Ενας φίλος μου θύμισε σήμερα την ύπαρξη ενός κειμένου με τίτλο "Οξυρρύγχειοι Πάπυροι". Πρωτοείδα το κείμενο στο περιοδικό "4 Τροχοί" το 1994. Δύο χρόνια μετά, σε συνομιλία με τον εκδότη δεν εντοπίστηκε η πηγή του ούτε επιβεβαιώθηκε η αυθεντικότητά του. Ωστόσο, επειδή ίσως θα ήθελα πολύ να είναι αυθεντικό, με όλες αυτές τις επισημάνσεις το διέθεσα στον "Πυρφόρο" (περιοδικό του ΕΜΠ) και αργότερα το έβαλα στο blog που διατηρούσα στο wordpress. Σχετικά πρόσφατα εντόπισα ως πηγή το κείμενο "Οξυρρύγχειοι πάπυροι". Μτφρ Κων/νου Τσάτσου, από το περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχ. 655, 1.1.1954.
Οποια και αν είναι η πηγή του, πρόκειται για ένα συγκλονιστικό κείμενο! Δείτε το...
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΙΣΤΟΡΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΙΣΤΟΡΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
12.11.08
1.4.07
Τα Σύμβολα και η Ιστορία
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 70 - Απρίλιος 2007)
Η διαμάχη για το βιβλίο της Ιστορίας της 6ης Δημοτικού είναι λίγο ως πολύ γνωστή σε όλους, αιχμή δε αυτής τα περί τουρκοκρατίας και επανάστασης, συμβίωσης ή σκλαβιάς. Στο βιβλίο αυτό αμφισβητείται μεγάλος μέρος της ιστορίας που διδάχθηκαν οι μεγαλύτεροι, και τελικά η προσέγγιση της επανάστασης ως ο "εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας που έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας". Είναι αλήθεια ότι η παραδοσιακή προσέγγιση του θέματος δεν συγκινεί τους νέους όπως στο παρελθόν, και αποτελεί άρνηση της πραγματικότητας το να αρνηθούμε ότι οι νέοι εδώ και πολλά χρόνια έχουν πάψει να αναζητούν νοήματα στα ίδια και στα ίδια λόγια. Ισως η Ιστορία που κάποτε γράψαμε ως "νικητές" να μην είναι πλέον ανθεκτική στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της εκατέρωθεν φονταμενταλιστικής ανάγκης για καθολική κυριαρχία.
Οσα συναισθήματα γεννιόνταν από την πίστη μας σε "εκείνη" την εικόνα της Ιστορίας, φθείρονται μαζί με τη φθορά των λεγομένων παραδοσιακών αξιών. Αποστεώνονται μπροστά στη δύναμη της εικόνας που μας υποτάσσει στη δική της πραγματικότητα. Μέχρι που στο τέλος μια εικονική πραγματικότητα έχει αλλοιώσει την ταυτότητά μας. Εχει μεταφέρει τις αναλλοίωτες αξίες στη σφαίρα της σχετικότητας, του κενού, ή, έστω, της αμφιβολίας. Παρά την προχειρότητα της ανάλυσης αυτής, διαισθανόμαστε ότι αν θέλουμε να δώσουμε και πάλι νόημα σε όσα σήμερα μοιάζουν να κινδυνεύουν να απαξιωθούν, πρέπει να ανατρέξουμε όχι στην εικόνα των γεγονότων αλλά στα σύμβολα πίσω από αυτήν. Η εικόνα αλλάζει ανάλογα με το ποιος γράφει κάθε φορά την Ιστορία. Τα σύμβολα, όμως, παραμένουν, εργαλεία ανασύνθεσης του ταυτοποιητικού συστήματος αξιών του γένους, το οποίο να εξακολουθεί να ταυτοποιεί το λαό μας με το ωραίο, το μεγάλο και το αληθινό των αναλλοίωτων αξιών της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης των ανθρώπων και των λαών.
Η "σκλαβιά τεσσάρων αιώνων" ως σύμβολο αναφέρεται στο σκοτάδι επί της αξίας της Ελευθερίας. Η "εξέγερση" συμβολίζει τον αγώνα για την πρόοδο και την ελευθερία. Η "θυσία" συμβολίζει την απόφαση της διάθεσης της ζωής για την υπεράσπιση των πανανθρώπινων αξιών, που είναι πάνω από τα γεγονότα και τις διηγήσεις τους, διότι αποτελούν μέρος του "εν αρχή όντα Λόγου".
Οι διηγήσεις του Ομήρου, έχουν πρωτίστως αξία ως ιστορικές αναφορές; Ασφαλώς και όχι. Συμβάλλουν λιγότερο στη διαμόρφωση εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας από ότι "ιστορικά ακριβείς" διηγήσεις; Και πάλι όχι, και για το λόγο αυτό άλλωστε μελετώνται ακόμη, και μάλιστα από λαούς που "δεν τους ανήκουν". Τι σημασία έχει αν οι μύθοι που διαπαιδαγωγούν τα μικρά παιδιά είναι του Αισώπου, του Φαίδρου ή του (Jean de la) Fontaine; Μικρή, γιατί αξία στη διαπαιδαγώγηση έχουν τα σύμβολα και όχι η πατρότητά τους.
Με αυτά κατά νου, η πρόκληση για τη διαμόρφωση και την εξέλιξη της Ιστορικής ταυτότητας ενός λαού δεν βρίσκεται στην παράθεση γεγονότων μέσα από βιβλία ή διηγήσεις, αλλά στη χρήση των συμβόλων που βρίσκονται πίσω από αυτά. Αυτή είναι σήμερα η πρόκληση: να εξελίξουμε τους όρους της παγκόσμιας συνύπαρξης αναδεικνύοντας τις αξίες μέσα από τα σύμβολα, που είναι πιο ανθεκτικά από τα γεγονότα, και που δεν καλλιεργούν το μίσος.
Αντιλαμβάνονται οι νέοι καλύτερα τις έννοιες της ελευθερίας, της εξέγερσης και της θυσίας, αν τους τις διηγηθούμε με τρόπο που τους φανατίζει απέναντι στους γείτονες; Μήπως δεν τους είναι ορατό το γεγονός ότι το έθνος δεν διανύει περιόδους δόξας; Μήπως δεν γνωρίζουν ότι ο ξύλινος λόγος της πολιτικής μας λειτουργίας, παραμένει ξύλινος και στη διήγηση της δόξας του παρελθόντος;
Τα σύμβολα της 25ης Μαρτίου είναι επίκαιρα, όχι για τους λόγους που συνήθως αναφέρονται στον "πανηγυρικό της ημέρας", αλλά γιατί μας θέτουν προ της ευθύνης να τα κάνουμε και πάλι σύμβολα των αξιών της εξέγερσης και της θυσίας για την ελευθερία των ατόμων και των λαών, η οποία δεν απειλείται σήμερα από τον "τούρκο κατακτητή", αλλά από τον φονταμελιστικό τεχνολογικό ολοκληρωτισμό.
Η διαμάχη για το βιβλίο της Ιστορίας της 6ης Δημοτικού είναι λίγο ως πολύ γνωστή σε όλους, αιχμή δε αυτής τα περί τουρκοκρατίας και επανάστασης, συμβίωσης ή σκλαβιάς. Στο βιβλίο αυτό αμφισβητείται μεγάλος μέρος της ιστορίας που διδάχθηκαν οι μεγαλύτεροι, και τελικά η προσέγγιση της επανάστασης ως ο "εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας που έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας". Είναι αλήθεια ότι η παραδοσιακή προσέγγιση του θέματος δεν συγκινεί τους νέους όπως στο παρελθόν, και αποτελεί άρνηση της πραγματικότητας το να αρνηθούμε ότι οι νέοι εδώ και πολλά χρόνια έχουν πάψει να αναζητούν νοήματα στα ίδια και στα ίδια λόγια. Ισως η Ιστορία που κάποτε γράψαμε ως "νικητές" να μην είναι πλέον ανθεκτική στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της εκατέρωθεν φονταμενταλιστικής ανάγκης για καθολική κυριαρχία.
Οσα συναισθήματα γεννιόνταν από την πίστη μας σε "εκείνη" την εικόνα της Ιστορίας, φθείρονται μαζί με τη φθορά των λεγομένων παραδοσιακών αξιών. Αποστεώνονται μπροστά στη δύναμη της εικόνας που μας υποτάσσει στη δική της πραγματικότητα. Μέχρι που στο τέλος μια εικονική πραγματικότητα έχει αλλοιώσει την ταυτότητά μας. Εχει μεταφέρει τις αναλλοίωτες αξίες στη σφαίρα της σχετικότητας, του κενού, ή, έστω, της αμφιβολίας. Παρά την προχειρότητα της ανάλυσης αυτής, διαισθανόμαστε ότι αν θέλουμε να δώσουμε και πάλι νόημα σε όσα σήμερα μοιάζουν να κινδυνεύουν να απαξιωθούν, πρέπει να ανατρέξουμε όχι στην εικόνα των γεγονότων αλλά στα σύμβολα πίσω από αυτήν. Η εικόνα αλλάζει ανάλογα με το ποιος γράφει κάθε φορά την Ιστορία. Τα σύμβολα, όμως, παραμένουν, εργαλεία ανασύνθεσης του ταυτοποιητικού συστήματος αξιών του γένους, το οποίο να εξακολουθεί να ταυτοποιεί το λαό μας με το ωραίο, το μεγάλο και το αληθινό των αναλλοίωτων αξιών της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης των ανθρώπων και των λαών.
Η "σκλαβιά τεσσάρων αιώνων" ως σύμβολο αναφέρεται στο σκοτάδι επί της αξίας της Ελευθερίας. Η "εξέγερση" συμβολίζει τον αγώνα για την πρόοδο και την ελευθερία. Η "θυσία" συμβολίζει την απόφαση της διάθεσης της ζωής για την υπεράσπιση των πανανθρώπινων αξιών, που είναι πάνω από τα γεγονότα και τις διηγήσεις τους, διότι αποτελούν μέρος του "εν αρχή όντα Λόγου".
Οι διηγήσεις του Ομήρου, έχουν πρωτίστως αξία ως ιστορικές αναφορές; Ασφαλώς και όχι. Συμβάλλουν λιγότερο στη διαμόρφωση εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας από ότι "ιστορικά ακριβείς" διηγήσεις; Και πάλι όχι, και για το λόγο αυτό άλλωστε μελετώνται ακόμη, και μάλιστα από λαούς που "δεν τους ανήκουν". Τι σημασία έχει αν οι μύθοι που διαπαιδαγωγούν τα μικρά παιδιά είναι του Αισώπου, του Φαίδρου ή του (Jean de la) Fontaine; Μικρή, γιατί αξία στη διαπαιδαγώγηση έχουν τα σύμβολα και όχι η πατρότητά τους.
Με αυτά κατά νου, η πρόκληση για τη διαμόρφωση και την εξέλιξη της Ιστορικής ταυτότητας ενός λαού δεν βρίσκεται στην παράθεση γεγονότων μέσα από βιβλία ή διηγήσεις, αλλά στη χρήση των συμβόλων που βρίσκονται πίσω από αυτά. Αυτή είναι σήμερα η πρόκληση: να εξελίξουμε τους όρους της παγκόσμιας συνύπαρξης αναδεικνύοντας τις αξίες μέσα από τα σύμβολα, που είναι πιο ανθεκτικά από τα γεγονότα, και που δεν καλλιεργούν το μίσος.
Αντιλαμβάνονται οι νέοι καλύτερα τις έννοιες της ελευθερίας, της εξέγερσης και της θυσίας, αν τους τις διηγηθούμε με τρόπο που τους φανατίζει απέναντι στους γείτονες; Μήπως δεν τους είναι ορατό το γεγονός ότι το έθνος δεν διανύει περιόδους δόξας; Μήπως δεν γνωρίζουν ότι ο ξύλινος λόγος της πολιτικής μας λειτουργίας, παραμένει ξύλινος και στη διήγηση της δόξας του παρελθόντος;
Τα σύμβολα της 25ης Μαρτίου είναι επίκαιρα, όχι για τους λόγους που συνήθως αναφέρονται στον "πανηγυρικό της ημέρας", αλλά γιατί μας θέτουν προ της ευθύνης να τα κάνουμε και πάλι σύμβολα των αξιών της εξέγερσης και της θυσίας για την ελευθερία των ατόμων και των λαών, η οποία δεν απειλείται σήμερα από τον "τούρκο κατακτητή", αλλά από τον φονταμελιστικό τεχνολογικό ολοκληρωτισμό.
3.9.06
Περί κριτικής και έργων
Η κριτική της πραγματικότητας, όπως και να την αντιλαμβάνεται κανείς, είναι πάντα ευκολότερη από τη διαμόρφωσή της. Για να κάνεις κριτική χρειάζεσαι κατ' ελάχιστον ορισμένες προσλαμβάνουσες παραστάσεις, μαζί με τις αναμνήσεις από το σχολείο περί καλού και κακού. Καλό είναι να έχεις ολοκληρωμένη γνώση ενός θέματος ή της ολότητας των θεμάτων που συγκροτούν την σύνθετη πραγματικότητα, όμως οι ελάχιστες προϋποθέσεις είναι οι προαναφερθείσες, και αυτές πράγματι πληρούνται από πολλούς κρίνοντες. Το αποτέλεσμα το βλέπουμε παντού γύρω μας, δεν απορούμε δε ακόμη όταν η κριτική παραβαίνει αυθαίρετα τις αρχές της λογικής και της επιστημονικής μεθοδολογίας, βασιζόμενη σε εντυπώσεις και επιφανειακές διαπιστώσεις οι οποίες πολλάκις επαναλαμβάνονται από όλες τις πλευρές που εκπέμπουν πληροφορία στο περιβάλλον.
Είναι πολλά θέματα που αν τα εξετάσει κανείς μεμονωμένα, θα αποκτήσει μια εικόνα που θα τον οδηγήσει ενστικτωδώς ή έστω ασυναίσθητα, σε ατεκμηρίωτη και μη επιστημονική κριτική και σε πρόχειρες αποφάσεις που μόνο χειρότερα θα κάνουν τα πράγματα. Για παράδειγμα, βλέπουμε όλοι ότι η εικόνα της εκπαίδευσης είναι τουλάχιστον προβληματική. Η αναποτελεσματικότητα και η διαφθορά έχουν βαθιά χαραγμένα τα σημάδια τους σε όλες τις θεσμικές δομές της και κυρίως στην καθημερινότητά της. Τα επ αυτού παραδείγματα αναδύονται στις εκπομπές των απανταχού τηλε-ερευνητών. Αυτά, όμως, είναι μόνο η επιφάνεια. Είναι το αποτέλεσμα, η "κορυφή του παγόβουνου" κατά το δημοσιογραφικώς λεγόμενον. Για αντιληφθεί κανείς την πραγματική ουσία, και κατά συνέπεια, για να μπορεί να συλλάβει αποτελεσματικές αποφάσεις, χρειάζεται ιδιαίτερος κάματος ώστε να προσεγγιστούν τα ουσιώδη και ως εκ τούτου μη επιφανειακά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης.
Το αυτό ισχύει και για πολλά άλλα από τα θέματα των τηλεοπτικών ερευνητών, όπως η κατάσταση στη δικαιοσύνη, στην εκκλησία και παντού στις αξίες του παρελθόντος οι οποίες σήμερα τελούν υπό τηλεοπτική αποκαθήλωση, τεκμηριωμένη δήθεν, μόνο από την πρόχειρη και αντιεπιστημονική κριτική της επιφανείας, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα δημοφιλή, ως διεγείρουσα τις ιδιοσυχνότητες του ατομικού και συλλογικού "αι-σιχτίρ". Και αν πράγματι πρέπει να γίνουν αλλαγές, που πρέπει, αυτές πρέπει να γίνουν για τους σωστούς λόγους, και με τρόπο που θα αποφύγουμε να χαρακτηρίσουμε "σωστό", όμως γνωρίζουμε ότι δεν είναι εύκολος, ανέξοδος, δεν εφαρμόζεται "αύριο" και δεν επιφέρει άμεση εξωτερική ευδαιμονία σε όποιον τον ακολουθεί. Για τέτοιες αλλαγές άλλος δρόμος δεν φαίνεται να υπάρχει πλην αυτού που απαιτεί κάματο δεκαετιών, χρόνος που σήμερα ηχεί ως το σύγχρονο ισοδύναμο του χρόνου κατασκευής των πυραμίδων, ασφαλώς με την ελέω τεχνολογίας εντυπωσιακή διαστολή του χρόνου.
Η εποχή αυτή, όμως, δεν είναι η εποχή του κάματου και των έργων που διαρκούν δεκαετίες. Είναι εποχή της αλλαγής "εδώ και τώρα", και της αναδιάρθρωσης γενικώς και αορίστως ή έστω σύμφωνα με προγράμματα κομμάτων, τα οποία είναι δυστυχώς προϊόν επιφανειακής και αντιεπιστημονικής κριτικής προσέγγισης της φαινομενικής πραγματικότητας, με μηδαμινή έμπνευση και πλήθος ομηριών. Ετσι, οι ραγδαίες εξελίξεις και οι πάσης φύσεως και κλίμακας διαρθρωτικές αλλαγές που ακούμε και βλέπουμε, αποτελούν πρακτικά αυτοσκοπό που ανακυκλώνεται στην επιφάνεια, προκαλώντας μάλιστα ενίοτε ισχυρές κοινωνικές αναταραχές, με μόνο και πλέον κοινότυπο επιχείρημα υπεράσπισης στο υποθετικό κοσμικό δικαστήριο, αυτό των καλών προθέσεων.
Από την άλλη, υπάρχουν αρκετές θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με τις οποίες όλα αυτά είναι μέρος ενός σχεδιασμού που στοχεύει στο να εγκαθιδρύσει μια αόρατη αλλά αποτελεσματική παγκόσμια κυριαρχία με κύρια όπλα τον έλεγχο της εκπαίδευσης, της ενημέρωσης, και κατ επέκταση της συμπεριφοράς των πολιτισμών σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. Χωρίς να μπορούμε να έχουμε άποψη περί αυτού, ο συνδυασμός όλων των αναφερθέντων μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο σκεπτόμενος άνθρωπος οφείλει να υπερβεί τη στάση ζωής που χαρακτηρίζεται επιφανειακή προσέγγιση της Ιστορίας και να οργανώσει τη σκέψη και τη συμπεριφορά του με μια ευρύτερη θεώρηση που όμως απαιτεί πολλή και δύσκολη δουλειά μέσα και έξω από το άτομο. Τότε η όποια κριτική θα έχει βαθύτερο νόημα και περισσότερη ουσία, σε ό,τι και αν αναφέρεται και, ασφαλώς, θα οδηγεί σε μεγαλύτερα Εργα.
Είναι πολλά θέματα που αν τα εξετάσει κανείς μεμονωμένα, θα αποκτήσει μια εικόνα που θα τον οδηγήσει ενστικτωδώς ή έστω ασυναίσθητα, σε ατεκμηρίωτη και μη επιστημονική κριτική και σε πρόχειρες αποφάσεις που μόνο χειρότερα θα κάνουν τα πράγματα. Για παράδειγμα, βλέπουμε όλοι ότι η εικόνα της εκπαίδευσης είναι τουλάχιστον προβληματική. Η αναποτελεσματικότητα και η διαφθορά έχουν βαθιά χαραγμένα τα σημάδια τους σε όλες τις θεσμικές δομές της και κυρίως στην καθημερινότητά της. Τα επ αυτού παραδείγματα αναδύονται στις εκπομπές των απανταχού τηλε-ερευνητών. Αυτά, όμως, είναι μόνο η επιφάνεια. Είναι το αποτέλεσμα, η "κορυφή του παγόβουνου" κατά το δημοσιογραφικώς λεγόμενον. Για αντιληφθεί κανείς την πραγματική ουσία, και κατά συνέπεια, για να μπορεί να συλλάβει αποτελεσματικές αποφάσεις, χρειάζεται ιδιαίτερος κάματος ώστε να προσεγγιστούν τα ουσιώδη και ως εκ τούτου μη επιφανειακά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης.
Το αυτό ισχύει και για πολλά άλλα από τα θέματα των τηλεοπτικών ερευνητών, όπως η κατάσταση στη δικαιοσύνη, στην εκκλησία και παντού στις αξίες του παρελθόντος οι οποίες σήμερα τελούν υπό τηλεοπτική αποκαθήλωση, τεκμηριωμένη δήθεν, μόνο από την πρόχειρη και αντιεπιστημονική κριτική της επιφανείας, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα δημοφιλή, ως διεγείρουσα τις ιδιοσυχνότητες του ατομικού και συλλογικού "αι-σιχτίρ". Και αν πράγματι πρέπει να γίνουν αλλαγές, που πρέπει, αυτές πρέπει να γίνουν για τους σωστούς λόγους, και με τρόπο που θα αποφύγουμε να χαρακτηρίσουμε "σωστό", όμως γνωρίζουμε ότι δεν είναι εύκολος, ανέξοδος, δεν εφαρμόζεται "αύριο" και δεν επιφέρει άμεση εξωτερική ευδαιμονία σε όποιον τον ακολουθεί. Για τέτοιες αλλαγές άλλος δρόμος δεν φαίνεται να υπάρχει πλην αυτού που απαιτεί κάματο δεκαετιών, χρόνος που σήμερα ηχεί ως το σύγχρονο ισοδύναμο του χρόνου κατασκευής των πυραμίδων, ασφαλώς με την ελέω τεχνολογίας εντυπωσιακή διαστολή του χρόνου.
Η εποχή αυτή, όμως, δεν είναι η εποχή του κάματου και των έργων που διαρκούν δεκαετίες. Είναι εποχή της αλλαγής "εδώ και τώρα", και της αναδιάρθρωσης γενικώς και αορίστως ή έστω σύμφωνα με προγράμματα κομμάτων, τα οποία είναι δυστυχώς προϊόν επιφανειακής και αντιεπιστημονικής κριτικής προσέγγισης της φαινομενικής πραγματικότητας, με μηδαμινή έμπνευση και πλήθος ομηριών. Ετσι, οι ραγδαίες εξελίξεις και οι πάσης φύσεως και κλίμακας διαρθρωτικές αλλαγές που ακούμε και βλέπουμε, αποτελούν πρακτικά αυτοσκοπό που ανακυκλώνεται στην επιφάνεια, προκαλώντας μάλιστα ενίοτε ισχυρές κοινωνικές αναταραχές, με μόνο και πλέον κοινότυπο επιχείρημα υπεράσπισης στο υποθετικό κοσμικό δικαστήριο, αυτό των καλών προθέσεων.
Από την άλλη, υπάρχουν αρκετές θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με τις οποίες όλα αυτά είναι μέρος ενός σχεδιασμού που στοχεύει στο να εγκαθιδρύσει μια αόρατη αλλά αποτελεσματική παγκόσμια κυριαρχία με κύρια όπλα τον έλεγχο της εκπαίδευσης, της ενημέρωσης, και κατ επέκταση της συμπεριφοράς των πολιτισμών σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. Χωρίς να μπορούμε να έχουμε άποψη περί αυτού, ο συνδυασμός όλων των αναφερθέντων μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο σκεπτόμενος άνθρωπος οφείλει να υπερβεί τη στάση ζωής που χαρακτηρίζεται επιφανειακή προσέγγιση της Ιστορίας και να οργανώσει τη σκέψη και τη συμπεριφορά του με μια ευρύτερη θεώρηση που όμως απαιτεί πολλή και δύσκολη δουλειά μέσα και έξω από το άτομο. Τότε η όποια κριτική θα έχει βαθύτερο νόημα και περισσότερη ουσία, σε ό,τι και αν αναφέρεται και, ασφαλώς, θα οδηγεί σε μεγαλύτερα Εργα.
1.11.05
Η νόσος των ζαλισμένων πουλερικών
[Περιοδικό ne.o. - Νοέμβριος 2005]
Η γενιά των παππούδων ημών, των σημερινών τριάντα-και-κάτι, πιθανότατα πολέμησε ή έζησε τους πόλεμους του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα. Η γενιά των γονέων μας έζησε την ανοικοδόμηση που ακολούθησε, και κατόπιν τον ψυχρό πόλεμο και την πολιτισμική ώσμωση μεταξύ "ανατολής" και "δύσης". Και οι δύο γενιές είχαν έντονο το χαρακτηριστικό της ανασφάλειας της ίδιας της επιβίωσης. Ο πόλεμος στην "κλασική" του μορφή για τους μεν, η επαπειλούμενη πυρηνική απειλή για τους δε. Η δική μας γενιά, αν και πρόλαβε ολίγον από ψυχρό πόλεμο και κατόπιν είδε το "ξεκαθάρισμα λογαριασμών" του τέλους του, δεν βίωσε την απειλή της επιβίωσης με την αμεσότητα των προηγουμένων γενεών. Ισως δεν είναι υπερβολή η σκέψη ότι η γενιά μας, πρώτη μετά από πολλές, πίστεψε πως θα ζήσει σε ένα ειρηνικό και ασφαλή κόσμο, έστω και αν δεν συμφωνεί με τον τρόπο που διαμορφώθηκε η "τάξη και η ασφάλεια" σε αυτόν.
Τα πράγματα όμως, μάλλον απέχουν από το να είναι έτσι. Η εξαφάνιση του "αντίπαλου δέους" δεν σήμανε και το τέλος της ανασφάλειας. Νέοι εχθροί ανακαλύφθηκαν και όχι με διαφορετική ιδεολογική ή φιλοσοφική ταυτότητα. Μάλιστα, φαίνεται ότι η ταυτοποίηση μέσω των φιλοσοφιών είναι "επικίνδυνη" και τόσο ως ιδέα, όσο και ως πρακτική εγκαταλείφθηκε, όπως τουλάχιστον έμπρακτα φρόντισαν τα εκσυγχρονιζόμενα και παγκοσμιοποιημένα εκπαιδευτικά συστήματα των πολλών. Οι "νέοι εχθροί" εμφανίζονται να έχουν διάφορες άλλες ταυτότητες: θρησκευτικές, εθνικές, ακόμη και προσωπικές, πάντως όχι φιλοσοφικές ή ιδεολογικές. Ενίοτε οι "νέοι εχθροί" δεν ταυτοποιούνται με καμία σαφήνεια, όχι διότι δεν φέρουν ταυτότητα, αλλά γιατί επιχειρείται να επικρατήσει η άποψη ότι είναι οι "Αλλοι" και εφόσον δεν είναι "Εμείς" είναι εχθροί. Τελεία.
Ασφαλώς και κανείς δολοφόνος δεν είναι αθώος, όμως αυτό ισχύει εκατέρωθεν, και μάλιστα με δύο σημαντικές παρατηρήσεις. Πρώτο: στο σύμπαν δεν υπάρχει δικαιοσύνη - πιστεύουμε μόνο πως υπάρχει αρμονία. Δεύτερο: την ιστορία τη γράφει ο Νικητής.
Ετσι, η δική μας γενιά έχει άλλους πολέμους να πολεμήσει και μόνο αν χρειαστεί θα πολεμήσει και τον πόλεμο της επιβίωσης. Πολλοί τελούν σε σύγχυση για το ποιος είναι ο πόλεμος αυτός. Αλλοι πιστεύουν ότι είναι ενάντια στην τρομοκρατία, άλλοι ενάντια στους "φανατικούς" που εκφράζονται δια της τρομοκρατίας, άλλοι ενάντια στη συγκεκριμένη θρησκεία που γεννά τους φανατικούς. Μια εκδοχή σε διαφορετικό μήκος κύματος λέει ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια στην εκδίκηση της φύσης, η οποία θα λάβει χώρα με το AIDS, τις αγελάδες, τα πουλερικά, το νερό, τα φίδια και ποιος ξέρει τι άλλο. Οι περισσότερο "συνομωσιολόγοι" μιλούν για εργαστηριακούς ιούς που διέφυγαν εκούσια ή ακούσια. Τέλος, μια επίσης δημοφιλής εκδοχή λέει ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια στον "Μεγάλο Αδερφό", το internet και τα συναφή.
Το να πει κανείς ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια σε όλα αυτά είναι μάλλον αφελές, καθότι δεν είναι δυνατό να μάχεται κανείς το περιβάλλον του στο σύνολό του και όλα αυτά οριοθετούν σήμερα σε μεγάλο βαθμό το περιβάλλον μας. Αποψή μας είναι ότι ο πραγματικός μας εχθρός είναι η εγκατάλειψη της φιλοσοφίας και τα συνεπακόλουθα αυτής. Είναι η σύγχυση, η αμφιβολία, η έλλειψη φιλοσοφικού μηχανισμού αποτίμησης της Ιστορίας. Το τέλος των ιδεολογιών του "υπαρκτού σοσιαλισμού" σήμανε και το τέλος των ιδεολογιών γενικά. Σήμανε την αμφισβήτηση της φιλοσοφίας σε όφελος της "νόσου του ζαλισμένου πουλερικού", την οποία φέρει σχεδόν στο σύνολό της η παγκοσμιοποιημένη γενιά μας. Τελικά, δεν έχει τόσο σημασία αν μια φιλοσοφική θεωρία είναι καλή ή κακή, σωστή ή λάθος, όσο έχει σημασία το να επιδιώκουμε να εξελίσσουμε τη σκέψη και τη φιλοσοφία, να πιστεύουμε και να διαλεγόμαστε. Αυτά, όμως, καταπλακώνονται από την κατανάλωση, από τις "ειδήσεις των 8", και γενικά από την ανάγκη προς συμμόρφωση, μιας γενιάς που σε μικρή ηλικία καλοπέρασε και τώρα φοβάται ακόμη και να σκεφτεί ότι θα μπορούσε να σκέφτεται διαφορετικά. Αυτός είναι ο πραγματικός δικός μας πόλεμος: η απαξίωση της ίδιας της σκέψης.
Η γενιά των παππούδων ημών, των σημερινών τριάντα-και-κάτι, πιθανότατα πολέμησε ή έζησε τους πόλεμους του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα. Η γενιά των γονέων μας έζησε την ανοικοδόμηση που ακολούθησε, και κατόπιν τον ψυχρό πόλεμο και την πολιτισμική ώσμωση μεταξύ "ανατολής" και "δύσης". Και οι δύο γενιές είχαν έντονο το χαρακτηριστικό της ανασφάλειας της ίδιας της επιβίωσης. Ο πόλεμος στην "κλασική" του μορφή για τους μεν, η επαπειλούμενη πυρηνική απειλή για τους δε. Η δική μας γενιά, αν και πρόλαβε ολίγον από ψυχρό πόλεμο και κατόπιν είδε το "ξεκαθάρισμα λογαριασμών" του τέλους του, δεν βίωσε την απειλή της επιβίωσης με την αμεσότητα των προηγουμένων γενεών. Ισως δεν είναι υπερβολή η σκέψη ότι η γενιά μας, πρώτη μετά από πολλές, πίστεψε πως θα ζήσει σε ένα ειρηνικό και ασφαλή κόσμο, έστω και αν δεν συμφωνεί με τον τρόπο που διαμορφώθηκε η "τάξη και η ασφάλεια" σε αυτόν.
Τα πράγματα όμως, μάλλον απέχουν από το να είναι έτσι. Η εξαφάνιση του "αντίπαλου δέους" δεν σήμανε και το τέλος της ανασφάλειας. Νέοι εχθροί ανακαλύφθηκαν και όχι με διαφορετική ιδεολογική ή φιλοσοφική ταυτότητα. Μάλιστα, φαίνεται ότι η ταυτοποίηση μέσω των φιλοσοφιών είναι "επικίνδυνη" και τόσο ως ιδέα, όσο και ως πρακτική εγκαταλείφθηκε, όπως τουλάχιστον έμπρακτα φρόντισαν τα εκσυγχρονιζόμενα και παγκοσμιοποιημένα εκπαιδευτικά συστήματα των πολλών. Οι "νέοι εχθροί" εμφανίζονται να έχουν διάφορες άλλες ταυτότητες: θρησκευτικές, εθνικές, ακόμη και προσωπικές, πάντως όχι φιλοσοφικές ή ιδεολογικές. Ενίοτε οι "νέοι εχθροί" δεν ταυτοποιούνται με καμία σαφήνεια, όχι διότι δεν φέρουν ταυτότητα, αλλά γιατί επιχειρείται να επικρατήσει η άποψη ότι είναι οι "Αλλοι" και εφόσον δεν είναι "Εμείς" είναι εχθροί. Τελεία.
Ασφαλώς και κανείς δολοφόνος δεν είναι αθώος, όμως αυτό ισχύει εκατέρωθεν, και μάλιστα με δύο σημαντικές παρατηρήσεις. Πρώτο: στο σύμπαν δεν υπάρχει δικαιοσύνη - πιστεύουμε μόνο πως υπάρχει αρμονία. Δεύτερο: την ιστορία τη γράφει ο Νικητής.
Ετσι, η δική μας γενιά έχει άλλους πολέμους να πολεμήσει και μόνο αν χρειαστεί θα πολεμήσει και τον πόλεμο της επιβίωσης. Πολλοί τελούν σε σύγχυση για το ποιος είναι ο πόλεμος αυτός. Αλλοι πιστεύουν ότι είναι ενάντια στην τρομοκρατία, άλλοι ενάντια στους "φανατικούς" που εκφράζονται δια της τρομοκρατίας, άλλοι ενάντια στη συγκεκριμένη θρησκεία που γεννά τους φανατικούς. Μια εκδοχή σε διαφορετικό μήκος κύματος λέει ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια στην εκδίκηση της φύσης, η οποία θα λάβει χώρα με το AIDS, τις αγελάδες, τα πουλερικά, το νερό, τα φίδια και ποιος ξέρει τι άλλο. Οι περισσότερο "συνομωσιολόγοι" μιλούν για εργαστηριακούς ιούς που διέφυγαν εκούσια ή ακούσια. Τέλος, μια επίσης δημοφιλής εκδοχή λέει ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια στον "Μεγάλο Αδερφό", το internet και τα συναφή.
Το να πει κανείς ότι ο δικός μας πόλεμος είναι ενάντια σε όλα αυτά είναι μάλλον αφελές, καθότι δεν είναι δυνατό να μάχεται κανείς το περιβάλλον του στο σύνολό του και όλα αυτά οριοθετούν σήμερα σε μεγάλο βαθμό το περιβάλλον μας. Αποψή μας είναι ότι ο πραγματικός μας εχθρός είναι η εγκατάλειψη της φιλοσοφίας και τα συνεπακόλουθα αυτής. Είναι η σύγχυση, η αμφιβολία, η έλλειψη φιλοσοφικού μηχανισμού αποτίμησης της Ιστορίας. Το τέλος των ιδεολογιών του "υπαρκτού σοσιαλισμού" σήμανε και το τέλος των ιδεολογιών γενικά. Σήμανε την αμφισβήτηση της φιλοσοφίας σε όφελος της "νόσου του ζαλισμένου πουλερικού", την οποία φέρει σχεδόν στο σύνολό της η παγκοσμιοποιημένη γενιά μας. Τελικά, δεν έχει τόσο σημασία αν μια φιλοσοφική θεωρία είναι καλή ή κακή, σωστή ή λάθος, όσο έχει σημασία το να επιδιώκουμε να εξελίσσουμε τη σκέψη και τη φιλοσοφία, να πιστεύουμε και να διαλεγόμαστε. Αυτά, όμως, καταπλακώνονται από την κατανάλωση, από τις "ειδήσεις των 8", και γενικά από την ανάγκη προς συμμόρφωση, μιας γενιάς που σε μικρή ηλικία καλοπέρασε και τώρα φοβάται ακόμη και να σκεφτεί ότι θα μπορούσε να σκέφτεται διαφορετικά. Αυτός είναι ο πραγματικός δικός μας πόλεμος: η απαξίωση της ίδιας της σκέψης.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
Αναρτήσεις
