργο. Στη δε διαμαρτυρία του Πανεπιστημίου για τη χαμένη ευκαιρία να είναι ελληνικό ένα από τα πρώτα προϊόντα σε μια νευραλγική αγορά, ο εκπρόσωπος της εταιρίας αφού διαβεβαίωσε ότι τελικά "το έργο θα γίνει", είπε με στόμφο: "ε, δεν είμαστε και Αμερική για να βγάζουμε πρώτοι τα προϊόντα στις αγορές!". Ακριβώς! Δεν είμαστε, και ούτε πρόκειται να γίνουμε, ακριβώς επειδή δεν το πιστεύουμε. Αν το πιστεύαμε, μπορεί τα πράγματα να ήταν διαφορετικά...
1.5.05
e-μφύλιος...
[Περιοδικό ne.o. - Μάιος 2005]
Εν αναμονή εξελίξεων σε όλα τα μέτωπα, παρακολουθούμε με ενδιαφέρον την συμπεριφορά των εταιριών πληροφορικής κατά τη συμμετοχή τους στους διαγωνισμούς της ΚτΠ, οι οποίοι με τουλάχιστον 3 χρόνια καθυστέρηση άρχισαν σιγά-σιγά να κάνουν την εμφάνισή τους. Το αντικείμενο μας έχει απασχολήσει και στο παρελθόν, μόνο που αυτή τη φορά δεν θα ασχοληθούμε ούτε με την ανικανότητα και αναποτελεσματικότητα του συστήματος διαχείρισης, ούτε με τις προσδοκίες των εταιριών και την κατά τη γνώμη μας άστοχη στρατηγική τους. Αυτό που θα μας απασχολήσει είναι τα στοιχεία συμπεριφοράς που εκδηλώνονται στους διαγωνισμούς, τα οποία, με μια στρογγυλή και πολιτικά ορθή γλώσσα, "δεν είναι ό,τι καλύτερο".
Η αλήθεια είναι ότι πολλές εταιρίες πληροφορικής περιμένουν εδώ και χρόνια τις δουλειές του 3ου ΚΠΣ, έχοντας αποτελέσει πρόδρομο των εξελίξεων στο "εργασιακό", οι οποίες τώρα έρχονται και στην πραγματικότητα που μας εμφανίζουν τα τηλεκανάλια: έχουν καταργήσει το ωράριο, τις υπερωρίες, την ασφάλιση, την πρόσληψη, και ό,τι άλλο νομίζετε. Αυτά, βέβαια, έγιναν με την έμπρακτη συναίνεση τόσο των ίδιων των εργαζομένων, όσο και των θεσμικών οργάνων που τίποτε και ποτέ δεν κατοχύρωσαν σχετικά με τα επαγγέλματα πληροφορικής. Αυτό είναι άλλο θέμα.
Η αναμονή, όμως, δημιουργεί νευρικότητα. Ιδιαίτερα η αναμονή που κοστίζει είτε απώλειες σε κέρδη, είτε και ίδια κεφάλαια. Η νευρικότητα, με τη σειρά της, απελευθερώνει τον πραγματικό εαυτό του φορέα της. Σε αυτές τις συνθήκες, με αυτή την ψυχολογία, προσέρχονται οι εταιρίες στους διαγωνισμούς. Το τι γίνεται δεν περιγράφεται: η καχυποψία όλων προς όλους σε όλο της το μεγαλείο. Οι επιτροπές θεωρούνται εκ των προτέρων "μιλημένες", οι ανταγωνιστές θεωρούνται "παράτυποι" και γενικά κυριαρχεί ένα τεκμήριο ενοχής: όλοι είναι ένοχοι και είναι πρακτικά αδύνατο να αποδειχθεί η αθωότητά τους, απλά και μόνο γιατί "εμείς" θέλουμε τη δουλειά και θα κάνουμε "τα πάντα" για να την αποκτήσουμε. Ετσι, η ανάγνωση των τυπικών εγγράφων των ανταγωνιστών γίνεται ούτε λίγο ούτε πολύ με μεγεθυντικό φακό μήπως και διαπιστωθεί κάποια "παρατυπία" στη σφραγίδα, την υπογραφή, τη διατύπωση. Κάποια έλλειψη δικαιολογητικού, ασυμβατότητα με το νόμο περί "βασικού μετόχου", αμφιλεγόμενη ερμηνεία διάταξης ή όρου διατύπωσης της προκήρυξης, και άλλα συναφή.
Θύματα του "τεκμηρίου ενοχής" πέφτουν κυρίως οι επιτροπές αξιολόγησης. Δύσκολοι καιροί για αξιολογητές, μιας και οι "Αλλοι" φρόντισαν πολύ καλά να συνδέσουν τις απανταχού επιτροπές αξιολόγησης με τη διαπλοκή, τους αξιολογητές με τις μίζες, και τα συναφή. Αν σκεφτεί κανείς ότι σε πολλούς φορείς δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό που να κάνει την αξιολόγηση, τότε οι αξιολογητές νιώθουν τουλάχιστον αμήχανοι μπροστά στους εκατέρωθεν γνώστες των τεχνικών λεπτομερειών του διαγωνισμού. Ετσι, η εικόνα που εμφανίζεται δίνει την εντύπωση ζούγκλας όπου τα "θηρία της πληροφορικής" μάχονται γύρω από το πτώμα της άμοιρης γερασμένης "γαζέλας του 3ου ΚΠΣ" που τελικά αφέθηκε από τους αδαείς φύλακές της να τους παραδοθεί.
Οσοι είναι μέσα στα πράγματα ξέρουν καλά το κόστος που μπορεί να έχει η συμπεριφορά αυτή: καθυστερήσεις, ακυρώσεις, απώλειες, δευτεροβάθμιες επιτροπές, δικαστήρια, ασφαλιστικά μέτρα. "Αν δεν την πάρουμε εμείς τη δουλειά, τότε να μην την πάρει κανείς". Αυτό είναι το ήθος που δυστυχώς εκδηλώνεται σε κάποιες τυχαίες περιπτώσεις που υπέπεσαν στην αντίληψή μας. Δύσκολοι καιροί. Οχι μόνο γιατί δικαιολογημένα όλοι έχουν ανάγκη την οποιαδήποτε δουλειά. Τέτοιοι δύσκολοι καιροί αντιμετωπίζονται με τη δημιουργικότητα άξιων ανθρώπων.
Δύσκολοι, γιατί πλέον κανείς δεν εμπιστεύεται τίποτε, δεν αναγνωρίζει καμία αρχή, και γενικά το λεγόμενο fair-play έχει καταντήσει παραμύθι. Θα πείτε ότι αυτά μας τα διδάσκουν πρωτίστως αυτοί που επιλέγουμε να μας κυβερνήσουν. Πράγματι. Και πού να κυβερνήσουν οι απόφοιτοι των σχολείων που έφτιαξαν αυτοί που επιλέγουμε να μας κυβερνήσουν...
1.12.04
Διαρθρωτικές αλλαγές
[Περιοδικό ne.o. - Δεκέμβριος 2004]
Οχι, δεν θα αναφερθούμε σε αυτές που εδώ και χρόνια μας ζητά η Ευρωπαϊκή Ενωση για την οικονομία και τη δημόσια διοίκηση. Την εποχή αυτή συντελούνται άλλες, πολύ πιο ενδιαφέρουσες για την καθημερινότητα της καθ ημών αγοράς διαρθρωτικές αλλαγές. Η αλλαγή της διακυβέρνησης της χώρας δεν έγινε άμεσα αντιληπτή στην αγορά μας, ίσως όχι μόνο λόγω της διακριτικής συμπεριφοράς των νέων ανθρώπων που βρέθηκαν στα πράγματα, αλλά ενδεχομένως και λόγω της υποχρέωσης να ολοκληρωθεί τέλος πάντων η υπόθεση των Αγώνων. Σήμερα που οι αγώνες αποτελούν ανάμνηση, η αντιφατική ελληνική πραγματικότητα είναι και πάλι μπροστά μας. Οι νέοι άνθρωποι πρέπει να κινηθούν και οι κινήσεις τους θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αγορά μας, όχι μόνο γιατί θα απελευθερωθούν τα πολυπόθητα κονδύλια αλλά και γιατί θα αλλάξουν πολλοί ρόλοι και θα δημιουργηθεί μια νέα τάξη γενικότερα.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ή μάλλον από το σημείο που τα άφησαν "οι προηγούμενοι". Τα επιχειρησιακά προγράμματα ήταν σχεδιασμένα, συνήθως με σημαντικές καθυστερήσεις, ολιγωρίες και αποκλίσεις από τις των Ευρωπαίων προδιαγραφές. Τα πλείστα όσα εσωτερικά μέτωπα των "προηγούμενων" εδώ και χρόνια, ίσως σε μερικές περιπτώσεις για ολόκληρη την τελευταία τετραετία, δεν άφηναν τα πράγματα να προχωρήσουν. Ολοι έπρεπε να πάρουν (τον έλεγχο για) κάτι, ωστόσο οι αντιθέσεις ήταν πολλές, οι νέοι ανερχόμενοι έπρεπε να παραμερίσουν τους παλαιοκομματικούς, οι οποίοι όμως, είχαν σημαντικές προσβάσεις, οι διαχειριστικές αρχές τελούσαν μόνιμα σε μεταβατική κατάσταση, ενώ οι Περιφέρειες έδιναν μια απίστευτη εικόνα μετριότητας και ανεπάρκειας στο περιεχόμενο των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων σε όλους τους τομείς.
Τα "συμπληρώματα προγραμματισμού" γράφονταν και ξαναγράφονταν, οι ζυμώσεις για τον ποιον φωτογραφίζουν έδιναν και έπαιρναν, το κρέας βαπτιζόταν κατά συρροή και κατ εξακολούθηση "ψάρι", και οι "ερμηνείες" ήταν το αγαπημένο σπορ όσων αποφάσιζαν. Ωστόσο δουλειές δεν έβγαιναν στην αγορά και τα κονδύλια έμεναν πεισματικά αδιάθετα να αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να επιστραφούν. Ακόμη και στις περιπτώσεις που χέρια χτυπούσαν με δύναμη ακριβά γραφεία, ο μηχανισμός ήταν αδύναμος, ενώ άλλες φορές δεν πρόλαβε να ακολουθήσει και να αναθέσει. Πέραν, όμως, από τα διαχειριστικά, και εκτός ίσως ορισμένων περιπτώσεων, όλα αυτά τα "συμπληρώματα προγραμματισμού", τα "υποέργα" και οι πάσης φύσεως "προτάσεις", χαρακτηρίζονταν από έλλειψη ουσιαστικού περιεχομένου, φαντασίας και κεντρικής ιδέας και από απίστευτα δυσανάλογους προϋπολογισμούς.
Αυτή ήταν η κατάσταση που βρήκαν ή που σε μερικές περιπτώσεις αναγκάστηκαν να ανακαλύψουν οι νέοι στα πράγματα άνθρωποι. Σε ουκ ολίγες περιπτώσεις η απορία σχετικά με το "πώς τα είχαν σκεφτεί οι προηγούμενοι" είναι παραπάνω από έκδηλη. Ομοίως και η δέσμευση να σκεφτούν πράγματα που θα καταναλώσουν τους πόρους που δέσμευσαν οι προηγούμενοι χωρίς όμως να προλάβουν ή να καταφέρουν ούτε να περιγράψουν με λεπτομέρεια ούτε να καταναλώσουν. Στη διαδικασία αυτή το παιχνίδι ξαναστήνεται από την αρχή, καθώς οι τέως περιθωριοποιημένοι αναλαμβάνουν και οι ομάδες των τέως παρατηρητών γίνονται "ομάδες έργου" έστω για τα μέτρια έργα που σχεδόν σχεδιάστηκαν από τους προηγούμενους.
Βέβαια, όπως σε κάθε μετάβαση, δεν λείπουν και οι "χαμαιλέοντες", εκείνοι που και πριν ήταν οι μοχθηροί και αφανείς "χειριστές καταστάσεων" και που και σήμερα βρήκαν τρόπο να διεκδικήσουν μια νέα θέση στα νέα πράγματα. Κάτι οι χειρισμοί των ιδίων, κάτι η ανάγκη να ενημερωθούν οι νέοι, ο κίνδυνος να επαναληφθούν ίδια πράγματα με άλλους φανερούς αλλά τους ίδιους κρυφούς μοχθηρούς πρωταγωνιστές είναι παραπάνω από φανερός. Η πρόκληση για τους νέους είναι μεγάλη. Η αγορά θα τους κρίνει όχι μόνο με κριτήριο τα χρήματα που θα απελευθερώσουν, αλλά και τον τρόπο που θα το κάνουν και ασφαλώς, με το περιεχόμενο όσων θα αποφασίσουν να γίνουν. Οσο για την ελπίδα, αυτή πεθαίνει πάντα τελευταία...
1.10.04
Προετοιμασίες για το χειμώνα
Ακούμε τελευταία πως "απελευθερώνονται επιτέλους τα κονδύλια και τα έργα του ΚΠΣ, γεγονός που θα δώσει την πολυαναμενόμενη ανάσα στην ελληνική αγορά πληροφορικής και όχι μόνο". Μάλιστα, "αυτή τη φορά τα χρήματα θα βγουν όντως στην αγορά διότι η νέα κυβέρνηση είναι αποφασισμένη κλπ, κλπ". Οι εταιρίες ετοιμάζονται, όπως περίπου προετοιμάζονταν οι οικογένειες για το χειμώνα στις παιδικές μας εκθέσεις: οι προσφορές διαγωνισμών που δεν έγιναν ποτέ βγαίνουν και πάλι από τα συρτάρια, ξεσκονίζονται και επικαιροποιούνται. Στα lobby των κεντρικών ξενοδοχείων και στα τηλέφωνα καθορίζονται οι νέες συμμαχίες ή επανεπιβεβαιώνονται οι παλιές: εσείς εδώ, εμείς εκεί, θα κατεβείτε στο τάδε έργο αλλά ακριβότεροι από εμάς, και το αυτό θα πράξουμε και δια υμάς όταν μας το ζητήσετε, το "τρίγωνο" θα κλείσει μέσω του τάδε νέου παράγοντα που "είναι μέσα στα πράγματα" και όλα αυτά που όλοι ξέρουν ότι συμβαίνουν και λίγοι παραδέχονται.
Η κεντρική ιδέα είναι, λίγο ως πολύ, να καταναλωθούν οι κοινοτικοί πόροι που θα βγουν στην αγορά και να ωφεληθούν, ασφαλώς, όλοι όσοι θα συμμετάσχουν σε αυτό. Εχουμε πολλάκις χαρακτηρίσει ως άρρωστο το φαινόμενο εξάρτησης της αγοράς από τους πόρους αυτούς. Είναι άλλο πράγμα να συναξιοποιούνται οι όποιοι πόροι στα πλαίσια επενδύσεων που ούτως ή άλλως ήταν σχεδιασμένες και επρόκειτο να γίνουν, και άλλο να γίνονται με περισσότερη ή λιγότερη επίφαση κάποιες επενδύσεις επ' ευκαιρίαν των κοινοτικών πόρων (αν όχι μόνο και μόνο επειδή αυτοί υπάρχουν). Αν λογαριάσει κανείς ότι σήμερα η υπερτιμολόγηση (ειδικά στην τάξη μεγέθους που συνέβαινε στο παρελθόν) δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση, τότε η είσοδος των πόρων στην αγορά είναι το πολύ το μισό από το κεφάλαιο που πρέπει να διατεθεί. Το υπόλοιπο είναι εθνικό, ιδιωτικό ή δημόσιο.
Εδώ, όμως, αρχίζουν τα δύσκολα διότι, σύμφωνα πάντα με τις ειδήσεις και τις εφημερίδες, και οι ρυθμοί ανάπτυξης θα πέσουν, και χρήμα δεν υπάρχει στα ταμεία, και πολλά άλλα. Φαίνεται ότι οι προηγούμενοι διαχειριστές, εκτός από την λογιστική εικονική πραγματικότητα, μας άφησαν για κληρονομιά και εικονικά ταμεία, οι δε ιδιώτες μόνο αποφασισμένοι να επενδύσουν δεν φαίνονται. Χρήματα υπάρχουν, όμως δεν γίνονται επενδύσεις και τα νέα που κατά καιρούς φτάνουν στη δημοσιότητα ότι λ.χ. οι ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα είναι το 0,5% του ΑΕΠ ενώ στην ΕΕ κυμαίνονται στο 14%, μάλλον συνηγορούν στην διαφαινόμενη παρατεταμένη δυστοκία της αγοράς.
Τι λείπει; Κατά τα λεγόμενα και γραφόμενα, δεν λείπει τίποτε: είμαστε μεγαλομεσαίοι ευρωπαίοι, έχουμε τους μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης, και η αγορά μας γίνεται ολοένα και περισσότερο ανταγωνιστική. Αυτό είναι το δεύτερο στοιχείο της κληρονομιάς που μας άφησαν οι άνθρωποι της Αλλαγής: η διαστρέβλωση των εννοιών και η εκούσια δημιουργία μιας ανύπαρκτης πραγματικότητας την οποία μερικοί κοντεύουν να πιστέψουν. Μόνο που οι διαδικασίες των (εξ Ευρώπης ορμόμενων) διαχειριστικών αρχών είναι πλέον πολύ πιο δύσκολες και οι αριθμοί δύσκολα "κουμπώνουν" με την πραγματικότητα της (μη) ανταγωνιστικότητάς μας, και ας λέμε εμείς ό,τι θέλουμε.
Αυτό που πραγματικά φαίνεται να λείπει, είναι η πίστη στις ιδέες και τις δυνάμεις μας. Οποιος πιστεύει στις δυνάμεις του δεν περιμένει "τα λεφτά του ΚΠΣ". Διεκδικεί, μάχεται και κερδίζει, ακόμη και όταν όλοι γύρω του γελούν ακριβώς επειδή αυτός δεν περιμένει "τα λεφτά του ΚΠΣ". Ο ιδιώτης επενδυτής σταματά να αναζητά τραπεζίτες αλλά βρίσκει συνεργάτες που θα δημιουργήσουν. Ο κόσμος εκεί έξω περιμένει να κατακτηθεί και καμία κατάκτηση δεν έγινε με "λεφτά του ΚΠΣ". Υπάρχουν πολλοί τρόποι να συνειδητοποιηθεί η σκληρότητα, η πρόκληση, αλλά και η γοητεία αυτής της πραγματικότητας. Ας διαλέξει ο καθένας τον δικό του.
1.6.04
Allegro ma non troppo
Κατά την μεταγραφή μουσικών κομματιών σε παρτιτούρα δίνεται, συνήθως στην αρχή, μια οδηγία για το ύφος της απόδοσης. Υπάρχουν οδηγίες για βαριά, αργή, ήρεμη, κανονική, εύθυμη, ζωηρή, έως και πολύ γρήγορη απόδοση. Ο μουσικός διαβάζει την οδηγία και ρυθμίζει το μετρονόμο αλλά και τη διάθεση της απόδοσής του σύμφωνα με αυτή. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τρόπο απόδοσης της οδηγίας του συνθέτη, ο οποίος δεν είναι, ασφαλώς, πάντα ο ίδιος μιας και κάθε τριάδα "εκτελεστής-όργανο-εκτέλεση" είναι μοναδική. Τα πράγματα γίνονται περισσότερο σύνθετα αλλά και γοητευτικά, όταν το μουσικό κομμάτι αποδίδεται από μια ορχήστρα.
Ας υποθέσουμε ότι η αγορά πληροφορικής, νέας οικονομίας κλπ, είναι η ορχήστρα που εκτελεί τη "Συμφωνία του 3ου ΚΠΣ", τη γνωστή και ως "Καθυστερημένη". Είναι χρόνια τώρα που οι μουσικοί, απλήρωτοι και με τσαλακωμένα ρούχα, χορδίζουν τα όργανά τους για να αποδώσουν - τι άλλο - το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Κάνουν "πηγαδάκια", κάποιοι συζητούν πίσω από το παραβάν, οι διευθυντές ορχήστρας εναλλάσσονται σε ρόλους και βάθρα, όλοι κοιτούν γύρω τους και -κυρίως- πίσω τους. Κάποιοι κρύβουν το χαμόγελο του "κάτι ξέρω" πίσω από την καλλιεργημένη γενειάδα τους, όμως και αυτοί ακόμη, κάποτε επιστρέφουν στα όργανά τους. Φήμες διαδίδονται, καμπανάκια που ειδοποιούν για την έναρξη της παράστασης ακούγονται, η αυλαία πάει να ανέβει, όμως και πάλι κατεβαίνει. Κάποιοι εγκαταλείπουν την ιδέα και επιστρέφουν στα πανηγύρια όπου έπαιζαν πριν. Κάποιοι άλλοι, επωφελούνται και αγοράζουν τις καρέκλες και τα όργανα όσων αποφασίζουν να τα πουλήσουν για να ζήσουν, μη έχοντας άλλη επιλογή.
Αλλοι πάλι, γίνονται αναλυτές: πότε θα αρχίσει η συναυλία, ποιες είναι οι αλλαγές της τελευταίας στιγμής στα όργανα που είναι επιλέξιμα να παίξουν, ποιες ιδιαιτερότητες στις προδιαγραφές του χορδίσματος θα αφήσουν κάποιους μουσικούς εκτός. Οι αναλύσεις, μάλιστα, πωλούνται ενίοτε ακριβότερα και από το εισιτήριο. Πλέον, αυτό που απασχολεί είναι να γίνει η συναυλία και όχι ποια μουσική και πώς θα παιχτεί. Το παρασκήνιο του παρασκηνίου είναι και αυτό θέμα προς συζήτηση, διερεύνηση και πώληση ενσωματωμένο στις αναλύσεις, εκτιμήσεις, συμβουλές, και αναλυτικές προδιαγραφές του χαρτιού της παρτιτούρας.
Δίπλα, η Μονάδα Οργάνωσης Πασών των Συναυλιών θέτει μέτρα για την σύλληψη, τη σχεδίαση, την επικύρωση, την αποτίμηση και την επαλήθευση της βιωσιμότητας του ήχου της συναυλίας που δεν λέει να ξεκινήσει.
Η ορχήστρα έχει αρχίσει να πεινά και να διψά, όμως η συναυλία δεν ματαιώνεται. Κάποιοι φεύγουν για λίγο, δίνουν ένα "γρήγορο" κονσέρτο τουριστικής κατανάλωσης και επανέρχονται στο πάλκο, στον προθάλαμο, στην αυλή ή όπου, τέλος πάντων, καταφέρνουν να φτάσουν. Κανείς δεν σκοπεύει να χάσει τη Συναυλία.
Οι θεατές μπαινοβγαίνουν στην αίθουσα, στην αρχή νευρικοί, στη συνέχεια κάπως κουρασμένοι, αλλά και αυτοί επίμονοι. Το Πολιτιστικό Πρόγραμμα τους προσφέρει και άλλα θεάματα, κυρίως από τον αθλητικό χώρο. Το μουσικό πρόγραμμα μπορεί να περιμένει, όμως δεν υπάρχει περίπτωση να μην δοθεί. Οι διοικητές του οργανισμού αλλάζουν, τιμωρημένοι μεταξύ άλλων για τη μη έναρξη της συναυλίας. Οι νέοι διοικητές υπόσχονται καλύτερο ήχο, νέα όργανα και πιο ποιοτικά κομμάτια. Μαζί τους φαίνεται να αλλάζουν και οι διευθυντές ορχήστρας και γενικά οι λεγόμενοι "συντελεστές". Το νέο αίμα, ενίοτε γαλουχημένο από το απερχόμενο, υπόσχεται στους μουσικούς και τα όργανά τους την έναρξη της Νέας Συναυλίας: όλοι θα έχουν δικαίωμα και ευκαιρία να παίξουν, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
Το κλίμα ξαφνικά γίνεται εορταστικό. Ολοι ξεχνούν την κούρασή τους, ξεσκονίζουν τις παρτιτούρες τους, τοποθετούν τα αναλόγια στη θέση τους και περιμένουν το σήμα του νέου μαέστρου, έτοιμοι να εκφράσουν την εύθυμη διάθεσή τους στην ερμηνεία τους. Οσο για τη μουσική, μπορεί να πρόκειται για παγκόσμια πρώτη εκτέλεση που θα δοξαστεί στους αιώνες, μπορεί πάλι όχι. Το σίγουρο είναι ότι ετοιμάζεται να αποδοθεί σε ύφος "allegro". Ma non troppo, προσθέτουμε εμείς...
1.10.03
Επενδύσεις...
Η συζήτηση σχετικά με την προσέλκυση επενδύσεων και την ανάπτυξη της νέας, έστω και της παλαιάς οικονομίας, φαίνεται να είναι πολύ πιο εύκολη από την ίδια την προσέλκυση. Οπως έγινε γνωστό, φέτος προσελκύσαμε ως χώρα μόλις 50 εκ δολάρια ξένων επενδύσεων σε αντιπαραβολή με το 1,5 δις του περυσινού έτους και τα ακόμη περισσότερα των περασμένων ετών. Οι αριθμοί είναι μη αμφισβητήσιμοι διότι προέρχονται από έγκυρες πηγές. Αλλοι αριθμοί που χρωματίζουν την ίδια εικόνα, είναι η σταθερή μείωση της βιομηχανικής παραγωγής, οι πενιχρές εξαγωγές που ίσως να είναι και λιγότερες (σε απόλυτα νούμερα) και από αυτές του Λουξεμβούργου, καθώς και μια είδηση που ακούσαμε μόνο την 26η Αυγούστου και μόνο σε κάποιο πολύ πρωινό ραδιοφωνικό δελτίο, ότι δηλαδή η Ελλάδα επώλησε το 20% των αποθεμάτων της σε χρυσό.
Δίπλα σε αυτά, έγκυρες μελέτες της ελληνικής αγοράς πληροφορικής επιβεβαιώνουν την πολλάκις εκπεφρασμένη θέση μας, ότι δηλαδή η δική μας αγορά πληροφορικής δεν στέκεται μόνη στα πόδια της, προσθέτει ελάχιστη αξία και κινείται κυρίως στην τροχιά του εμπορικού μεταπραττισμού, ο οποίος χωρίς τις ενέσεις των ΚΠΣ και του Δημοσίου, δεν έχει ούτε αυτός καύσιμο να λειτουργήσει. Λίγο πιο πέρα, οι εξαγγελίες των νυν και των επίδοξων μελλούμενων κυβερνητών, οι οποίες δίνουν την εντύπωση ότι ζούμε σε άλλη χώρα, που μόνο μεγάλα καλά την περιμένουν και η οποία θα συγκλίνει τελικά στον μέσο όρο της Ευρώπης (των 25, δηλαδή της Ευρώπης που περιλαμβάνει και τους έτι φτωχότερους ημών τέως "ανατολικούς").
Πού βρίσκεται η πραγματική αλήθεια περί όλων αυτών; Μήπως στα δελτία των καναλιών που αμέσως μετά από το "αφιέρωμα στην ημέρα που άλλαξε τον κόσμο" δείχνουν τη συγκινητική στιγμή μιας "ερμηνεύτριας", και που έχουν την προσοχή τους στην επικείμενη τηλε-αδειοδότηση; Μήπως στα έντυπα των ομίλων που όλοι δέχονται ότι στην πραγματικότητα είναι που κυβερνούν; Μήπως σε άλλα ΜΜΕ που ισορροπούν το περιεχόμενό τους με τις δημόσιες σχέσεις των επιχειρηματιών στους οποίους ανήκουν;
Κατά μια φιλοσοφική άποψη, δεν υπάρχει μόνο μία αλήθεια. Υπάρχουν πολλές. Υπάρχει η αλήθεια του καναλάρχη ο οποίος κατάφερε να μετατρέψει τη μισή Αττική σε ιδιωτική του επιχείρηση, μαζί με την αλήθεια του πολιτικού ο οποίος επέτρεψε την εκχώρηση πλούτου και θεσμών χωρίς την εξουσιοδότηση κανενός και που αξιοποίησε τον καναλάρχη για να καλύψει την πράξη του. Υπάρχουν, όμως, και πολλές άλλες αλήθειες. Οπως η αλήθεια του εργαζόμενου στην πληροφορική, ο οποίος έχασε όχι μόνο το ωράριο, την ασφάλισή του και την εργασιακή του σχέση, αλλά και την ίδια την αίσθηση της δημιουργικότητας από τη δουλειά του, έστω την προσωρινή και αμφίβολη δουλειά του στους "ανταγωνιστικούς" καιρούς μας. Η αλήθεια όσων τρέχουν πανικόβλητοι από ΚΕΚ σε ΙΕΚ σε ECDL και ποιος ξέρει σε τι άλλο, για να διαπιστώσουν ότι δεν ήταν αυτά που τους έλειπαν για να βρουν δουλειά, για να καταλάβουν ότι δεν ήταν εκείνοι πίσω από τις απαιτήσεις της αγοράς, διότι, πολύ απλά, η αγορά δεν είχε ούτε απαιτήσεις ούτε στόχους ή, αν είχε, δεν κατάφερε καν να τους προσεγγίσει εξ αποστάσεως.
Οι προθέσεις, οι δηλώσεις και οι εξαγγελίες δεν αλλάζουν την αλήθεια των αριθμών, δεν προσελκύουν ούτε ενθαρρύνουν καμία επενδυτική δραστηριότητα και μάλιστα, σε συνδυασμό με την δαιδαλώδη φορολογική πολιτική, καλλιεργούν μόνο την αίσθηση ότι η εξάρτηση από τα "πακέτα", οι "δουλειές" του δημοσίου, αλλά και η πιστοποίηση στο νέο επερχόμενο πακέτο του κυρίου Gates είναι μονόδρομος και καλά θα κάνουμε να αφήσουμε τις ανοησίες περί δικής μας βιομηχανίας λογισμικού και να στραφούμε όλοι στο integration και στο deployment των λύσεων των Αλλων. Μέχρι τότε, μπορούμε να ελπίζουμε σε επενδύσεις στον τομέα του τουρισμού.
1.7.03
Δώστε και σώστε...
Τα "πολλά" έργα πληροφορικής του 3ου ΚΠΣ ακόμη δεν έχουν ξεκινήσει, για λόγους που σίγουρα κάποιοι γνωρίζουν να εξηγήσουν και πάντως με αποτέλεσμα που όλοι αντιλαμβάνονται. Ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων, των ευθυνών, η εμβέλεια των συνεχώς ιδρυομένων "γενικών διευθύνσεων", οι πολυεπίπεδες ελεγκτικές αρχές, οι κανονισμοί, οι επιτροπές, το Δημόσιο Λογιστικό και πάρα πολλές άλλες καθ' όλα νόμιμες διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν, συγκρατούν το αναμενόμενο ως μάνα εξ ουρανού χρήμα της αγοράς πληροφορικής στα φύλλα excel των σχεδιαστών, διαχειριστών και πάσης φύσεως κυβερνώντων την "επιστήμη της κυβερνητικής" και τα συναφή επαγγέλματα. Με λίγα λόγια "χρήμα δεν υπάρχει" και ο όποιος ακόλουθος χρονικός προσδιορισμός ("ακόμη", "μέχρι σήμερα", κ.ά.) αφήνει αδιάφορους όσους εξαρτούν την επιβίωσή τους από το χρήμα που δεν υπάρχει. Κακώς, ασφαλώς, και είμαστε από τους λίγους που με κάθε ευκαιρία δηλώνουν ότι το Δημόσιο και τα έργα του δεν μπορεί να είναι ο μοναδικός αντισυμβαλλόμενος σε δουλειές πληροφορικής και νέας οικονομίας γενικότερα. Κακώς μεν, η κατάσταση, όμως, και πάλι δεν αλλάζει.
Ενα από τα χαρακτηριστικά της λεγόμενης πολιτικής ορθότητας του στρογγυλού των ημερών μας λόγου, είναι η ηπιότητα των εκφράσεων στην απόδοση ευθυνών. Ευθύνες, γενικά, μπορεί να υπάρχουν, όμως η απόδοσή τους είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση και μάλιστα, όταν τα εν ομηρία ΜΜΕ ("Μέσα Μαζικής Εξημέρωσης" κατά Τζ.Πανούση) έχουν δείξει πλήθος σοβαροτάτων κατηγοριών που κατέληξαν στο αρχείο. Ποιος να μιλήσει για ευθύνες, ας πούμε, στις διαχειριστικές αρχές, στα επιχειρησιακά προγράμματα, στην "τεχνική βοήθεια", στις ΜΟΔ, στα ΤΔΕ, ΤΔΥ και ΟΠΣ, στις "οριζόντιες δράσεις", και σε τόσα άλλα που σε ουκ ολίγους εξ υμών ηχούν ως άγνωστη διάλεκτος;
Ενα απλό παράδειγμα: δεν θα έπρεπε να έχει προτυποποιηθεί (τεχνικά και όχι νομικά και διαδικαστικά) η διαδικασία προκήρυξης και παραλαβής έργων λογισμικού και μάλιστα, με τρόπο που να είναι μέρος ενός κεντρικού ενιαίου σχεδίου διασφάλισης ποιότητας όλων των έργων λογισμικού που προκηρύσσει και παραλαμβάνει το Δημόσιο; Ασφαλώς και "ναι", μόνο που οι συναρμόδιοι (αρχές, προγράμματα, υπηρεσίες, η ΑΕ, κ.ά.) είτε δεν το σκέφτηκαν, είτε δεν επίλυσαν τις εσωτερικές συγκρούσεις, είτε κάτι άλλο, πάντως δεν το κατάφεραν, παρά την κατά περίπτωση αξιόλογη στελέχωσή τους και τις "καλές προθέσεις" (με την ευκαιρία θυμίζουμε ότι ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις). Έτσι, σήμερα, το κεντρικό σύνθημα πολλών εταιριών είναι "δώστε έργα εδώ και τώρα γιατί κλείνουμε". Εννοιες όπως "διασφάλιση ποιότητας" και "ανοιχτό λογισμικό" είναι επί του (συγκεκριμένου) παρόντος αδιάφορα, μολονότι αυτό αναγκάζει όλους τους υπόλοιπους (δηλαδή τους πολίτες) να πληρώνουν για έργα όπως το "Ε9" του 1997, το πιο πρόσφατο (περσινό) TAXISnet, η (μη) μηχανογράφηση των ασφαλιστικών ταμείων και τόσα άλλα.
Οι εταιρίες, θα πει κανείς, προωθούν αυτά που έχουν. Αν δεν έχουν την τεχνογνωσία που απαιτείται για το ανοιχτό λογισμικό, προωθούν το "σπονδυλωτό" εμπορικό πακέτο που προσαρμόζουν "στις ανάγκες του πελάτη". Αν τις διαδικασίες διασφάλισης ποιότητας τις έχουν μόνο ως σφραγίδα, τότε διαμαρτύρονται ακόμη και στο άκουσμα της ιδέας της τεχνικής προτυποποίησης της διαδικασίας υποβολής προσφορών για έργα λογισμικού στο Δημόσιο, διότι, επί της ουσίας, γνωρίζουν ότι ούτε καν προσφορά δεν μπορούν να κατεβάσουν με την τεχνογνωσία που πραγματικά διαθέτουν. Τα έργα, κάποια στιγμή, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα δοθούν. Ομως, προτού απειληθεί η "βιωσιμότητα των έργων", θα έχει απειληθεί η βιωσιμότητα πολλών εκ των εταιριών που θέλουν να τα αναλάβουν, και αυτό διότι αργά ή γρήγορα οι εταιρίες αυτές δεν θα είναι αναγκαίες ως μεσάζοντες για το ελληνικό δημόσιο. Σήμερα, αυτό μπορεί να μην είναι αντιληπτό, όμως στην "μετά 2004 εποχή" της πραγματικής παγκοσμιοποιημένης ανταγωνιστικότητας θα είναι. Οσοι δεν επενδύσουν σε γνώση απλά θα αναζητούν τότε "στρατηγικό επενδυτή". Κάποιες εταιρίες θα κλείσουν, κάποιοι θα μείνουν χωρίς δουλειά. Αυτά, όμως, δεν απασχολούν το σήμερα, το σύνθημα του οποίου διαβάσατε στον τίτλο μας...


