Η ελευθερία της Τεχνολογίας

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 77 - Δεκέμβριος 2007)
Ή «η τεχνολογία της ελευθερίας», κατά μια πιο διαφημιστική εκδοχή ενός μηνύματος που μας μεταδίδεται με πολλές μορφές: η τεχνολογία μας απελευθερώνει από το χώρο και μας επιτρέπει, κατά συνέπεια, να έχουμε περισσότερο δικό μας χρόνο. Χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες συσκευές, συνδεόμενοι σε ευρυζωνικά δίκτυα και κάνοντας χρήση σύγχρονων υπηρεσιών, δεν είναι πλέον απαραίτητο η εργασία που ονομάστηκε απασχόληση, να συνδέεται με το χώρο και το χρόνο του γραφείου, ιδιαίτερα στον τριτογενή τομέα. Το δε μέλλον διαγράφεται ακόμη πιο εντυπωσιακό.

Ελευθερία, λοιπόν, αυτό είναι το κλειδί και η κινητήρια δύναμη όλων αυτών των εξελίξεων, ή τουλάχιστον έτσι λένε αυτοί που διαθέτουν τα απαραίτητα διαφημιστικά κονδύλια, τα οποία είναι τουλάχιστον εξίσου εντυπωσιακά, όπως η τεχνολογία στην οποία αναφέρονται. Και μάλλον έτσι θα είναι, δεν εξηγείται αλλιώς, την τελευταία δεκαετία (τουλάχιστον) πρέπει να βιώσαμε ένα άλμα στο επίπεδο της ελευθερίας που απολαμβάνουμε.

Πάρτε την κινητή τηλεφωνία. Μας επέτρεψε να μιλάμε με τους αγαπημένους μας, όπου και αν βρισκόμαστε. Πράγματι. Όπως επέτρεψε και στους μη αγαπημένους μας συνεργάτες (καθότι από τότε που η εργασία εκσυγχρονίστηκε σε «απασχόληση» οι εργοδότες καταργήθηκαν) να μας καλούν όποτε θέλουν και να απαιτούν να μας βρουν. Μάλιστα, όσο βελτιώνονται οι υπηρεσίες της κινητής τηλεφωνίας, η ελευθερία που απολαμβάνουμε όλοι εμείς διευρύνεται. Ας πούμε, με τις υπηρεσίες “unified messaging” το “push email” και τα συναφή, απελευθερωνόμαστε πλέον από τους περιορισμούς της περίπτωσης να βρισκόμαστε «εκτός δικτύου». Δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα μπούμε στο δίκτυο, οπότε το pushed email με όλα τα επισυναπτόμενα θα φτάσει σε μας και επίσης θα φτάσει στον αποστολέα ένα μήνυμα ότι το λάβαμε. Τέρμα η δέσμευση του χαμένου email. Φανταστείτε ότι κάποιοι λένε ότι αργά ή γρήγορα (ήδη;) τα “gps enabled” τηλέφωνα δίνουν στους αγαπημένους μας και αναφορά σχετικά με τη θέση μας ώστε να μην ανησυχούν αν μας αναζητούν.

Άλλο παράδειγμα, οι φορητοί υπολογιστές. Πριν από 10 χρόνια για να έχει κάποιος έναν αξιοπρεπή φορητό υπολογιστή έπρεπε να διαθέσει περί τα 6 χιλ σημερινά ευρώ. Σήμερα με το 1/4 μπορεί να έχει κανείς όσα δεν μπορούσε τότε να φανταστεί. Ετσι, μπορούμε ελεύθερα να δουλεύουμε στο σπίτι, στην παραλία, στο εξοχικό, το απόγευμα, τη νύχτα, ή όποτε άλλοτε επιλέγουμε εμείς, βρε αδελφέ, τόσο ελεύθεροι είμαστε. Βάλτε και λίγο από δίκτυα 3G και κάτι, hotspots παντού, DSL με δωρεάν ασύρματο δίκτυο, και άλλα συναφή, και καταλαβαίνετε ότι δεν υπάρχει περίπτωση, μόνοι μας θα επιλέξουμε, ελεύθερα, πότε και πού θα απασχοληθούμε (υπενθύμιση: η λέξη εργασία δεν υπάρχει).

Ας πάρουμε και τα πάσης φύσεως mp3 players, παιχνιδομηχανές κλπ: μπορούν πλέον να κρέμονται σαν κόσμημα και μας επιτρέπουν να ακούμε, ελεύθεροι, παντού τη μουσική που θέλουμε ώστε να μην είμαστε περιορισμένοι από το φυσικό χώρο στον οποίο βρισκόμαστε. Τα πιο σύγχρονα έχουν και video, για να μην χάνουμε την αγαπημένη μας ταινία. Οσο δε προοδεύουμε, οι συσκευές αυτές γίνονται και τηλέφωνο, και υπολογιστής, και GPS και PDA και γενικώς τα έχουν όλα ώστε να μη χρειαστεί να μεταφέρουμε πολλές από δαύτες για να απολαμβάνουμε τις ελευθερίες που μας προσφέρει καθεμία χωριστά: όλες οι ελευθερίες, σύντομα θα χωράνε σε μία συσκευή και αυτή θα χωράει στην παλάμη μας, και θα την χειριζόμαστε όπως και τόσα άλλα πράγματα.

Αυτά θα συνοδευτούν από τα απαραίτητα Business Models, θα χαρακτηριστούν ως enabling technologies, θα συνδυαστούν με την τηλεόραση, το video on demand, τις υπηρεσίες ασφάλειας, προστασίας του περιβάλλοντος, υγείας και πολλές άλλες που η φαντασία μας δεν φτάνει. Θα μπουν σε sales plans, θα συνοδευτούν από πιστοποιητικά που θα δίνονται ως τεκμήρια για πρόσληψη στο Δημόσιο, από στόχους για νέες αγορές, καθώς και από πλήθος αναλύσεων από συγγραφείς, φιλοσόφους και πάσης φύσεως connoisseurs, αποτελώντας στόχο ζωής και μέτρο επιτυχίας για πολλά από τα στελέχη της Νέας Οικονομίας.

Εμείς δε μένει παρά να ευχηθούμε σε όλους να απολαμβάνουν την ελευθερία που τους προσφέρουν όλες αυτές οι εφαρμογές της σύγχρονης τεχνολογίας, και να συνεχίσουν να τις χρηματοδοτούν για το δικό τους καλό.

Μετα-Ελευθερία

[Περιοδικό ne.o. - Μάιος 2004]

Η αντίληψη της δημοκρατίας και της ελευθερίας δεν είναι, τελικά, απλή υπόθεση. Δεν αφορά μόνο αυτούς οι οποίοι είναι υποκείμενοι στην όποια δημοκρατία ή απολαμβάνουν την όποια ελευθερία. Το λέμε αυτό διότι η παιδεία την οποία κάποιοι προλάβαμε να έχουμε μας έμαθε τα πράγματα λίγο διαφορετικά: η ελευθερία είναι αναλλοίωτη πανανθρώπινη αξία η οποία καθορίζει τους όρους λειτουργίας των κοινωνικών δομών, ένας εκ των οποίων η δημοκρατία. Σε κάθε περίπτωση, κάθε λαός μπορεί να αντιλαμβάνεται με το δικό του τρόπο και την ελευθερία και τη δημοκρατία εφόσον δεν προσβάλλει με τα έργα του την ελευθερία των άλλων λαών. Αυτό λέγεται αυτο-προσδιορισμός, ή κατά Α.Παπανδρέου και σύμφωνα με την ορολογία της δεκαετίας του '80, "Εθνική Κυριαρχία". Αυτά μάθαμε εμείς στο Σχολείο, όχι μόνο ως "εξεταστέα ύλη", αλλά ως αξίες και έννοιες που θα έπρεπε να διαπερνούν όλη την υπόλοιπη ζωή μας.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η "ελευθερία" είναι μια σχετική έννοια. Τα άτομα είναι ελεύθερα να επιλέγουν μόνο τι θα καταναλώσουν, χωρίς όμως να το αντιλαμβάνονται. Τα πολιτισμικά πρότυπα, η δια της επώνυμης ένδυσης εκφραζόμενη "διαφορετικότητα", αλλά και το κοινωνικό περιθώριο πάσης φύσεως, είναι όλα "επιλογές" του ατόμου. Επίσης "επιλογές" του ατόμου είναι το ποια σαβούρα θα δει στην τηλεόραση, σε ποιο ΒΠ θα περνά τον ελεύθερο χρόνο που σπαταλά στους καναπέδες των πάλαι ποτέ "καφετεριών", αλλά και από ποιο σημείο του σώματός θα το κρεμάσει η τράπεζα που με την "ελευθερία επιλογών" θα το δανείσει για να αγοράσει "το σπίτι των ονείρων" (της τράπεζας και του εργολάβου).

Αυτά επεκτείνονται και στους λαούς. Η ελευθερία των λαών επιτρέπεται να ασκείται και από τους ίδιους μόνο με τα ποιοτικά και ποσοτικά μέτρα που θέτουν άλλοι και πάντα μέσα στα "πλαίσια". Δεν επιτρέπεται στο λαό της Γιουγκοσλαβίας, για παράδειγμα, να είναι διαφορετικός και να απολαμβάνει με τους δικούς του όρους την ελευθερία και τη δημοκρατία του. Ούτε στους λαούς της Παλαιστίνης, της Σομαλίας, του Ιράκ, του Ιράν, της Λιβύης και της Β.Κορέας (και αύριο της Κίνας) επιτρέπεται κάτι διαφορετικό από την αντίληψη των από τα ΜΜΕ λεγομένων "Αγγλοαμερικάνων". Ολοι αυτοί, είτε θα ασπαστούν την δημοκρατία και την ελευθερία που θέλουν οι αγγλοαμερικάνοι και οι υπάλληλοί τους στην Ευρωπαϊκή Ενωση, είτε αυτή θα τους επιβληθεί με τα όπλα. Ακούστε τις δηλώσεις των κορυφών των παγόβουνων της παγκόσμιας εξουσίας και θα καταλάβετε.

Και καλά, όταν αυτά ήταν μακριά από το "σπίτι μας", τότε ήταν μόνο ρεπορτάζ μεταξύ της "φαρμας" και της "είδησης" για τη λαμπερή ζωή των επωνύμων. Ομως, στην περίπτωση της Κύπρου, αυτό δεν ισχύει, και όσο η ελληνική γράφεται ακόμη με το ελληνικό αλφάβητο κάτι τέτοιο θα ισχύσει πολύ δύσκολα. Ετσι, λοιπόν, θα υποστούμε όλοι τα "ρεπορτάζ" της "εξημερωτικής τηλεόρασης" (κατά το "εκπαιδευτικής"), τα οποία θα μιλούν για τους "αντάρτες" και "ταραχοποιούς" που τόλμησαν να έχουν τη δική τους άποψη για τη δική τους ελευθερία και τη δική τους δημοκρατία. Ετσι τους αποκαλούν οι διορισμένοι έγχρωμοι και οι καραφλοί από αξιοπρέπεια, αμφότεροι υπάλληλοι ξέρουμε όλοι ποιων. Οι δε "δικοί μας" αναζητούν τρόπο να είναι "καλοί", χωρίς όμως να έχουν τη δύναμη να υποστούν το λεγόμενο "πολιτικό κόστος". Εκτακτα!

"Σε 10 χρόνια", βέβαια, κανείς δεν θα θυμάται τέτοια πράγματα. Στα σχολεία η ελληνική θα γράφεται kapos etsi ("πρότυπο" ΕΛΟΤ 743 ή ISO 843-2), η δε κυρία Διαμαντοπούλου θα έχει πανηγυρικά δικαιωθεί που από 15ετίας θα έχει προτείνει την επισημοποίηση της Αγγλικής γλώσσας στην Ελλάδα. Οσο για εμάς, μάλλον θα είμαστε κάτι σαν τον Κώστα Καββαθα στη δική μας αγορά και με τα τότε hypermedia δεδομένα. Ετσι είναι η πρόοδος, αγαπητοί αναγνώστες. Φαίνεται ότι κάπου ανάμεσα στα προεκλογικά "όλοι μαζί", "νέα ελλάδα", "μεγαλομεσαία χώρα", "ισότιμοι εταίροι", αλλά και στα "Ευχαριστώ" (ξέρετε ποιους), η ελευθερία και η δημοκρατία "εξελίχθηκαν" και εμείς απλά δεν καταλάβαμε τίποτε.

Ας γυρίσουμε τώρα στο business plan και στους στόχους πωλήσεων της νέας και ωραίας μας οικονομίας.