Περί κάθαρσης (2)

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 89 - Ιανουάριος 2009]

(Το κείμενο αυτό είναι σύνθεση των 3-4 posts που προηγήθηκαν)

Η χρονιά που τελείωσε έχει κάθε δυναμική να γίνει η αρχή πολλών εξελίξεων. Η δυναμική μόνη της, βέβαια, δεν αρκεί. Χρειάζεται θάρρος και ανοιχτό μυαλό τα οποία δεν υπάρχουν πουθενά στην "τηλεόραση". Οι ίδιοι κολλητοί των καναλαρχών, πρωτοκλασσάτα στελέχη, θυγατέρες, κυρίες που μόλις βγήκαν από το κομμωτήριο, κόλακες της σημερινής και αυριανής κυβέρνησης που επαναλαμβάνουν συνέχεια το όνομα του Αρχηγού, οι ίδιοι που τόσα χρόνια κοσμούν με το ανάλγητο βλέμμα τους και το φτωχό πλην φανταχτερό λεξιλόγιό τους τα σαλόνια μας, αυτοί αναλύουν την κατάσταση και μας εξηγούν "τι συμβαίνει".

Ολοι συμφωνούν ότι "η κοινωνία πρέπει να σκύψει πάνω από το πρόβλημα", και ο καθένας με το δικό του ξύλινο λεξιλόγιο μας τηλε-μεταφέρει την αλήθεια του. Το μόνο που δεν "σκέφτονται" τόσο αυτοί που μιλούν, όσο και εκείνοι που τους δίνουν το λόγο, είναι ότι για να "δουν το πρόβλημα" πρέπει απλά να σταθούν όλοι μαζί απέναντι από έναν καθρέφτη. Οτι για να το αντιμετωπίσουν, πρέπει να εξαφανιστούν. Δεν σκέφτονται ότι μια γενιά που την βιάζεις πνευματικά και σωματικά εδώ και χρόνια, δεν αρκεί να της πεις "τι έχεις παιδάκι μου, ηρέμησε και έλα να μιλήσουμε".

Κάτι, λοιπόν, τα παιδιά, κάτι αυτοί οι "πολιτικοί" και "δημοσιογράφοι", κάτι το πολυβολείο του Πολυτεχνείου, κάτι το ασφαλιστικό, και οι ψηφοφόροι δανειολήπτες αρχίζουν να φαίνονται ως τραγικά πρόσωπα που αποζητούν την κάθαρση, με τη λέξη να μην έχει την αβάσταχτη ελαφρότητα που της αποδίδουν οι τηλε-πολιτικοί της προηγούμενης παραγράφου, αλλά το πραγματικό της νόημα. Σε αναζήτηση των χαρακτηριστικών της κάθαρσης, λοιπόν, δηλώνοντας ότι δεν αποδεχόμαστε ότι "η πολιτική είναι η επιστήμη του εφικτού".

Με τούτη την οριοθέτηση, έχουμε την αίσθηση ότι χαρακτηριστικά της διαδικασίας της κάθαρσης είναι, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

1. Πρωταγωνιστούν πρόσωπα που δεν εμπλέκονται με οποιοδήποτε ρόλο στην τρέχουσα πολιτική σκηνή. Δεν μιλάμε για α-πολιτική διαδικασία, όπως θα προσάψουν πολλοί, αλλά για ουσιαστική ανάκτηση εμπιστοσύνη στη λειτουργία των πολιτικών θεσμών. Η εμπιστοσύνη στα πάσης απόχρωσης πρωτοκλασσάτα στελέχη έχει τελειώσει, και έχει δώσει τη θέση της στο θυμό των νέων ανθρώπων και όχι μόνο. Οσοι από τους θιγόμενους είναι πραγματικά πολιτικά πρόσωπα θα καταλάβουν και θα "θυσιαστούν". Οι υπόλοιποι θα αντιδράσουν, αλίμονο, αλλά μόνο για ιδιοτελείς λόγους. Ο,τι είχαν να προσφέρουν το έχουν ήδη προσφέρει και η διατύπωση αυτή είναι ήδη επιεικής.

2. Ξεκινά άμεσα μια διαδικασία συνολικής αναμόρφωσης του εκπαιδευτικού συστήματος από ομάδα που θα επιλεγεί με αυξημένη πλειοψηφία της Βουλής με δεκαετή θητεία και χωρίς το δικαίωμα του πολιτεύεσθαι στη συνέχεια. Βασικά της στοιχεία είναι η πλήρης απαξίωση της παραπαιδείας (προσοχή: άλλο απαξίωση, άλλο κατάργηση), η πλήρης αποσύνδεση Λυκείου-Πανεπιστημίου, η συνολική αναδόμηση του περιεχομένου στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και εν κατακλείδι η εφαρμογή της αρχής "εκπαίδευση= χαρά και δημιουργία".

3. Μελετώνται και εφαρμόζονται μέτρα για το μέλλον των νέων ανθρώπων, τα οποία αφορούν την εργασία στην πραγματική οικονομία, αξιοπρεπή σύνταξη, και πάνω απ' όλα διαπερνώνται από πνεύμα δημιουργίας και κάνουν τους νέους να θέλουν να δημιουργήσουν και όχι να βολευτούν. Πολλοί θα δυσαρεστηθούν, αλλά δεν γίνεται αλλιώς.

Τα παραπάνω είναι γενικές αρχές και μόνο, οι οποίες έχουν πολλή δουλειά για να γίνουν συγκεκριμένες ενέργειες. Η ουσία παραμένει πως όσο η όποια "ηγεσία", ανεξαρτήτως απόχρωσης, σκέφτεται τα πάντα με όρους "πολιτικού κόστους" δεν υπάρχει διέξοδος. Με μια άλλη διατύπωση, όσο η πολιτική εκφυλιστικά ταυτίζεται με την εξουσία που ασκείται ως δανεισμός από όσους δεν έχουν καν γεννηθεί, για να γίνονται κάποιοι "σωτήρες" πρόσκαιρα αρεστοί, είμαστε άξιοι της μοίρας μας. Αυτό έχει ακουστεί πολλές φορές, αλλά ως χώρα μάλλον δεν το καταλαβαίνουμε, οπότε είμαστε (δις) άξιοι της μοίρας μας. Ευχάριστες διέξοδοι από το παρόν τέλμα δεν υπάρχουν. Και χωρίς να γινόμαστε μάντεις κακών, φοβούμαστε ότι η οργή που εισπράττουμε σήμερα από τους νέους, αλλά και η εκμετάλλευσή της από τους "γνωστούς-άγνωστους", δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα γίνουν όσο συνεχίζει η ίδια κατάσταση. Α, και καλή μας χρονιά…

Περί κάθαρσης...

Ανεξάρτητα από το αν μπορεί να εντοπιστεί "αξιοπρεπής" μεταφορά αρχαίας τραγωδίας στη σύγχρονη νεοελληνική κατάσταση, πολλοί αναζητούν την "κάθαρση". Η συντηρησιμότητα των γεγονότων, καθώς και η φαντασία κάποιων από τις ακτιβιστικές πρωτοβουλίες (πχ τα του "δέντρου" στην Αθήνα) έχουν αρχίσει να συσσωρεύουν πολλά νεύρα τα οποία (ας όψονται πολιτικό κόστος και "εορταστική περίοδος" τα οποία αμφότερα προστίθενται στην ψυχολογία του δανειολήπτη) φοβόμαστε πως θα είχαν βρει τρόπο έκφρασης. Χωρίς να επαναλαμβανόμαστε σχετικά με το ποιος λέει σήμερα τι, τι έλεγε εχτές, πού ήταν, κλπ, θα αρχίσουμε να ασχολούμαστε με το "δια ταύτα".

Διευκρινίζουμε από την αρχή ότι δεν αποδεχόμαστε ευφυολογήματα του τύπου "η πολιτική είναι η επιστήμη του εφικτού", ούτε αντιλαμβανόμαστε ως "επιλογή των πολιτών" τα αποτελέσματα της σταυροδοσίας στις βουλευτικές εκλογές των πελατών που αυτάρεσκα αυτοαποκαλούνται πολίτες. Μπορεί να σφάλουμε, αλλά είναι δικαίωμά μας. Εχοντας πει αυτά, αναζητούμε κατ αρχήν κάποια γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης που θα ονομαστεί "κάθαρση" (...καταραμένο "89"...), και όχι, επί του παρόντος, το περιεχόμενο συγκεκριμένων "μέτρων". Με όλη τούτη την οριοθέτηση, έχουμε την αίσθηση ότι χαρακτηριστικά της διαδικασίας της κάθαρσης είναι, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

1. Πρωταγωνιστούν πρόσωπα που δεν εμπλέκονται με οποιοδήποτε ρόλο στην τρέχουσα πολιτική σκηνή. Δεν μιλάμε για α-πολιτική διαδικασία, όπως θα προσάψουν πολλοί, αλλά για ουσιαστική ανάγκη ανάκτησης εμπιστοσύνης στη λειτουργία των πολιτικών θεσμών. Η εμπιστοσύνη στα πάσης απόχρωσης πρωτοκλασσάτα στελέχη έχει τελειώσει και έχει δώσει τη θέση της στο θυμό των νέων ανθρώπων και όχι μόνο. Οσοι από τους θιγόμενους είναι πραγματικά πολιτικά πρόσωπα θα καταλάβουν και θα "θυσιαστούν". Οι υπόλοιποι θα αντιδράσουν, αλίμονο, αλλά μόνο για ιδιοτελείς λόγους. Ο,τι είχαν να προσφέρουν το έχουν ήδη προσφέρει και η διατύπωση αυτή είναι ήδη επιεικής.

2. Ξεκινά άμεσα μια διαδικασία συνολικής αναμόρφωσης του εκπαιδευτικού συστήματος από ομάδα που θα επιλεγεί με πλειοψηφία 2/3 της Βουλής με δεκαετή θητεία. Βασικά της στοιχεία: α) η πλήρης απαξίωση της παραπαιδείας β) η πλήρης αποσύνδεση Λυκείου-Πανεπιστημίου γ) η συνολική αναδόμηση περιεχομένου στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση δ) η εφαρμογή της αρχής "σχολείο = χαρά και δημιουργία".

3. Μελετώνται και εφαρμόζονται μέτρα για το μέλλον των νέων ανθρώπων, τα οποία αφορούν την εργασία στην πραγματική οικονομία, αξιοπρεπή σύνταξη, και πάνω απ' όλα διαπερνώνται από πνεύμα δημιουργίας και κάνουν τους νέους να θέλουν να δημιουργήσουν και όχι να βολευτούν. Αποτυχία κοινωνικής αποδοχής τέτοιων μέτρων σημαίνει αυτόματα οικειοθελή παραίτηση των εμπλεκομένων.

Μπορούν να γραφούν και αρκετά άλλα σχετικά με επιμέρους πλευρές των αναγκαίων ενεργειών, θέμα στο οποίο ίσως επανέλθουμε. Τα παραπάνω τα βλέπουμε ως γενικές αρχές και μόνο, οι οποίες έχουν πολλή δουλειά για να γίνουν συγκεκριμένες ενέργειες. Η ουσία παραμένει πως όσο η όποια "ηγεσία" σκέφτεται τα πάντα με όρους "πολιτικού κόστους" δεν υπάρχει διέξοδος. Με μια άλλη διατύπωση, όσο η πολιτική εκφυλιστικά ταυτίζεται με την εκλογική αποτελεσματικότητα και με την εξουσία κάποιοι να βάζουν όλους τους υπόλοιπους να δανείζονται για να γίνονται οι ίδιοι εκλογικά και πρόσκαιρα αρεστοί, είμαστε αξιοι της μοίρας μας. Αυτό έχει ακουστεί πολλές φορές, αλλά ως χώρα μάλλον δεν το καταλαβαίνουμε, οπότε είμαστε (δις) αξιοι της μοίρας μας.

Ευχάριστες διέξοδοι από το παρόν τέλμα δεν υπάρχουν. Παραπομπές των σημαντικών θεμάτων στο μέλλον με δανεισμό ακόμη και από όσους δεν έχουν κάν γεννηθεί, δεν λειτουργούν και η οργή που εισπράτουμε σήμερα από τους νέους δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα γίνουν όσο συνεχίζει η ίδια κατάσταση.

Περί Πανεπιστημιακού Ασύλου

Στη λίστα [HELLENIC-PROFESSORS-PHDS] γίνεται τις μέρες αυτές και με αφορμή τα γεγονότα, μια (ακόμη) συζήτηση περί Ασύλου, ιδιαίτερα κόσμια και αξιόλογη, πιστεύω. Παραθέτω ένα μικρό τμήμα του διαλόγου και συγκεκριμένα μια επιστολή του κ. Κιουστελίδη, συνταξιούχου μέλους ΔΕΠ του ΕΜΠ, και εμού.

Η επιστολή του κ. Ιωάννη Κιουστελίδη:

Αγαπητέ κύριε Βεσκούκη

Το «άσυλο» δεν μπορεί να διατηρηθεί στην παρούσα μορφή του, έστω και αν αυτό σημαίνει σύγκρουση με τον χώρο των «αναρχικών». Τα έκτροπα που γνωρίσαμε θα επαναληφθούν και ίσως θα γίνουν εντονώτερα σε πρώτη ευκαιρία. Σκοπός των λεγομένων «αναρχικών» ή «αντιεξουσιαστών» δεν είναι κυρίως να προκαλέσουν καταστροφές, αλλά να προκαλέσουν το ενδιαφέρον του κοινού και ιδιαίτερα των τηλεθεατών για τις διαμαρτυρίες τους. Όπως, σωστά, είπε ένας δημοσιογράφος στο ραδιόφωνο, αν συγκεντρωθούν στην Ομόνοια 10.000 μέλη του ΠΑΜΕ και διαδηλώνουν ειρηνικά, η είδηση θα μπει στα ψιλά γράμματα των εφημερίδων. Αν, όμως, 100 ή 200 «κουκουλοφόροι» βάλουν φωτιές σε κάμποσα μαγαζιά της οδού Στουρνάρα και της Πατησίων, η είδηση αυτή θα γίνει πρωτοσέλιδο και βασικό θέμα στα δελτία ειδήσεων.

Τι θέλουν οι «αναρχικοί»; Να επηρεάζουν άμεσα την πολιτική, χωρίς οι ίδιοι να συμμετάσχουν στην εξουσία. Όποιος θέλει να καταλάβει την νοοτροπία τους πρέπει, ίσως, να προσέξει το βιβλίο του John Holloway «Ας Αλλάξουμε τον Κόσμο Χωρίς να Καταλάβουμε την Εξουσία» (εκδότης Σαββάλας). Ο κύριος στόχος των κινητοποιήσεων από την πλευρά των «αντιεξουσιαστών» δεν είναι η διαμαρτυρία για τον άδικο θάνατο του «σύντροφου Αλέξανδρου», όπως τον αποκαλούν, αλλά η εξάλειψη όλων των κοινωνικών προβλημάτων και ιδιαίτερα της ανεργίας, της φτώχειας, και της εκμετάλλευσης. Όσο θεμιτοί και αν είναι αυτοί οι στόχοι, δεν πρόκειται να επιτευχθούν με μαζικές καταστροφές.

Το λεγόμενο «άσυλο» έχει και μίαν άλλη πλευρά, που δεν προβάλλεται από τα μέσα ενημέρωσης και δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό. Οι λεγόμενοι «αναρχικοί» δεν καταλαμβάνουν το Πολυτεχνείο μόνο σε περιόδους κινητοποιήσεων, αλλά βρίσκονται μόνιμα μέσα σε αυτό. Από δεκαετίες έχουν καταλάβει μόνιμα κάποιες αίθουσες στα περισσότερα ΑΕΙ τουλάχιστον της Αθήνας και τις μετέτρεψαν σε λέσχες τους, τις οποίες δεν πλησιάζει το προσωπικό των ΑΕΙ. Συνάδελφος καθηγητής, που έκανε παλαιότερα επιτήρηση στον χώρο του Πολυτεχνείου σε έναν από τους εορτασμούς της 17^ης Νοέμβρη, βρήκε σε μία από αυτές τις αίθουσες δεκάδες έτοιμες «βόμβες Μολότωφ». Αυτό εξηγεί ίσως και το πώς οι βόμβες αυτές είναι αμέσως διαθέσιμες, όταν τις χρειαστούν. Στο ΕΜΠ τέτοιες λέσχες αναρχικών υπάρχουν τόσο στο συγκρότημα της Πατησίων όσο και σε αυτό στου Ζωγράφου.

Ιδιαίτερα το συγκρότημα της οδού Πατησίων ήταν αυτές τις μέρες υπό τον απόλυτο έλεγχο των «αναρχικών». Ούτε την Δευτέρα, ούτε την Τρίτη (8 και 9 Δεκ. 08) υπήρχε εκεί κάποιος εκπρόσωπος της πολυτεχνειακής κοινότητας, καθηγητής ή φοιτητής. Υπήρχαν μόνο «αναρχικοί» ή «αντιεξουσιαστές», πού έσπαζαν τα σχεδιαστήρια με μία βαριοπούλα και τα έκαιγαν στο προαύλιο για να ζεσταίνεται η ομάδα επιτήρησης που ήταν εκεί. Οι περισσότερες αίθουσες ήσαν και είναι και τώρα σε άθλια κατάσταση, με επιγραφές στους τοίχους και σκουπίδια.

Το λεγόμενο «άσυλο» έχει από χρόνια μετατρέψει τα ΑΕΙ σε άνδρα αναρχικών, που τώρα πιά θεωρούν ότι έχουν κατοχυρωμένο δικαίωμα στην χρήση των χώρων που καταλαμβάνουν. Συχνά έρχονται σε σύγκρουση και με το προσωπικό φύλαξης, γιατί, όταν οργανώνουν κάποια εκδήλωση, συγκεντρώνονται στον χώρο του ιδρύματος και διάφοροι άλλοι περιθωριακοί, που κάνουν διαρήξεις στα γραφεία των καθηγητών.

Το άσυλο όφειλε να προστατεύει καθηγητές και φοιτητές και όχι τους αναρχικούς και αντιεξουσιαστές που τρομοκρατούν τον πανεπιστημιακό χώρο.
Γι αυτό πρέπει να περιοριστεί ίσως μόνο στο εσωτερικό των κτιρίων ή μόνο σε προσωπικό και φοιτητές των Ιδρυμάτων.

Η παρούσα κατάσταση οδηγεί σε αδιέξοδο. Στην Πάτρα οι έμποροι και επαγγελματίες κατεδίωξαν τους «διαδηλωτές» που είχαν αρχίσει καταστροφές. Ποιός αποκλείει ο επόμενος φόνος να οφείλεται σε επαγγελματία που θα υπερασπίζεται κόπους μίας ζωής; Εξάλλου, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι όλες οι καταστροφές πληρώνονται, τελικά, από το αιώνιο θύμα, τον λαό, όπως τα σπασμένα καταστήματα των τραπεζών τα πληρώνουν τελικά οι δανειολήπτες και όχι οι τραπεζίτες! Είναι δίκαιες και θεμιτές οι διαδηλώσεις κατά της ανεργίας ή της κατατικής αυθαιρεσίας. Δεν πρέπει όμως να συντηρούνται καταφύγια για ταραχοποιούς που θέλουν να αλλάξουν τον χαρακτήρα αυτών των εκδηλώσεων.

Γιάννης Κιουστελίδης

Η απάντησή μου:

Αγαπητέ κύριε Κιουστελίδη,

Συμμερίζομαι τις απόψεις σας σχεδόν στο σύνολό τους. Συμφωνώ ότι αιτία για όλα όσα συνέβησαν και φοβούμαι ότι και θα συμβούν δεν είναι η δολοφονία, αλλά κάποια άλλα προβαλλόμενα ως αιτήματα, τα οποία είναι μάλλον εύλογα.

Γνωρίζω, επίσης, ότι στο ΕΜΠ και όχι μόνο ενδέχεται κατά περιόδους να αποθηκεύονται κάθε είδους πολεμοφόδια, όπως επίσης ότι υπάρχουν χώροι "άβατοι" που διαμένουν άτομα που μάλλον δεν έχουν καν ιδιότητα φοιτητή. Σχετικά με το τελευταίο, θα ήταν ίσως χρήσιμο να μάθουμε πώς και πότε πραγματικά εγκαταστάθηκαν όλοι αυτοί, στο πλαίσιο ποιας συμφωνίας, κλπ, αλλά δεν είναι αυτό τώρα το θέμα μας.

Θα συμφωνήσουμε, επίσης, πιστεύω, ότι το ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι καλλιεργεί την οργή στους νέους, οργή η οποία εκφράζεται ως βία τόσο περισσότερο όσο λιγότερο έχει λαξευθεί η προσωπικότητα τους στο σχολείο (ή μήπως να πω στο φροντιστήριο;).

Το "Ασυλο" είναι μια κοινωνική κατάκτηση ώριμη για την εποχή της, πραγματωμένη κυριολεκτικά με αίμα. Σήμερα, πράγματι, καταστρατηγείται για τους λόγους και με τους τρόπους που αναφέραμε. Οι φοιτητές δεν είναι σε θέση να το υπερασπίσουν οι ίδιοι, και αυτό είναι αλήθεια. Ωστόσο, το ίδιο το Ασυλο δεν πιστεύω ότι αποτελεί την αιτία όσων συμβαίνουν. Είναι ένα βολικό εργαλείο, ίσως, το οποίο και να εκλείψει, δεν θα εκλείψουν οι αιτίες των φαινομένων που βιώνουμε. Και όσο δεν εκλείπουν οι αιτίες, όσα "Ασυλα" και αν καταργηθούν τα φαινόμενα θα βρίσκουν το δρόμο τους. Η οργή, θα βρίσκει το δρόμο της, ακόμη και αν οι μολότωφ δεν αποθηκεύονται στο ΕΜΠ Πατησίων, αν αυτό συμβαίνει.

Στις παρούσες συνθήκες, αλήθεια, πώς φανταζόμαστε την άρση ή καλύτερα την κατάργηση του Ασύλου; Θα περιπολούν στα υπόγεια του κτ. Γκίνη ένστολοι και θα συλλαμβάνουν όποιον κινείται ύποπτα; Θα υπάρχει face control στην είσοδο και θα επιτρέπονται μόνο φοιτητές και εργαζόμενοι; Θα υπάρχει ηλεκτρονικός έλεγχος πρόσβασης από την Αστυνομία ή την Πανεπιστημιακή κοινότητα; Οποιος γνωρίζει την πραγματικότητα, όσο οργισμένος και να νιώθει για την κατάσταση, γνωρίζει ότι αυτά δεν γίνονται για πλήθος πρακτικών αλλά κυρίως για λόγους κουλτούρας του πανεπιστημίου.

Η κοινωνία έχει ανάγκη πολλά σημεία αναφοράς για να λειτουργεί ως οτιδήποτε περισσότερο από στεγασμένη αγέλη. Ένα από αυτά, είναι η "στέγη" της αμφισβήτησης, η οποία στην Ελλάδα παραμένει το Πανεπιστήμιο. Ναι, καταστρατηγείται, υποφέρει, και οι υπηρέτες της δεν είμαστε και τόσο άξιοι. Ωστόσο, συμβολικά, διατηρεί το νόημά της και αν το χάσει, ιδιαίτερα αν το χάσει με βίαιο τρόπο όπως η κατάργηση του Ασύλου, δεν θα είναι οι ομάδες που αποθηκεύουν μολότωφ που θα πληγούν. Αυτές θα βρουν άλλες αποθήκες. Θα είναι το concept του Πανεπιστημίου στην Ελλάδα, το οποίο δεν ένα αποστεωμένο κτίριο με εργαστήρια και αμφιθέατρα που διαθέτουν access control με rfid tags, αλλά κάτι πολύ διαφορετικό, το οποίο όταν λειτουργεί κανονικά προάγει την επιστήμη, τον πολιτισμό και τα ήθη. Θέτει τη δύναμη της κοινωνίας στην υπηρεσία της Σοφίας, παράγει πρόοδο και αισθητική.

Αυτά τα τελευταία μας λείπουν. Δεν λείπουν πρωτίστως από το Πανεπιστήμιο, λείπουν πρωτίστως από το πολιτικό σύστημα. Ας ασχοληθούμε με αυτό, λοιπόν. Εκεί είναι οι αιτίες των προβλημάτων. Τα υπόλοιπα, όπως το Ασυλο, αλλά και η παρακμή της Εκκλησίας και της Δικαιοσύνης, αποτελούν, κατά τη γνώμη μου παράγωγα φαινόμενα, με τα οποία ακόμη και αν ασχοληθούμε, δεν έχουμε αντιμετωπίσει τις αιτίες τους.

Με εκτίμηση,

Β.Βεσκούκης, Επ.Καθ.ΕΜΠ

Μορφές...

Για πολλούς η "επόμενη μέρα" των πρόσφατων γεγονότων δεν έχει έρθει ακόμη. Αλλοι διαγιγνώσκουν "τάσεις προς εκτόνωση" (η ξύλινη ορολογία παραμένει ίδια στις οικονομικές, πολιτικές, και κάθε είδους ειδήσεις). Οι κυβερνώντες τρέχουν να μαζέψουν ό,τι μπορεί να μαζευτεί ανακοινώνοντας οικονομικά μέτρα ενίσχυσης των καταστηματαρχών. Οι ειδικοί κάθε μορφής, ειδικότητας και ιδιότητας "έχουν πάρει τα κανάλια" και "τα δίνουν όλα". Τα συνθήματα του τύπου "αγοράστε από τα μαγαζιά της Αθήνας" ακούγονται από όλους τους φέροντες τον "πολιτικά ορθόν" λόγο. Οι πολιτικοί της μείζωνος αντιπολίτευσης έχουν πάρει τα πάνω τους και αν έπρεπε να απαντήσουν μονολεκτικά σε όλα, θα έλεγαν τη λέξη "εκλογές".

Τα blog έχουν "ανάψει" και γενικά, ένας ανεγκέφαλος (αυτό ερευνάται), ένα όπλο, μια σφαίρα, και ένα άτυχο παιδί που βρέθηκε μπροστά του, έγιναν το κλειδί για να ανοίξει το "κουτί της Πανδώρας" και να βγουν από μέσα πλείστα όσα τρομερά πράγματα, σχετικά με τα οποία ελάχιστοι θέτουν το ερώτημα: πώς βρέθηκαν όλα αυτά μέσα στο κουτί της Πανδώρας;

Απαντήσεις πολλές, οι περισσότερες σε μορφή ψηφιακού όπιου προς κατανάλωση από παντοφλοφόρους τηλεθωρούντες δανειολήπτες νεοέλληνες. Η "κυβέρνηση της φωτιάς" λένε οι πράσινοι. "Δεν είστε αρκετά δεξιοί και ορθόδοξοι", λένε οι πιο μπλε. "Θερίζετε ό,τι σπείρατε" λένε οι αριστεροί του καναπέως. "Κλείστε τα σχολεία και τα πανεπιστήμια" λένε οι ορθόδοξοι αριστεροί. Για να δει κανείς τηλεόραση, πρέπει να πάρει πρώτα ηρεμηστικά.

Μερικές σκηνές από το σημερινό πρωινό (11.12.2008) γεμάτες με χαρακτηριστικές μορφές:

Ενας κύριος και μια κυρία που αμφότεροι κληρονόμησαν τη βουλευτική έδρα από τον μπαμπά, να αναλύουν με ύφος τα προβλήματα της νεολαίας στην εκπαίδευση και την καθημερινότητα, τα οποία οι ίδιοι, προφανώς, από κάπου τα πληροφορήθηκαν.

Ενα πιτσιρίκι με το υφάκι του 17% εκείνης της δημοσκόπησης, να "μαρκάρει" όπως οι "μεγάλοι" πολιτικοί τον συνομιλητή του και να μην τον αφήνει να ολοκληρώσει καμία φράση που δεν τη βρίσκει Ορθή, και να χαμογελά με χαρά που ήταν κολλητός του Ωραίου.

Ενας κυβερνητικός να προσπαθεί να αναλύσει ότι ούτε λίγο ούτε πολύ, οι καμμένοι θα βρεθούν και ωφελημένοι γιατί θα τους δώσουν και άτοκα δάνεια, θα τους αφήσουν να πάρουν αυτοκίνητο χωρίς τέλη ταξινόμησης (που σε ένα σοβαρό αυτοκίνητο μπορούν να φτάσουν τις αρκετές δεκάδες χιλιάδες ευρώ), θα τους κλείσουν τις ανέλεγκτες υποθέσεις, και διάφορα άλλα, που κάνουν αυτούς που δεν κάηκαν να αναρρωτιώνται για ποιο λόγο δεν πήγαν να παρκάρουν την μερσεντές στη Στουρνάρη ή μήπως να την πάνε σήμερα.

Κανένα, μα κανένα, νέο πρόσωπο. Οι ίδιοι γνωστοί των καναλαρχών, πρωτοκλασσάτοι, θυγατέρες, κυρίες που μόλις βγήκαν από το κομμωτήριο, κόλακες της σημερινής και αυριανής κυβέρνησης που δε λησμονούν να επαναλαμβάνουν το όνομα του Αρχηγού. Ακριβώς οι ίδιοι που τόσα χρόνια κοσμούν με το ανάλγητο βλέμμα τους και το φτωχό πλην φανταχτερό λεξιλόγιό τους τα σαλόνια μας.

Ολοι συμφωνούν στο ότι "η κοινωνία πρέπει να σκύψει πάνω από το πρόβλημα". Καθένας με τον τρόπο του, τις διατυπώσεις του και το δικό του ξύλινο λεξιλόγιο του δικού του Ορθού Λόγου, αυτό λέει: να δούμε το πρόβλημα, να ακούσουμε τους νέους. Μάλιστα. Το μόνο που δεν σκέφτονται είναι ότι για να "δουν το πρόβλημα" πρέπει απλά να σταθούν όλοι μαζί απέναντι από έναν καθρέφτη. Οτι για να το αντιμετωπίσουν, πρέπει να εξαφανιστούν και το μόνο επίπεδο αντικείμενο επί του οποίου να βλέπουν τον εαυτό τους να είναι επίσης ο καθρέφτης. Ολα τα σκέφτονται εκτός από αυτό. Δεν σκέφτονται ότι κάποιον που τον βιάζεις πνευματικά και σωματικά εδώ και χρόνια, δεν αρκεί να του πεις "τι έχεις παιδάκι μου έλα να σε ακούσω".

Ομως, όποιο και να ναι το πάνελ, οι Σοβαροί Δημοσιογράφοι το "στριμώχνουν" μέχρι ένα σημείο. Εκείνο το σημείο που ο τηλεθεατής δεν θα τους προσάψει ότι είναι φιλικοί με τους πολιτικούς, ότι τους κάνουν πάσα ερωτήσεις τις οποίες θα απαντήσουν με τρόπο ώστε να επανεμφανιστούν σα σωτήρες του κοινωνικού πτώματος που το είδος τους δημιούργησε. Εκείνο το σημείο που ο τηλεθεατής δεν θα πατήσει το κουμπί της ζαπιέρας. Μέχρι εκείνο το λεπτό σημείο τους πιέζουν. Ούτε λέξη για τον τρόπο που γέμισε το κουτί της Πανδώρας. Μόνο αναλύσεις για το τι θα γίνει τώρα που οι Ελληνες θα τους ξαναεκλέξουν, τους μεν ή τους δε, αδιάφορο.

Εχουμε μερικές σκέψεις για το γέμισμα του κουτιού της Πανδώρας, τις οποίες θα τις μοιραστούμε και με άλλους και σύντομα θα τις εκθέσουμε και εδώ.

"Το κουφάρι ενός πολιτισμού"

Δείτε ένα εξαιρετικό κείμενο. Δεν γράφηκε "μετά" τα γεγονότα, γράφηκε λίγο πριν, αλλά θα μπορούσε να είχε γραφεί και πολύ πριν. Εξαιρετική συνέχεια στην τελευταία παράγραφο του "Οι Άθλιοι", ή και πρόλογος, διαλέξτε...

Οι Άθλιοι

Χωρίς καμία διάθεση πλειοδοσίας στην αγανάκτηση για το θάνατο του 15χρονου, οφείλουμε να αναφερθούμε στο γενικότερο φαινόμενο που με βίαιο τρόπο εκδηλώνεται τις τελευταίες ημέρες. Η οργή όπως και η αγανάκτηση περισσεύει. Όπως περισσεύει και η υστεροβουλία πολλών από αυτούς που τις εκφράζουν ή ακόμη και τις υποθάλπουν δημόσια. Το παράδοξο θα ήταν να μην επιχειρούσε κανείς να εκμεταλλευτεί το γεγονός προς όφελος της δικής του αλήθειας, της δικής του επιδίωξης και εν γένει της δικής του προβολής στο μέλλον. Το ενδιαφέρον θα ήταν να προσπαθούσαν όλοι να κάνουν αναλύσεις όχι της εικόνας, αλλά των αιτιών που την προκάλεσαν. Η πραγματικότητα της δημόσιας τηλεμεταφερόμενης εικόνας, της γεμάτης με βία και "αγανάκτηση", όμως, δεν είναι καθόλου παράδοξη - κάθε άλλο. Είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τα σημεία των καιρών.

Ας δούμε λίγο την εικόνα πριν συνεχίσουμε. Κατ αρχήν είναι η ίδια η εικόνα: το πλάνο με τις φωτιές, τις πέτρες, τους αγανακτισμένους, τους περαστικούς, τα αυτοκίνητα με τις ρόδες να κοιτάνε στον ουρανό. Είναι η φωνή του εκφωνητή που τη συνοδεύει: "κυρίες και κύριοι", "πού είναι το κράτος", "ανεξέλεγκτη η κατάσταση", "η Αθήνα καίγεται", "οι γνωστοί άγνωστοι", "Νίκο φύγε από εκεί μην κινδυνεύσεις". Είναι η εικόνα του πολίτη-θύματος: "πού ήταν η αστυνομία;", "περιμέναμε να δουλέψουμε στις γιορτές και τώρα τι θα κάνουμε;", "φώναζα στον αστυνομικό και εκείνος μου έλεγε να πάρω το 100", "στο χώρο που κάηκε δούλευαν 100 εργαζόμενοι της εταιρίας μας", "το κατάστημα ήταν ασφαλισμένο". Είναι η εικόνα του κυβερνώντος: "θα τους τιμωρήσουμε", "θα χυθεί άπλετο φως", "θα φτάσει το μαχαίρι στο κόκκαλο", "η κυβέρνηση συμπαρίσταται στα θύματα". Η εικόνα του μείζονος αντιπολιτευόμενου: "η κυβέρνηση αυτή έχει κλείσει τον κύκλο της", "εκλογές τώρα", "η κυβέρνηση είναι επικίνδυνη για το έθνος", "είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε τη διακυβέρνηση της χώρας". Και η εικόνα της προοδευτικής αριστεράς: "καλούμε τους νέους να κλείσουν τα σχολεία και τα πανεπιστήμια", "εμείς τη δική μας την πορεία την περιφρουρήσαμε", "όποιος και να ναι κυβέρνηση φταίει το σύστημα", "δεν συνεργαζόμαστε με κανέναν σε κυβέρνηση". Τέλος, η εικόνα του Αναλυτή: "η κοινωνία μας νοσεί", "να σκύψουμε πάνω από το πρόβλημα", "να λειτουργήσουν οι θεσμοί".

Τι κοινό έχουν όλες αυτές οι εικόνες; Κατά την άποψή μας, τρία πράγματα:

Κατ αρχήν επιφανειακά: είναι ίδιες, ως τηλεοπτικά πλάνα, με τις εικόνες πολλών γεγονότων εδώ και πολλά χρόνια, από τότε που ήρθαν στο προσκήνιο τα "Εξάρχεια", αν όχι νωρίτερα, κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 80, λίγο μετά την "Αλλαγή". Με τη δολοφονία του Καλτεζά, με τον εμπρησμό του Πολυτεχνείου, τα "παραδοσιακά" επεισόδια της επετείου του Πολυτεχνείου, τον κλεφτοπόλεμο εντός και εκτός του Ιδρύματος, τα καψίματα της σημαίας, την άρση του ασύλου το 95 και πολλά παρόμοια.

Κατόπιν γλωσσικά: το ίδιο λεξιλόγιο, οι ίδιες φράσεις, εκπεφρασμένες από τα ίδια πρόσωπα, πρωταγωνιστές, αντιπολιτευόμενους, αναλυτές, παράγοντες γενικά, το πολύ-πολύ σε διαφορετικούς ρόλους. Το ίδιο βάπτισμα της επιφανειακής συνθηματολογίας ως "πολιτική", η ίδια αγανάκτηση του δημοσιογράφου.

Το τρίτο κοινό στοιχείο είναι λίγο πιο κρυμμένο: είναι το απέραντο Εγώ, η απέραντη Αυθεντία όλων των τοποθετήσεων των εμπλεκομένων σε οποιοδήποτε ρόλο. Είναι η δήθεν πολιτική έως και προσωπική υστεροβουλία εκμετάλλευσης του όποιου γεγονότος για ίδιον πολιτικό ή άλλο όφελος, έναντι της αντίπαλης παράταξης ή του εσωκομματικού ανταγωνισμού, ή και του αντίπαλου δικηγορικού γραφείου. Πάνω απ' όλα είναι η οικειοποίηση της πραγματικότητας με πρακτικές σκέδασης του φωτός της αλήθειας προς το χρώμα του παρατηρητή και η συνακόλουθη τύφλωση των παθητικών ακροατών ώστε να μην αναζητούν τίποτε παραπέρα.

Ως ενδιάμεσο συμπέρασμα μπορούμε με ασφάλεια να πούμε ότι το μόνο που άλλαξε "φέτος" είναι η ένταση των γεγονότων, η οποία όμως, δεν είναι τοπικό ελληνικό φαινόμενο, και επίσης, εξηγείται αν συμπεριλάβει κανείς την έννοια "συσσώρευση" στους συλλογισμούς του. Εδώ θα επανέλθουμε. Αρα δεν βρισκόμαστε προ "πρωτοφανών" καταστάσεων. Κάθε άλλο. Μάλιστα, ο τονισμός του "πρωτοφανών" είναι έως και ύποπτος και επιβεβαιώνει την άγνοια ή προβληματίζει για τις προθέσεις όσων τον χρησιμοποιούν. Επιβεβαιώνει, επίσης, το ανιστόρητο αυτών στους οποίους απευθύνεται, ακόμη και για μικρές περιόδους της τάξης των 15-25 ετών. Αλλά γι αυτό ας είναι καλά το Σχολείο, όποτε λειτουργεί.

Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η τοποθέτηση του γεγονότος του θανάτου του 15χρονου από τη σφαίρα του αστυνομικού είναι εύστοχη: χαρακτηρίζεται ως αφορμή, και όντως έτσι είναι. Ποιες είναι, όμως, οι αιτίες; Για ποιο λόγο κανείς δεν αναφέρεται σε αυτές χωρίς να αναμασά δήθεν πολιτικές εκφράσεις που δεν σημαίνουν τίποτε απολύτως; Προς το παρόν θα επιχειρήσουμε να καταγράψουμε μερικά ερωτήματα και μάλλον θα επανέλθουμε.

1. Ποιοι είναι μεγαλύτεροι υποκριτές από τους επαγγελματίες πολιτικούς; Ποιοι νομοθετούν ό,τι τους συμφέρει, ενίοτε και προσωπικά, και δεν έχουν τιμωρηθεί ποτέ και για τίποτε; Το ερώτημα, βέβαια, είναι άτοπο αν πιστεύουμε ότι κανείς τους δεν έχει τίποτε για να τιμωρηθεί.

2. Ποιοι μεγαλώνουν τους αγριεμένους 15χρονους; Πόσο χρόνο τους αφιερώνουν; Πόσο παραγωγική και δημιουργική δουλειά κάνουν και πόσο μακριά από μικρά οικονομικά σκάνδαλα βρίσκονται; Πόσες φορές ψήφισαν με βάση το δικό Τους Συμφέρον; Αυτοί δεν χειροκρότησαν ως "προοδευτική" την κατάργηση του κόκκινου μελανιού στη διόρθωση, τις σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους του σχολείου της ευκολίας; Την κατάργηση των Δημόσιων Πρότυπων σχολείων;

3. Ποιοι δημιούργησαν τη γενιά των 700 Ευρώ; Φύτρωσε η γενιά αυτή; Πόσοι από τους αναλυτές και κάθε είδους ενδιαφερόμενους για τους νέους που γυρνάνε στα παράθυρα και δίνουν το λόγο όπου και όπως θέλουν, παίρνουν 10 έως και 50 φορές περισσότερα το μήνα; Πόσοι από τους αγανακτισμένους επαγγελματίες που τους καίνε τις περιουσίες, είναι εργοδότες της γενιάς αυτής;

4. Πώς διαφοροποιούνται τα κόμματα εξουσίας; Από τα οράματα; Τις ιδεολογίες; Την πραγματιστική αντίληψη για τον κόσμο; Ή μήπως από τον εγωιστικό "ρεαλισμό" και τον αδιάκριτο κανιβαλιστικό συμφεροντολογικό ωφελιμισμό μετ' υποκριτικών επιφάσεων περί του "κοινού καλού";

5. Πώς αντιστέκονται τα κόμματα της λεγόμενης αριστεράς; Μήπως με κλισέ και ξύλινη φρασεολογία που δήθεν προστατεύει την υπέρτατη αλήθεια η οποία δεν διδάσκεται καν από τα πρωτότυπα κείμενα, παρά προβάλλεται ως δόγμα το οποίο όποιος δεν αποδέχεται είναι από αφομοιωμένος μέχρι υπάλληλος του συστήματος; Ή μήπως με την προτροπή να κλείσουν τα σχολεία και τα πανεπιστήμια και να μείνουν ακόμη περισσότερο αγράμματοι οι ήδη ημιμαθείς απόφοιτοι των φροντιστηρίων;

Το δε γελοίο, που γίνεται τραγικό όταν χάνονται ζωές, δεν είναι που όλοι μας είμαστε συνένοχοι σε όλα τα παραπάνω. Είναι που νομίζουμε ότι οι νέοι δεν τα βλέπουν ή έστω ότι δεν τα διαισθάνονται. Είναι που τους έχουμε και για βλάκες από πάνω. Και βέβαια, οι νέοι μας "τιμωρούν", ή τουλάχιστον έτσι νομίζουν.

Ας αφήσουμε, όμως, τις φιλοσοφίες, και ας ετοιμαστούμε να ψηφίσουμε το "Αλλο Κόμμα", για να "αλλάξουν τα πράγματα", και να έχουμε "την ησυχία μας" για να αποπληρώσουμε το "στεγαστικό" γιατί στην Ελλάδα "από τη γη ποτέ κανείς δεν έχασε". Περαστικά μας...

Υποκριτές και Φαρισαίοι

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 88 - Δεκέμβριος 2008]
Ως γνωστόν, το σύνολο των συνθηκών που αποδεχόμαστε ως πραγματικότητα την εποχή αυτή, φαίνεται να συγκλίνουν στο ότι βρισκόμαστε σε περίοδο κρίσης. Όλα τα μέσα που εκπέμπουν κάποιο μήνυμα, μας υπαγορεύουν όσα χρειάζεται για να συνειδητοποιούμε την κατάσταση αυτή ως τέτοια, και μάλιστα σε όλες τις κλίμακες: από την καθημερινότητα της διπλανής πόρτας, μέχρι τις αναλύσεις κάθε είδους περί της διεθνούς οικονομικής κατάστασης. Δίπλα σε αυτά, οι "τοπικές" ιστορίες που περιλαμβάνουν σε περίοπτη θέση τις καθημερινές -πλέον- δημοσκοπήσεις και (αλίμονο) τα περί "Βατοπεδίου" και άλλων ιερών δαιμονίων.

Οι πολιτικοί Αρχοντες φαίνονται -και μάλλον είναι- μουδιασμένοι. Από πού να πιαστούν, αλήθεια; Από τον ανώνυμο πολίτη-πελάτη του συστήματος; Αυτόν που η μόνη πραγματική καταναλωτική συνείδηση που επιδεικνύει είναι αυτή του καταναλωτή ρουσφετιών και "μέτρων" για την άμεση και ανέξοδη βελτίωση της καθημερινότητας με μόνο αντάλλαγμα την ψήφο του; Που υπογράφει το "δάνειο" για το "σπίτι", πρακτικά άνευ όρων και κατόπιν πριμοδοτεί την "πολιτική κατάσταση" που θα του επιτρέπει να το ξεπληρώνει και να ζει με τα "μαύρα"; Όχι, από αυτόν μάλλον δεν μπορούν να περιμένουν πολλά οι Αρχοντες…

Οι Σύμβουλοι πρέπει να δοκιμάζουν τη φαντασία τους γράφοντας λόγια και διατυπώσεις που να μπορούν να λεχθούν στις παρούσες συνθήκες, χωρίς, όπως πάντα, στην πραγματικότητα να έχουν κάποιο νόημα. Λόγια που σε ελεύθερη απόδοση λένε: "Εμείς είμαστε Εμείς, τώρα είναι η ώρα του λαού, όλοι μαζί, για το αύριο, για την Ελλάδα που μας αξίζει" και άλλες κενές ανοησίες. Επικαλούνται προτάσεις και μέτρα παντός τύπου με μοναδικό κριτήριο το πολιτικό κόστος, και χωρίς πραγματικά να τολμούν το παραμικρό. Μόνο που στο "Βατοπέδιο" εμπλέκεται και κάποιος άλλος, ο οποίος εδώ και εκατοντάδες χρόνια βρίσκεται "εξ ορισμού" και αξιωματικά στο απυρόβλητο: η Εκκλησία. Εδώ έχουν θέσεις δηλώσεις του τύπου "σεβόμαστε τη θρησκεία και το δικαίωμα σε αυτή". Ας υποθέσουμε ότι έγιναν και ας προχωρήσουμε.

Για ποιο λόγο δεν δημεύονται οι περιουσίες που απέκτησαν οι Μονές και τα Ιδρύματα με τέτοιους τρόπους; Τι σημαίνει "περιουσία της Μονής"; Τι "φιλανθρωπικό έργο" είναι αυτό που απαιτεί μισό δισεκατομμύριο Ευρώ και μιλάμε για μία μόνο από ενδεχομένως δεκάδες αν όχι περισσότερες περιπτώσεις οι οποίες είναι άγνωστες; Πού ανακοινώνεται το έργο αυτό για να το μάθουν όλοι; Ποια είναι η πραγματική έκταση του φαινομένου πανελλαδικά; Ποια είναι η επίσημη θέση της Ελληνικής Εκκλησίας; Απαντήσεις δεν περιμένουμε, βέβαια, σε όλα αυτά. Ούτε περιμένουμε να τεθούν σοβαρά τέτοια θέματα από τα κρατικά ΜΜΕ, ή από αυτά που ανήκουν στους ομίλους που είναι μέρος της εξουσίας.

Όταν μάλιστα τίθεται δημόσια έστω ένα μικρό ερώτημα, έτσι, για να διασκεδάζεται το κοινό αίσθημα, διευκρινίζεται προς κάθε κατεύθυνση ότι "δεν μιλάμε για την Εκκλησία, γιατί η εκκλησία δεν είναι στο σύνολό της τέτοια, εδώ πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση" και άλλα σχετικά. Κανείς δεν τολμά να θέσει και πολύ περισσότερο να εφαρμόσει προς την κοσμική οργάνωση που λέγεται Εκκλησία το παραμικρό που να την φέρνει σε (οικονομική) δυσφορία. Όπως για παράδειγμα να αναλάβει να πληρώνει η ίδια η Εκκλησία τους κληρικούς και τα λοιπά έξοδα που σήμερα καλύπτει η Πολιτεία. Υπάρχει μεγαλύτερο φιλανθρωπικό έργο που να μπορεί να επιτελεστεί αυτή την εποχή σε μια χώρα όπως η δική μας; Πόσο μεγάλη είναι η περιουσία που η Εκκλησία απέκτησε την εποχή της Τουρκοκρατίας από δωρεές Ελλήνων που προσπαθούσαν να τη σώσουν από "τους Τούρκους"; Πόση είναι σήμερα και τι έσοδα αποφέρει; Για ποιο λόγο η Πολιτεία εξακολουθεί να της καλύπτει τα έξοδα; Για ποιο λόγο οποιαδήποτε τέτοια αναφορά, εκλαμβάνεται ως επίθεση ενάντια στη Θρησκεία και το "Θεό τον ίδιο" και κατόπιν τούτου "κατακεραυνώνεται" από τους μαυροφόρους κατά τα άλλα ανθρώπους του Θεού;

Είναι μερικά πράγματα που "επιτρέπεται" να λέγονται και μερικά άλλα που δεν επιτρέπεται. Ενίοτε η απαγόρευση θωρακίζεται από τον έσχατο φόβο απέναντι στο θάνατο που θεμελιώνει τις θρησκείες οι οποίες με τη σειρά τους θεμελιώνουν πάνω του τις επίγειες εξουσίες τους. Η επιλογή είναι ελεύθερη, όμως ο εν αρχή ων Λόγος του Ευαγγελίου του Ιωάννη είναι ο συμβολισμός του χαρίσματος της Λογικής, από το οποίο δεν είμαστε έτοιμοι να παραιτηθούμε επικαλούμενοι μια αυθαίρετη αξιωματική πίστη μιας ομάδας αυτοαποκαλούμενων ανθρώπων του Θεού, ιδιαίτερα όταν αυτή επιδεικνύει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. "Ουαί υμίν", για να χρησιμοποιήσουμε τα δικά τους λόγια.

Και για να μην ξεχνιόμαστε: Καλά και καταναλωτικά Χριστούγεννα!

Οξυρρύγχειοι Πάπυροι

Ενας φίλος μου θύμισε σήμερα την ύπαρξη ενός κειμένου με τίτλο "Οξυρρύγχειοι Πάπυροι". Πρωτοείδα το κείμενο στο περιοδικό "4 Τροχοί" το 1994. Δύο χρόνια μετά, σε συνομιλία με τον εκδότη δεν εντοπίστηκε η πηγή του ούτε επιβεβαιώθηκε η αυθεντικότητά του. Ωστόσο, επειδή ίσως θα ήθελα πολύ να είναι αυθεντικό, με όλες αυτές τις επισημάνσεις το διέθεσα στον "Πυρφόρο" (περιοδικό του ΕΜΠ) και αργότερα το έβαλα στο blog που διατηρούσα στο wordpress. Σχετικά πρόσφατα εντόπισα ως πηγή το κείμενο "Οξυρρύγχειοι πάπυροι". Μτφρ Κων/νου Τσάτσου, από το περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχ. 655, 1.1.1954.

Οποια και αν είναι η πηγή του, πρόκειται για ένα συγκλονιστικό κείμενο! Δείτε το...

Νέα Οικονομία revisited

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 79 - Φεβρουάριος 2008)
Δηλαδή, αν, ορμώμενοι από την επικαιρότητα των ημερών, σχολιάσουμε ότι η «Νέα Οικονομία» στην Ελλάδα είναι το ιδιότυπο –τελικά πολιτικό- καθεστώς των πάσης φύσεως «Ζαχόπουλων» και «Αναστασιάδηδων», θα μας χαρακτηρίσουν «λαϊκιστές»; Αν επικαλεστούμε τις επανειλημμένες και σε εντελώς ανύποπτο χρόνο τοποθετήσεις μας σχετικά με το ιδιότυπον του γένους και στην περίπτωση της εντός ή εκτός εισαγωγικών Νέας Οικονομίας από το 1997 και μετά, οι οποίες επιβεβαιώνονται καθημερινά, είμαστε απλά «τυχεροί»; Ασφαλώς όχι, και το θέμα δεν είναι να «ευλογήσουμε τα γένια μας». Είναι να επιβεβαιώσουμε ότι η «δική μας» νέα οικονομία καμία σχέση δεν έχει με τη νέα οικονομία των υπολοίπων Ευρωπαίων τε και βορειοαμερικάνων παγκόσμιων συμπολιτών μας.

Η έρευνα της Eurostat που παρουσιάστηκε στο προηγούμενο τεύχος του ανά χείρας είναι χαρακτηριστική: τελευταίοι στη χρήση του Ιnternet και στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη των 27, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και οι βαλτικές τέως σοβιετικές δημοκρατίες που τροφοδοτούν τα πάσης φύσεως «μπαλέτα» στην Ευρώπη και το Ντουμπάι. Μάλιστα, τελευταίοι. Στα λόγια, τα σχέδια και τις «ψηφιακές στρατηγικές» είμαστε, αλίμονο, πολύ κοντά αν όχι στην κορυφή. Στην πράξη είμαστε τελευταίοι, και προς εμπέδωσιν θα το επαναλάβουμε πολλές φορές.

Το περασμένο καλοκαίρι, σε επιστολόχαρτο που είχε το logo του επιχειρησιακού προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα» και από κάτω έγραφε «Ελλάδα ανταγωνιστική: ποιότητα παντού» εστάλη από το ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες το εξής μήνυμα: «αύριο και μεθαύριο δεν θα λειτουργήσουμε γιατί θα έχει ζέστη και το δίκτυο δεν αντέχει τα κλιματιστικά του δημοσίου». Μάλιστα. Αυτή είναι η Ελλάδα η ανταγωνιστική και είναι καλή μόνο στο να παράγει αξιοθρήνητα ευφυολογήματα του τύπου «ακραία» και «ημι-ακραία» (!) καιρικά φαινόμενα για να δικαιολογεί την ανικανότητά της και την ανεπάρκειά της σε κάθε τομέα. Αν τότε γράφαμε κάτι σχετικό (που, ομολογουμένως, μπήκαμε στον πειρασμό) θα κατηγορούμασταν ως κακόπιστοι και πρόχειροι λαϊκιστές. Το ίδιο και αν γράφαμε κάτι κάθε φορά που δήθεν αποκαλύπτονται οι μίζες και τα σήριαλ διαπλοκής και ευτελισμού για να μας κρατούν αποχαυνωμένους κάτι τύποι που, όπως προκύπτει πλέον και δημοσίως, συμμετέχουν παραπάνω από ενεργά στη σαπίλα. Όμως δεν γράψαμε τίποτε, μέχρι που ο ευτελισμός και η δυσωδία, αλλά και η διάρκεια και ο χρονισμός που παίχτηκε το «σήριαλ Ζαχόπουλου» συμπλήρωσε την εικόνα.

Κοντολογίς, η εικόνα που παρουσιάζουμε στη διείσδυση του Ιnternet και της ευρυζωνικότητας, στη δημιουργία καινοτομίας, στις (λέμε τώρα) απελευθερωμένες αγορές τηλεπικοινωνιών και ενέργειας, και προπάντων στη διαχείριση και την αποτελεσματικότητα των «επιχειρησιακών προγραμμάτων» που σχεδιάζονται για να βελτιώσουν την κατάσταση και να δημιουργήσουν υλικές και άυλες υποδομές, δεν είναι πολλές αποσπασματικές εικόνες. Είναι μία ενιαία εικόνα γεμάτη Ζαχόπουλους, Θέμους κ.λπ. δημοσιογράφους, εντολοδόχους Βουλευτές και Υπουργούς, προσκήνια και παρασκήνια, όλα αυτά σε επεισόδια από λίγο κάθε μέρα.

Είναι η εικόνα της δικής μας Νέας Οικονομίας η οποία αξίζει από μόνη της όσο πολλές χιλιάδες από τις λέξεις που γράφονται στα στρατηγικά σχέδια για την ψηφιακή Ελλάδα, στα πρακτικά των επιτροπών, τα επιχειρησιακά προγράμματα και στους λόγους που οι κάθε είδους παράγοντες και εκπρόσωποι εκφωνούν με ύφος καρδιναλίων με κάθε ευκαιρία. Είναι τα πολλά προσωπικά δράματα της κάθε ασημαντότητας που αναδύθηκε στην επιφάνεια για να «κυβερνήσει» ελέω των παραμυθιασμένων ιθαγενών, που παραιτημένοι από κάθε δημιουργία πιστεύουν πλέον στην κατανάλωση και την υποκρισία και αυτοπροσδιορίζουν το κενό τους με το φανατισμό που αξιωματικά πιστεύει στο «η Κόλαση είναι ο Άλλος» του Σαρτρ.

Αντίλογος σε όλα αυτά ευτυχώς υπάρχει. Όχι σε κάτι που βλέπουμε δημόσια, αλλά στις υγιείς δυνάμεις που δημιουργούν στο περιθώριο σε πείσμα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, που προσπαθούν να κάνουν τον κόσμο λίγο καλύτερο, χωρίς τυμπανοκρουσίες και που ακόμη και αν δεν τα καταφέρνουν, ανταμείβονται από τη χαρά της δημιουργίας. Ας τους ευχηθούμε κουράγιο και ας προσπαθήσουμε να συμπορευτούμε μαζί τους.

Συλλογή Υπογραφών...

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 76 - Νοέμβριος 2007)
Το κείμενο που ακολουθεί κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες, σε μια πιο "ελαφριά" εκδοχή, μεταξύ πανεπιστημιακών καθηγητών προκειμένου οι τελευταίοι να δηλώσουν την υποστήριξή τους σε έναν εκ των διεκδικητών της Προεδρίας του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Οταν το παρέλαβα, αποφάσισα να το τροποποιήσω "ελαφρώς". Δεν γνωρίζω την μετέπειτα πορεία του κειμένου, το οποίο και δεν υπέγραψα. Διαβάζοντάς το ξανά σκέφτηκα ότι αντικαθιστώντας (find-replace) το όνομα του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης με τη φράση "ο πολιτικός κόσμος της χώρας", έχουμε ένα πιο ενδιαφέρον κείμενο που ευχαρίστως θα υπέγραφα. Επειδή, όμως, τέτοια κείμενα δεν κυκλοφορούν προς υπογραφή, το παραθέτω ακολούθως.

Ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι νοιώθουμε την ευθύνη και την υποχρέωση να εκφράσουμε δημόσια την αγωνία μας για το μέλλον και την ανασυγκρότηση της δημοκρατίας στη χώρα μας. Το πολιτικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται σήμερα ο πολιτικός κόσμος της χώρας έχει τις ρίζες του στην εγκατάλειψη θεμελιωδών αρχών, στην απαξίωση και στον ισοπεδωτισμό, φαινόμενα που καλλιεργήθηκαν έντονα εδώ και πολλά χρόνια και που τελικά είχαν ως αποτέλεσμα την αλλοίωση της ταυτότητάς της πολιτικής. Η εξουσία, η οποία ανήχθη σε μοναδικό σκοπό, ενίοτε χωρίς όρους, δεν μπορεί να αποτελεί τη συνεκτική ουσία που κρατά την όποια ηγεσία ενωμένη και μάλιστα στη βάση ισορροπιών και όχι αρχών. Αυτά έγιναν αντιληπτά από τους πολίτες, οι οποίοι έστειλαν στις τελευταίες εκλογές ένα σημαντικό μήνυμα στον πολιτικό κόσμο της χώρας: αποκτήστε ξανά πολιτική ταυτότητα, αποβάλλετε τον πολιτικό δεινοσαυρισμό, ανασυγκροτηθείτε και πείστε μας γι αυτό.

Ο πολιτικός κόσμος της χώρας, χρειάζεται ανασυγκρότηση που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των πολιτών να είναι σύγχρονος, ανοικτός στην κοινωνία, δημοκρατικός και πατριωτικός, απελευθερωμένος από τα δεσμά αδιαφανών μηχανισμών και προσωπικών συμφερόντων. Χρειάζεται να γίνει ένας ζωντανός οργανισμός στον οποίο η κοινωνία θα πιστέψει και πάλι, ώστε να συμμετέχει ενεργά. Χρειάζεται πολιτική ταυτότητα, που θα πείθει όχι μόνο για τη διαχείριση του σήμερα, αλλά και για το όραμα του αύριο. Η Ανασυγκρότηση του πολιτικού κόσμου της χώρας θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα καθημερινά αλλά μεγάλα προβλήματα των πολιτών με κατάλληλες προοδευτικές, καθαρές, δημόσιες πολιτικές του σήμερα και του αύριο.

Ο πολιτικός κόσμος της χώρας πρέπει να εγκαταλείψει τις ξύλινες γενικολογίες και πάνω απ' όλα τις ξύλινες και άχρωμες πολιτικές τακτικές, οι οποίες ενίοτε καλύπτουν ακριβώς αντίθετες πρακτικές. Η πολιτική δεν είναι παιχνίδι ισορροπιών, αλλά έχει ταυτότητα. Για να ξαναβρεί ο πολιτικός κόσμος της χώρας την ταυτότητα που του αφαίρεσε ο υποκριτικός, επίπεδος και άχρωμος πολιτικός λόγος, απαιτούνται κυρίως αξιοκρατία παντού, γνώση, μακροχρόνιος προγραμματισμός, διαφάνεια, σοβαρότητα, και οργάνωση. Απαιτείται καθαρή θέση για τη σχέση μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, για την ανάπτυξη, για την εντιμότητα και το ήθος. Χρειάζεται ακόμη συνεχής τριβή με την κοινωνία και τους πολίτες οι οποίοι μόνο αν πειστούν για τη νέα του ταυτότητα θα εγγυηθούν την αποτελεσματική εφαρμογή και την ευρεία κοινωνική στήριξη των εφαρμοζόμενων πολιτικών.

Στην κρίσιμη αυτή ιστορική καμπή που βρίσκεται η δημοκρατία αλλά και η χώρα, απαιτείται πάνω από όλα πολιτική ηγεσία με καινοτόμο και καθαρή σκέψη, με ταυτότητα πολιτικής και όχι ονομάτων, με όραμα, και με διάθεση ρήξης πρώτα απ όλα με όσους καπηλεύτηκαν την Πολιτική για τη δική τους ευημερία, και κατόπιν με τις δυνάμεις της αντίδρασης. Απαιτούνται πολιτικές αρετές που θα επιτρέψουν τον απεγκλωβισμό της δημοκρατίας και των δυνάμεων της προόδου από την ξύλινη πολιτική, από την εσωστρέφεια, από τις κενές και επίπεδες γενικολογίες των ισορροπιών, από τη θλίψη, την απαισιοδοξία και τον γενικευμένο ισοπεδωτισμό. Απαιτείται νέα και δυναμική ηγεσία του τόπου που θα απελευθερώσει την πολιτική από τα δεσμά του παλαιοκομματισμού, θα πείσει και θα εμπνεύσει, θα δώσει νέα προοπτική και ελπίδα στους δημοκρατικούς πολίτες αυτής της χώρας.

Οι Πανεπιστημιακοί Δάσκαλοι δηλώνουμε την αποφασιστικότητά μας να συμβάλλουμε στο έργο αυτό αλλά και να το ελέγχουμε, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες που μας αναλογούν απέναντι στην κοινωνία και ενάντια στην αδράνεια, τον κενό πολιτικό λόγο και το άχρωμο και ισοπεδωτικό μέλλον που απειλεί τις επερχόμενες γενιές.

Περί κρίσης και κρίσεων

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 75 - Οκτώβριος 2007)
Το διάστημα που πέρασε υπήρξε πλούσιο σε επικαιρότητα όσο λίγες άλλες περίοδοι εδώ και αρκετά χρόνια. Καθένα από τα γεγονότα που συνέβησαν αλλά κυρίως οι πυρκαγιές, οι εκλογές και οι εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ έχει τη δική του σημειολογία και αποτελεί αντικείμενο αυτοτελούς ή γενικότερης μελέτης ανάλογα με το χαρακτήρα της προσέγγισης και, ασφαλώς, με τον μελετητή. Η πολιτική ανάλυση σύμφωνα με την οποία οι πυρκαγιές καταδεικνύουν την εγκληματική ανικανότητα της κυβέρνησης η οποία παρόλα αυτά δεν τιμωρήθηκε στις εκλογές λόγω της ανεπάρκειας της ηγεσίας ή/και της πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, είναι εντελώς επιφανειακή, όπως άλλωστε είναι και η άλλη ανάγνωση των γεγονότων, σύμφωνα με την οποία οι πυρκαγιές ήταν φαινόμενο επίθεσης εχθρικών δυνάμεων την οποία προσπάθησε να αντιμετωπίσει με κάθε μέσο η κυβέρνηση και παρά την αντιπολιτευτική συμπεριφορά του ΠΑΣΟΚ, σε κάποιο βαθμό το πέτυχε πράγμα που, σε συνδυασμό με τη γενικότερη εικόνα της, της έδωσε και τη δεύτερη ευκαιρία στις εκλογές.

Η απάντηση στο ερώτημα "ποιος ο κοινός παρανομαστής" όλων των παραπάνω γεγονότων είναι απλή: είναι οι πολίτες αυτής της χώρας, με τις ιστορικές τους καταβολές και την κρίση που διαμορφώνουν με βάση την εκπαίδευση που έλαβαν καθώς και με τις ευρύτερες επικοινωνιακές επιρροές που δέχονται. Με αφορμή τη μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή που γνώρισε ποτέ η χώρα, θα περίμενε κανείς να είναι σχήμα λόγου η διατύπωση "ο κόσμος να καίγεται, εγώ ψηφίσω Καραμανλή". Είναι, όμως, κυριολεξία, η οποία δεν πηγάζει μόνο από την κρίση των ψηφοφόρων σχετικά με την ικανότητα εν προκειμένω του Καραμανλή σε σχέση με τον Παπανδρέου. Πηγάζει και από το ασυνείδητο ενοχικό αίσθημα του ανώνυμου Ελληνα πολίτη. Και εξηγούμαστε.

Εδώ και δεκαετίες, και σίγουρα όχι αδίκως, η λειτουργία της εξουσίας στη χώρα μας έχει ταυτιστεί με την "μαύρη αντίδραση" που δημιούργησε τις εξορίες, τις δικτατορίες, την καταστολή και πλήθος άλλων δεινών. Η αντίδραση αυτή, αντί μεταπολιτευτικά να οδηγήσει σε συνειδητοποιημένες και άρα αυτοπεριοριζόμενες δημοκρατικές διαδικασίες σε επίπεδο κράτους αλλά και κάθε πολίτη ατομικά, εκφυλίστηκε σε μια δήθεν ελευθεριότητα στο όνομα μάλιστα της προοδευτικότητας. Το "κάνω ό,τι θέλω και το ανταλλάσσω με την ψήφο μου" είναι το σλόγκαν της μεταπολιτευτικής Ελλάδας της "Αλλαγής" το οποίο είναι ορατό παντού, από την πολεοδομική μέχρι την οδική συμπεριφορά μας. Αν "υπήρχε κράτος", όπως διαμαρτύρονταν οι ...νομάρχες και λοιποί τοπικοί άρχοντες των περιοχών που καίγονταν, το πιο πιθανό είναι ότι οι περιοχές τους δεν θα είχαν τα χάλια που έχουν. Ομως το κράτος δεν υπήρχε όχι γιατί εκδηλώθηκε η αναποτελεσματικότητα που όλοι είδαμε: αυτό είναι το αποτέλεσμα. Η αιτία κατά την άποψη του γράφοντος είναι ότι οι πολίτες οι ίδιοι επέλεξαν εδώ και χρόνια να εκλέγουν εκπροσώπους που θα τους βοηθήσουν "να κάνουν τη δουλειά τους" και όχι που θα δημιουργήσουν πάνω απ' όλα δημοκρατική συνείδηση η οποία θα έθετε μόνη της τα όρια της ελευθερίας και της αντίληψης της ανάπτυξης χωρίς την υποκρισία και την έως εκφυλισμού κατάχρηση της έννοιας "δημοκρατία".

Με απλά λόγια, από το καλοκαίρι και μετά όλοι οι πολίτες της χώρας αυτής γεύτηκαν τα αποτελέσματα των επιλογών τους ως προς το κράτος: να είναι όσο ανύπαρκτο γίνεται, ώστε αυτοί να δρουν "ελεύθεροι" και ανενόχλητοι. Από το κράτος της βίαιης καταστολής, περάσαμε στο κράτος του "ό,τι θέλουμε κάνουμε". Ε, λοιπόν, χωρίς να υποστηρίζουμε την επιστροφή σε κανένα από τα καθεστώτα του παρελθόντος, ένα τέτοιο κράτος δεν είναι αποτελεσματικό στη διαχείριση κρίσεων και αυτή η αναποτελεσματικότητα δεν οφείλεται στην τελευταία κυβέρνηση, αλλά στις επιλογές του συλλογικού μας ασυνείδητου, που χρονολογούνται κατ' άλλους μέχρι την τουρκοκρατία, και κατ άλλους από καταβολής κόσμου. Είναι το κράτος-καθρέφτης όσων χτίζουν στο ρέμα παρακάμπτοντας, όλοι ξέρουν πώς, την νομιμότητα, και στη συνέχεια διαμαρτύρονται για την ανυπαρξία του όταν πλημμυρίζουν. Αν υπήρχε κράτος να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις κρίσεις του καλοκαιριού, τότε δεν θα μπορούσε κανείς να λειτουργεί με τη "μαγκιά του" που καταχρηστικά βαπτίστηκε "δημοκρατία".

Αυτό το γνωρίζουν αρκετοί και ίσως περισσότερο οι αρχηγοί της αξιωματικής αντιπολίτευσης η οποία τιμωρημένη από την κοινή γνώμη βιώνει το δικό της δράμα το οποίο και πάλι είναι καθρέφτης της ίδιας νοοτροπίας: η εξουσία που επιδιώκεται ως αυτοσκοπός μιας εξόχως ετερογενούς ομάδας, είναι δύναμη συνοχής μόνο όταν υπάρχει. Οταν χάνεται, τότε ξεκινούν εκρηκτικές διεργασίες οι οποίες δυνητικά, αλλά όχι με βεβαιότητα, θα οδηγήσουν μπροστά τις εξελίξεις. Με τις υγείες μας...

Δασικά "είδη"

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 74 - Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2007)
Τα τελευταία γεγονότα στην Πάρνηθα και στην υπόλοιπη χώρα ανέτρεψαν τη διάθεση για ένα "καλοκαιρινό" θέμα. Αυτό που κάνει την κατάσταση των δασών θλιβερή δεν είναι μόνο η καταστροφή τους από φυσικές ή τεχνητές πυρκαγιές. Είναι το γεγονός ότι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι οι ίδιοι ανεπαρκείς τύποι, των οποίων, ως φαίνεται, η ξύλινη γλώσσα και η περισσότερο ξύλινη συμπεριφορά δεν καίγονται από καμία πυρκαγιά. Το πρόβλημα των δασών και του περιβάλλοντος ευρύτερα, δεν είναι εύκολο να οριοθετηθεί με ξύλινη πολιτική ή τεχνοκρατική προσέγγιση. Χρειάζονται ευέλικτα μυαλά που μπορούν να δουν μέσα από τη μικρότητα της διάρκειας της ανθρώπινης ζωής, με τόλμη, και έξω από δήθεν οικολογικούς δήθεν αριστερισμούς του καναπέ.

"Ακούγεται" ότι το ελατοδάσος θα πάρει τουλάχιστον 100 χρόνια για να γίνει όπως ήταν, με την παραδοχή ότι το κλίμα θα παραμείνει ίδιο και ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά θα είναι η δέουσα. "Δεν υπάρχουν αποδείξεις" ότι το κλίμα αλλάζει, λένε κάποιοι. Ισως, αλλά εφόσον είναι έτσι, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι όταν υπάρξουν αποδείξεις, θα είναι πολύ αργά για να αποφασίσουμε ότι το έλατο δεν μπορεί να ξαναφυτρώσει στην Πάρνηθα. Ας επιλέξουμε κάτι άλλο, έστω ένα είδος που αν και "ξένο" προς το συγκεκριμενο περιβάλλον είναι ανθεκτικό και φυτρώνει γρήγορα. Η φυσική εξέλιξη περιλαμβάνει την απώλεια των ειδών χλωρίδας και πανίδας και το μόνο είδος που θέτει ζητήματα "πολιτικής ορθότητας" στη διαδικασία αυτή είναι ο ίδιος ο καταστροφέας του περιβάλλοντος, δηλαδή εμείς. Η οικολογική ευαισθησία δεν μπορεί να οριοθετείται από το "δεν είδα - δεν άκουσα - εγώ θέλω το δάσος όπως ήταν". Τότε δεν είναι ούτε οικολογική, ούτε ευαισθησία.

Ενα άλλο είδος ξύλου που δεν απειλείται με εξαφάνιση είναι, όπως είπαμε, ο πολιτικός λόγος. Μάθαμε ότι επί ΠΑΣΟΚ δεν καίγονται τα δάση, ότι υπάρχουν σχέδια εμπρησμών και ανικανότητα της κυβέρνησης να τα αντιμετωπίσει. Επίσης μάθαμε ότι τις φωτιές τις βάζουν όσοι θέλουν να αποσταθεροποιήσουν την κυβέρνηση και να την κάνουν να φανεί ανίκανη. Εδω που τα λέμε, αν θα έπρεπε να διαλεξουμε κάτι από τα δύο ως πιθανότερο, διαλέγουμε το δεύτερο. Αλλά στους πολιτικούς δεν αξίζει να αναφερθούμε περισσότερο, διότι έτσι συμπεριφέρονται παντού, σε τελική ανάλυση τους επιλέγουμε και, δεν μπορεί, μάλλον ηδονιζόμαστε να τους ακούμε να μιλάνε.

Αναφορά αξίζει σε κάποιους από τους επιτελάρχες. Τους ανθρώπους που αποφασίζουν για τον δήθεν σχεδιασμό αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών. Παρά την "αδικία" να παραμείνουν απείραχτοι οι πολιτικοί αν οι επιτελάρχες φύγουν, δυστυχώς κάποιοι από αυτούς είναι οι πρώτοι που πρέπει να πάνε σπίτια τους. Ενας κύριος που γνωρίζει μόνο την μάνικα ως μέσο αντιμετώπισης των πυρκαγιών δεν μπορεί να αποφασίζει για το σχεδιασμό τηε, όσο παληκάρι και να υπήρξε κάποτε ως χειριστής της μάνικας. Δυστυχώς, εν προκειμένω, η ματαιοδοξία και η αναλγησία συγκαταλέγονται επίσης ανάμεσα στα είδη που δεν απειλούνται.

Συμπάθεια αξίζει στους δασολόγους. Είναι μόνιμα παραπονεμένοι και εδώ που τα λέμε μάλλον έχουν δίκιο, όχι γιατί "τους πήραν την πυρόσβεση", αλλά γιατί είναι οι μόνοι που γνωρίζουν κάτι περισσότερο. Αρκεί να μας το προσφέρουν χωρίς πολλούς όρους και χωρίς τη μικρότητα που σε περιπτώσεις εκδηλώνουν. Ξέρουμε ότι οι πολιτικοί και οι επιτελάρχες θα τους πάρουν τη δόξα, γι αυτό και περιμένουμε μεγαλοψυχία από τους δασολόγους. Τελευταία θα αναφερθούμε στο είδος των επιχειρησιακών, αυτών που υλοποιούν με κίνδυνο και θυσία της ζωής τους τα μη-σχέδια των επιτελικών, με τους μη-πόρους των πολιτικών. Ευχόμαστε να έχουν κουράγιο και τύχη. Είναι παληκάρια, έχουν αποδείξει τη μεγαλοψυχία τους, και είναι οι τελευταίοι υπεύθυνοι της όποιας μη-κατάσβεσης.

Οσο για τους συμπολίτες μας που επιλέγον να λειτουργούν ως παράσιτα που αυθαιρετούν, κατόπιν αναζητούν "το Κράτος" και το τελευταίο τους ανταμοίβει νομιμοποιώντας τις αυθαιρεσίες, γι αυτούς δεν μπορούμε να αισθανθούμε συμπάθεια όταν η επένδυσή τους χάνει τον περιβάλλοντα χώρο της. Ο χώρος εδώ δεν μας επιτρέπει αναφορά σε περισσότερα "είδη", ούτε και να τεκμηριώσουμε περισσότερο τις "κατηγορίες" μας προς όλες τις κατευθύνσεις. Για το σκοπό αυτό φτιάξαμε το neo-views.blogspot.com. Περισσότερα εκεί. Καλές διακοπές...

Το κράτος που θέλουμε

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 71 - Μάιος 2007)
Το "κράτος" είναι ίσως το πιο αγαπημένο θέμα των Ελλήνων όταν πρόκειται για ξέσπασμα, για ανάλυση και γενικώς για εκτόνωση. Τυπικές αγαπημένες φράσεις καφενείου που συχνά ακούγονται κατά τις πάσης μορφής τέτοιες εκτονώσεις είναι οι ακόλουθες: "Δεν είμαστε Κράτος", "Πού είναι το Κράτος;", "Το Κράτος ευθύνεται" και αρκετές άλλες, μάλλον περισσότερο απρεπείς για να αναφερθούν εδώ. Κοινός τόπος όλων, η αδυναμία εφαρμογής των κοινών κανόνων που θεωρητικά δεχόμαστε ότι πρέπει να ισχύουν, ώστε να υφίστανται και να αποδίδουν οι λειτουργίες του πολιτεύματος, της οικονομίας και του πολιτισμού, αποπνέοντας μια αίσθηση δικαιοσύνης, ασφάλειας και ισορροπίας προς τον Πολίτη. Η αδυναμία αυτή συνήθως αποδίδεται σε κάτι γενικό, απρόσωπο και ίσως απροσδιόριστο, που μάλλον καταχρηστικά ταυτίζεται με το Κράτος με την θεσμική έννοια του όρου. Ακόμη και μια πρόχειρη και ερασιτεχνική συλλογική ψυχαναλυτική προσέγγιση, εύκολα εντοπίζει πλήθος αντιφάσεων που τελικά φαίνεται να μας χαρακτηρίζουν ως γένος και τις οποίες ίσως είναι καλό να μάθουμε τουλάχιστον να αναγνωρίζουμε.

Παραδείγματα τέτοιων αντιφάσεων υπάρχουν πολλά: Μερικοί νόμοι δεν (πρέπει να ) ισχύουν για "εμάς", με αιτιολογία ότι και άλλοι δεν τους τηρούν. Είτε πρόκειται για τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας, είτε για ολόκληρο το φορολογικό σύστημα, η εφαρμογή τέτοιων νόμων στην "δική μας" περίπτωση, όταν φτάνει να είναι αναπόφευκτη, μας δημιουργεί αίσθημα αδικίας και όχι αντίληψη δικαίου. Αλλο παράδειγμα: Πολλά από τα κάθε είδους όρια δεν γίνονται σεβαστά διότι -τελικά- η θέσπισή τους γίνεται από άτομα ή μηχανισμούς την καταλληλότητα και επάρκεια των οποίων δεν αναγνωρίζουμε. Παρά, όμως, το γεγονός αυτό, η παράκαμψη (υπέρβαση;) των ορίων, η οποία μάλιστα ανάγεται σε κατόρθωμα, γίνεται με τρόπο που υποκλίνεται στους μηχανισμούς και τα πρόσωπα που δεν αναγνωρίζουμε ως θεσπιστές ορίων. Οταν "σβήνουμε" μια κλήση, όταν "περνάμε" την πολεοδομική μας αυθαιρεσία, ή όταν αποφεύγουμε τον φορολογικό έλεγχο με τον γνωστό πλην ακατονόμαστο τρόπο, στην πραγματικότητα αποδίδουμε εξουσία σε εκείνους ακριβώς που δεν αναγνωρίζουμε ως θεσμούς, μηχανισμούς και πρόσωπα άσκησης της ίδιας εξουσίας που μας δημιούργησε αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως πρόβλημα.

Κοντολογίς, τόσο η αντίδρασή μας στο κακό κράτος, όσο και η ανάλυση που τη συνοδεύει, χαρακτηρίζεται η πρώτη από υπόκλιση στα χειρότερα από τα χαρακτηριστικά του κράτους, και η δεύτερη από αποστασιοποίηση του εγώ μας από τις ευθύνες και από ενοχοποίηση όλων των άλλων πλην ημών. Ενδιαφέρον είναι, επίσης, το γεγονός ότι κληρονομημένα σύνδρομα του παρελθόντος που ανατροφοδοτούν την κατάσταση, διέπουν τόσο το (όποιο) Κράτος, όσο και τους πολίτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα για το κράτος είναι το "μεγάλο τζάκι" (μέτρο φορολογίας κατά τον 19ο αιώνα) του οποίου η κεντρική ιδέα εξακολουθεί να εφαρμόζεται στο "αντικειμενικό" φορολογικό μας σύστημα, ενώ χαρακτηριστικό παράδειγμα για τους πολίτες η σύνδεση της αστυνομίας με τη βίαιη επιβολή της εξουσίας από αντιδραστικές κυβερνήσεις του παρελθόντος που σχετίζονται με δικτατορίες, εξορίες και τα συναφή, ακόμη και όταν πρόκειται για παράβαση του κ.ο.κ..

Η εικόνα που συντίθεται από όλα αυτά είναι μάλλον ιδιάζουσα και αν κανείς αποστασιοποιηθεί, αρκετά αστεία. Η εύκολη κριτική των άλλων λαών όπου "υπάρχει κράτος" και αυτό είναι ορατό από την φορολογική μέχρι την οδική συμπεριφορά, καθώς και η κατάταξή τους στους "υποταγμένους" είναι τουλάχιστον ένδειξη συλλογικής ανοησίας και προχειρότητας. Διέξοδος δεν είναι ορατή, παρά μόνο είτε με το θρησκευτικό συμβολισμό της παρθενογέννεσης και την έλευση του πεφωτισμένου "σωτήρα", είτε με το συμβολισμό του Φοίνικα που πρώτα θα γίνει στάχτες και μετά θα αναγεννηθεί, τεχνικές που αμφότερες έχουν πλήρως ενσωματωθεί στα κόμματα εξουσίας.

Δικαιολογίες υπάρχουν πολλές: από την (σοβαρή) έλλειψη Παιδείας για την οποία όμως και πάλι δεν κάνουμε πολλά (μάλλον το αντίθετο), μέχρι την ...τουρκοκρατία. Δικαιολογίες στη θεωρία και την πράξη, που εμπλέκουν ο,τιδήποτε εκτός από την ατομική και συλλογική μας μικρότητα και ανεπάρκεια, του υπογράφοντος μη εξαιρουμένου. Επειδή, πάντως, οι επιλογές μας ίσως τελικά να είναι κατά τρόπο ασυνείδητο συνειδητές, η πραγματική αιτιολογία μπορεί να είναι πολύ απλή: έχουμε ακριβώς το κράτος που θέλουμε.

Απολογισμοί και άλλα

(Περιοδικό ne.o - Τεύχος 67 - Ιανουάριος 2007)
Το τέλος της χρονιάς προσφέρεται "παραδοσιακά" για πάσης φύσεως απολογισμούς, υποσχέσεις για το μέλλον και τα συναφή. Η ελληνική αγορά πληροφορικής και ευρύτερα οι "συναφείς δραστηριότητες" έχουν για άλλη μια φορά έναν εύκολο απολογισμό: μία από τα ίδια. Προγράμματα και εξαγγελίες που δεν πραγματοποιήθηκαν, η μικρότερη στην Ευρώπη διείσδυση των γρήγορων (και των αργών) συνδέσεων στο internet, και γενικά μια αγορά η οποία επί της ουσίας δεν αναπτύχθηκε, ούτε και αποτέλεσε η ίδια εργαλείο ανάπτυξης άλλων αγορών, και ευρύτερα κοινωνικών διεργασιών ως διατείνεται. Οι "ψηφιακές στρατηγικές", βέβαια, για άλλα κάνουν λόγο, όμως δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε και η τελευταία φορά που κάποιοι "άλλοι" από το παρελθόν ή το μέλλον, φταίνε για τη χάραξη ή την εφαρμογή της όποιας αναποτελεσματικής ψηφιακής ή μη πολιτικής. Φαίνεται ότι η αγορά πληροφορικής αρέσκεται στα ταξίδια στο χρόνο, προκειμένου να μεταθέσει ελπίδες ή να αποδώσει ευθύνες, όπως εξάλλου συμβαίνει και στην κεντρική πολιτική σκηνή.

Το παρόν είναι, γενικά, μια ανυπόστατη έννοια. Κυριαρχείται από τα λάθη του παρελθόντος και διέπεται από τις υποσχέσεις του μέλλοντος. Ως παρόν, στο ατομικό επίπεδο, χαρακτηρίζεται από τις πιστωτικές κάρτες με τις οποίες, σύμφωνα με τις τηλεοράσεις, ο "κόσμος" θα ψωνίσει "φέτος", εξαιτίας της πολιτικής που εφαρμόστηκε σε κάποιο "πέρυσι" και τις οποίες θα εξοφλήσει σε κάποιο "μέλλον" της πράσινης ή μπλε επερχόμενης ευημερίας - διαλέξτε. Το ίδιο, εν πολλοίς, συμβαίνει και στα του πολιτεύματος: οι κακές επιλογές του παρελθόντος των "άλλων" μας οδηγούν στην ανάγκη δέσμευσης του παρόντος όλων, με ορίζοντα την εξόφληση και άρα την ευημερία του μέλλοντος, εκτός και το αν οι "άλλοι" αλλάξουν και γίνουν "εμείς" οπότε το σκηνικό επαναλαμβάνεται με άλλα ονόματα και, οπωσδήποτε, χωρίς μνήμη.

Δεν πρόκειται απλά για ξύλινη γλώσσα. Πρόκειται για ξύλινη πραγματικότητα. Μια ξύλινη πραγματικότητα η οποία γεννάται από το ατομικό και συλλογικό μας κενό, από την έλλειψη φαντασίας, θάρρους, ανοιχτού πνεύματος και τελικά εμπιστοσύνης στην ύπαρξή μας. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, να σημειώσουμε ότι είναι λάθος να αποδίδουμε την ξύλινη αυτή κατάσταση στους μπλε και πράσινους ή στους ροζ ή ό,τι τέλος πάντων χρώματος πολιτικούς.

Μπορεί να μην μας αρέσει να το παραδεχόμαστε, αλλά αυτοί είναι η εικόνα μας. Είναι οι 20-30 τύποι που εμφανίζονται ως σοφοί, γνώστες επί παντός, και που με επαρχιακό στόμφο αναλαμβάνουν την "ιστορική ευθύνη" απέναντι στους ανιστόρητους έλληνες που οι ίδιοι δημιούργησαν και συντηρούν. Είναι, επίσης, οι μηχανισμοί "πίσω τους", αυτοί που τους φέρνουν και τους απομακρύνουν από το προσκήνιο και τους δημιουργούν όποια εικόνα, παρελθόν και μέλλον επιθυμούν. Είναι η εξουσία του media-policy-maker η οποία στην ουσία απορρέει από εκεί που δυο-τρεις γραφικοί τύποι κατά καιρούς αναφέρουν: από τις λίγες οικογένειες που πραγματικά "κυβερνούν αυτόν τον τόπο" με εναλλασσόμενους θιάσους και πάσης φύσεως πρόθυμους Αυλικούς, οι οποίοι στο όνομα του όποιου life style θα έκαναν το παν για να είναι αυτοί οι ευνοούμενοι.

Κατά τα άλλα "οι πολλοί", αυτοί που δεν (θέλουν να) πιστεύουν ότι υπάρχουν πράγματι σύγχρονα Παλάτια και ψηφιακοί, τηλεοπτικοί, και γενικώς life style Αυλικοί, χαίρονται την ευδαιμονία των ψευδαισθήσεων που τους δημιουργεί η εικονική πραγματικότητα, υποθηκεύοντας -τελικά- την υπακοή και την απραξία τους. Το αν η αυτοκαταστροφική φύση του ανθρώπινου είδους επιβεβαιώνεται στα Παλάτια, στις Αυλές ή στους Υπηκόους, είναι μάλλον ένα παράγωγο ερώτημα αυτής της κατάστασης, και αφήνεται ως άσκηση για τους πολεμιστές του φωτός.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η δική μας αγορά πληροφορικής δεν είναι παρά μια πινελιά σε αυτόν τον πίνακα, και δεν θα μπορούσε να αποτελεί από μόνη της χρωματική ή γεωμετρική παραφωνία. Εξάλλου, μετά από τόσα χρόνια, τουλάχιστον διαισθανόμαστε ότι οι περισσότεροι από τους εντόπιους βιοποριζόμενους με τα των νέων τεχνολογιών, μάλλον δεν διάγουν τον πλέον δημιουργικό βίο. Ας συντονιστούμε, λοιπόν, με το πνεύμα των ημερών και ας αφήσουμε τη ματαιότητα ως ερώτημα να πλανάται στους ορίζοντες της κατανάλωσης του life style κατά το πέρασμα του νέου έτους. Καλή χρονιά!...

Λίγο χιούμορ, παρακαλώ...

(Περιοδικό ne.o - Τεύχος 66 - Δεκέμβριος 2006)
Η εικόνα της καθημερινότητας κατά βάθος ευχαριστεί ελάχιστους. Ο "αγώνας για το αύριο" τις περισσότερες φορές απλά καταργεί το σήμερα. Αυτή η φαινομενικά κοινότοπη διαπίστωση συχνά παραμερίζεται από τη "λογική" ενός κάποιου καθήκοντος: προς τον εαυτό μας, την οικογένεια, "τους άλλους" γενικώς, η οποία τελικώς παρασύρει και μεταθέτει τις καθημερινές χαρές, για κάποιο απροσδιόριστο "αύριο". Μέχρι τότε, τρέχουν τα στεγαστικά, οι δόσεις του τρίλιτρου, τα πάσης φύσεως dinner parties, και ασφαλώς ο life style προβληματισμός του τύπου "εσείς που θα πάτε φέτος τα Χριστούγεννα". Μπορεί κάποιος να περνά όλη τη ζωή του κάνοντας άχαρες εργασίες, αρκεί να πειστεί ότι είναι προσοδοφόρες ώστε να ικανοποιηθούν οι επιδιώξεις του. Το ποια εργασία χαρακτηρίζεται ως "άχαρη" είναι θέμα αισθητικής, με τη σημείωση ότι καμία διαστρέβλωση της αισθητικής δεν είναι πλέον πρωτότυπη.

Παραθέτω αποσπάσματα από άρθρο του Διονύση Χαριτόπουλου στα "Νέα" (7.12.2002): "…Στο πίσω μέρος του κεφαλιού μας όλοι ξέρουμε ότι στον κόσμο δεν ήρθαμε για να κάνουμε καριέρα, λεφτά και όνομα. Ήρθαμε πρωτίστως για να ζήσουμε και, ει δυνατόν, να αφήσουμε αυτόν τον κόσμο λίγο καλύτερο απ' ό,τι τον βρήκαμε. Αλλά δεν ζούμε. Κι αυτό μας τρελαίνει. …Όμως ο νέος άνθρωπος σπαταλά όλο τον χρόνο του, την ευφυΐα, την εφευρετικότητα και τις εμπνεύσεις του υπέρ της καριέρας του και όχι της ζωής του."

Αυτά ισχύουν και για τους νέους που βρίσκονται ακόμη στο σχολείο. "Καριέρα", εδώ, είναι ο βαθμός και η επιτυχία στα ΑΕΙ, η οποία εξάλλου ανήκει σε ολόκληρη την οικογένεια από την οποία και πηγάζει ως καθήκον. Αλλά και στα μικρά σχολικά χρόνια, το "κουδούνι" ηχεί, σήμερα ίσως περισσότερο από το παρελθόν, ως "λύτρωση" από κάτι που καταπιέζει χωρίς να δίνει χαρά. Ετσι από μικροί μάθαμε πως ο κόπος δεν συνδέεται με τη χαρά και το γέλιο, αλλά με την επίτευξη "στόχων", είτε πρόκειται για βαθμολογία στο σχολείο, είτε για το "πιάσιμο του πλάνου" πωλήσεων στην εταιρία. Μάθαμε πως άλλο πράγμα ο κόπος, και άλλο το λεγόμενο "fun" το οποίο ενίοτε έχει το σύνορό του στην εκτόνωση άνευ σκοπού και ουσίας. Το μάθαμε καλά αν και δεν μας το δίδαξαν κυριολεκτικά, και πολλοί το εφαρμόζουμε στις δουλειές μας.

Το σύστημα της παράνοιας αυτού του είδους δεν μπορεί να ισορροπήσει χωρίς την υποκρισία. "Οι χρηματιστές κόπτονται για την "ανάπτυξη", οι διαφημιστές μοχθούν για την "επικοινωνία", οι ασφαλιστές χτίζουν την "ασφαλιστική συνείδηση" κ.ο.κ. Εξ ου και το καταγέλαστο ορισμένων ότι ασκούν λειτούργημα" γράφει ο Δ.Χαριτόπουλος, και συμπληρώνουμε: Οι δάσκαλοι προσποιούνται ότι διδάσκουν, οι μαθητές υποκρίνονται ότι μαθαίνουν, τα στελέχη υποκρίνονται ότι προάγουν την ανάπτυξη η οποία εξάλλου είναι και στο υποκριτικό σενάριο όσων υποδύονται τους κυβερνήτες και γενικώς όλοι προσπαθούν και δηλώνουν ότι είναι κάτι που κατά βάθος ξέρουν ότι δεν είναι.

Δεν γνωρίζουμε αρκετά ώστε να προτείνουμε τι πρέπει να γίνει για να αλλάξει η κατάσταση, αλλά αυτό δεν μας απαγορεύει να τονίσουμε την πλήρη έλλειψη του χιούμορ από όλες τις σφαίρες της καθημερινότητας. Χρειαζόμαστε χιούμορ και φαντασία στα εκπαιδευτικά προγράμματα, ώστε τα παιδιά να στο σχολείο κοπιάζουν από αγάπη. Χιούμορ στη λειτουργία των σύγχρονων επιχειρήσεων ώστε να γελάμε με τους ανόητους επαγγελματικούς τίτλους που κουβαλάμε, αλλά και με το ανέκδοτο με τον βοσκό και τον σύμβουλο. Χιούμορ ώστε να γελάμε με όρους όπως "δωρεάν παιδεία", "αναβάθμιση" και "αξιοκρατία". Γενικότερα χρειαζόμαστε χιούμορ στη λειτουργία μας ως πολίτες, ώστε να παραδεχόμαστε ότι κατά βάθος αυτή την συγκεκριμένη πολιτική κατάσταση την επιλέγουμε μόνο και μόνο γιατί ανάγει το εγώ μας σε σημείο αναφοράς, και να γελάμε με την ανοησία μας να πιστεύουμε ότι όντως είναι.

Δε γνωρίζουμε αν το χιούμορ ανοίγει το δρόμο προς τον κυνισμό, το στοχασμό, και τελικά τη δουλειά που οδηγεί σε έναν "καλύτερο κόσμο". Είναι όμως πιθανό, το χιούμορ να είναι κομμάτι της ατομικής και συλλογικής ψυχοθεραπείας που χρειαζόμαστε. Και είναι σίγουρο ότι μας διασκεδάζει και μάλιστα δωρεάν. Καλές γιορτές!

Ο "τρίτος πόλος"

[Περιοδικό ne.o. - Φεβρουάριος 2006]

Ενα φάντασμα πλανιέται πάνω από την ελληνική πολιτική σκηνή: το φάντασμα του "Τρίτου πόλου". Οι παραδοσιακοί πολιτικοί σχηματισμοί αγωνιούν για την επιβίωσή τους και σχεδιάζουν ήδη τη μετάλλαξή τους. Δίπλα τους, πολλές συζητήσεις για τον λεγόμενο "τρίτο πόλο", δηλαδή για μια εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Οι διάφορες έρευνες δίνουν εντυπωσιακές απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτουν: "οι πολίτες δεν είναι ικανοποιημένοι ούτε από την κυβέρνηση ούτε από την αντιπολίτευση". "Η αισιοδοξία των ελλήνων για το μέλλον είναι από περιορισμένη έως ανύπαρκτη", και άλλα παρεμφερή μηνύματα τα οποία, ακόμη και αν είναι προϊόν κατευθυνόμενων ερευνών, δεν μπορούν παρά να έχουν μια δόση αλήθειας, επαρκή για να τροφοδοτήσει συζητήσεις σε διάφορους "κύκλους" μεταξύ των οποίων επιχειρηματίες, καναλάρχες, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, δικηγόροι και λοιπές "δημοκρατικές δυνάμεις".

Σε υγιείς συνθήκες, το φαινόμενο αυτό είναι προνόμιο κάθε δημοκρατίας που εξελίσσεται. Την οριστική απάντηση στο αν η δική μας περίπτωση είναι τέτοια θα δώσει ασφαλώς η ιστορία. Μέχρι τότε, έχει ενδιαφέρον να σημειώσουμε μερικά στοιχεία που δίνουν μορφή στο σύγχρονο ελληνικό φαινόμενο του "Τρίτου πόλου".

Κατ αρχήν, η διαμόρφωση της γνώμης μας για την αναγκαιότητα και τα επιθυμητά χαρακτηριστικά ενός "αδιάφθορου νέου σχήματος", γίνεται από τις ίδιες ακριβώς πηγές που για δεκαετίες συντηρούν το υπάρχον διπολικό σύστημα. Οι αρχικά μεμονωμένες προσπάθειες ευτελισμού των υπαρχόντων συστημάτων πολιτικών αξιών, έχουν πλέον γίνει περισσότερες και εκτείνονται σε μεγάλο εύρος, από τη δικαστική εξουσία μέχρι τη λειτουργία της τελευταίας δημόσιας υπηρεσίας, τα φαινόμενα παρακμής των οποίων γίνονται σενάρια ανακάλυψης της πραγματικότητας που βιώνουν οι πολλοί, και επιπλέον παράγουν άφθονο γέλιο. Στις κατά κάποιους δονκιχωτικές αυτές προσπάθειες, πρωταγωνιστεί μια συνεχώς διευρυνόμενη ομάδα δημοσιογράφων, πλαισιωμένη από μια συγκεκριμένη ομάδα πολιτικών, δικηγόρων, και γενικά "σχολιαστών", πολλοί εκ των οποίων έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης για τη σημερινή κατάσταση, και ως εκ τούτου η συμμετοχή τους στην τηλεοπτική αποκαθήλωση των εξουσιών (τους;) είναι τέτοια, που προκαλεί, αν μη τι άλλο, ερωτηματικά.

Η παρακμή των εξουσιών δεν είναι σημερινό φαινόμενο. Αποτελεί συνέχεια μιας πορείας που ξεκίνησε από την ίδρυση του νεώτερου ελληνικού κράτους. Αποφεύγοντας την αναζήτηση αιτιών στο βάθος της ελληνικής ιστορίας, αρκεί να εντοπίσουμε τη χρονική ταύτιση της "μεγάλης κατηφόρας" με την περίοδο διακυβέρνησης των ανθρώπων της "αλλαγής". Αυτών που ανέδειξαν σε υπέρτατη αξία το θάψιμο της παραγωγής (και όχι μόνο της πρωτογενούς) με αντάλλαγμα την "επιδότηση", χρεώνοντας παράλληλα τις επόμενες γενιές, ώστε να εξασφαλίσουν μέσω της ψήφου των προηγουμένων το χρόνο παραμονής στην εξουσία που τους επέτρεψε να ολοκληρώσουν το έργο τους. Ετσι, μαζί με τη γεωργική παραγωγή, θάβονταν σιγά-σιγά και οι απόψεις όσων πιστεύουν στη δουλειά και όχι στον παρασιτισμό, στην παραγωγή και όχι στην επιδότηση της υποκρισίας, στη γνώση και όχι στην "ανωτατοποίηση" άνευ αντικρίσματος. Πολλοί λένε ότι "και οι άλλοι τα ίδια θα έκαναν", αλλά και έτσι να είναι, η ιστορία δεν αλλάζει. Βέβαια και η "δεξιά" έχει βαρύτατο παρελθόν αλλά και πιο δύσκολο παρόν, στο οποίο δεν φαίνεται να μπορεί να τα καταφέρει ιδιαίτερα καλά.

Ολα αυτά, σε συνδυασμό με την μετατροπή της ιστορικής γνώσης σε εξεταζόμενη ύλη που παπαγαλίζεται αποστεωμένη στα σχολεία, έχουν δημιουργήσει τις συνθήκες αναζήτησης μιας "Τρίτης λύσης" η οποία καλώς εχόντων των πραγμάτων θα αποτελέσει τουλάχιστον ρυθμιστή των εξελίξεων. Αυτό γίνεται αντιληπτό σε πολλούς, οι οποίοι, γιατί όχι, σκέφτονται σοβαρά το ενδεχόμενο δημιουργίας του "Τρίτου πόλου". Το αν οι συζητήσεις, που προς το παρόν λαμβάνουν χώρα σε αρκετά διαφορετικά σαλόνια, τελικά συγκλίνουν σε μία ή σε περισσότερες προτάσεις, θα φανεί. Το αν οι προτάσεις αυτές θα είναι πραγματικά διαφορετικές ή αν θα ενσωματώσουν απλά την μετεξέλιξη των σχηματισμών που μας οδήγησαν εδώ, ίσως και με πρωταγωνιστές πολλούς από τους ενόχους του παρελθόντος, επίσης θα μας γίνει σύντομα γνωστό. Προς το παρόν, μένουμε στη γοητεία της ρευστότητας των εξελίξεων.

Ειρήνη υμίν…

[Περιοδικό ne.o. - Μάρτιος 2005]

Μερικές φορές η ζωή ξεπερνά και τα πιο τολμηρά κατασκοπικά σενάρια. Τα οποία σπάνια και πάντα διακριτικά άγγιζαν μέχρι σήμερα τα θρησκευτικά πράγματα και μάλιστα σχεδόν αποκλειστικά οι πρωταγωνιστές ανήκαν σε μη-ορθόδοξα δόγματα. Η ζωή έχει ανατρέψει όλα τα παραπάνω και το πανελλήνιο παρακολουθεί έκπληκτο πρόσωπα και θεσμούς να αποκαλύπτουν τον πραγματικό τους εκφυλισμό σε όλο του το μεγαλείο. Ιερείς φέρονται από δημοσιογραφικά τεκμήρια να είναι έμποροι ναρκωτικών, καταχραστές, μεσολαβητές σε διεθνείς βρώμικες δουλειές, ενδιάμεσοι σε δικαστές και μεγαλοδικηγόρους που λυμαίνονται την επίσης διεφθαρμένη δικαιοσύνη και πολλά άλλα. Ανθρωποι που διαφεύγουν τη σύλληψη, εμφανίζονται συναλλασσόμενοι με τους ίδιους τους πολιτικούς άρχοντες που θα έπρεπε να εκτελούν τα σε βάρος τους διεθνή εντάλματα, έχουν αμέτρητες ταυτότητες και κρυψώνες "υπεράνω υποψίας", έχουν εκατομμύρια (ευρώ) στους λογαριασμούς τους, και την Κυριακή θα κηρύξουν το λόγο του Θεού και την ηθική στους πιστούς.

Οι αποκαλύψεις βροχή, και μάλιστα τόσο ισχυρή που αναρρωτιέται κανείς πώς κατάφεραν αυτοί οι άνθρωποι (οι δημοσιογράφοι) να μάθουν τόσα πολλά, για τόσο πολλούς, και μάλιστα για παρανομίες που έλαβαν χώρα σε τόσο μεγάλο βάθος χρόνου και σε τόσο υψηλό θεσμικό επίπεδο. Κάποιοι από αυτούς ισχυρίζονται ότι η "δημοσιογραφική έρευνα" διαρκεί χρόνια και ότι περίμεναν το "μεγάλο ψάρι", όπως συμβαίνει σε πολλές παρεμφερείς υποθέσεις. Και έτσι να είναι, δεν φαίνεται λογικό να διαπιστώνει κανείς με αποδείξεις ότι λ.χ. οι δικαστές πουλάνε τις αποφάσεις τους, και να περιμένει να αποκαλυφθούν κι άλλα για να το φέρει στο προσκήνιο. Η πιο ψυχρή εξήγηση για τη συμπεριφορά αυτή βρίσκεται είτε στο ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις, είτε στο ότι η επιλογή του χρόνου, του τρόπου και της έντασης της δημοσιοποίησης του θέματος δεν είναι τυχαία.

Από εδώ και μετά, καθένας είναι ελεύθερος να κάνει τις υποθέσεις και τις συσχετίσεις του. Μπορεί να αμφισβητήσει ότι όλα τα στοιχεία προέρχονται από δημοσιογραφικό ρεπορτάζ, και να αρχίσει να σκέφτεται μήπως κάποιες υπηρεσίες διοχετεύουν αποδείξεις που για χρόνια συνέλλεγαν επιμελώς. Μπορεί να υποθέσει ότι η διείσδυση πρακτόρων τόσο βαθιά στην επίσημη Ιεραρχία δεν ήταν τυχαία αλλά πλήρως ελεγχόμενη και με σχέδιο. Μπορεί, επίσης, να συσχετίσει τα γεγονότα με τις κοινωνικές επισκέψεις του Αρχιεπισκόπου στο σπίτι του Πρωθυπουργού λίγες εβδομάδες προτού ξεσπάσει "το σκάνδαλο". Ειδικά αν πάρει αυτό το δρόμο, μπορεί να σκεφτεί ότι ζητήθηκε κάποιας μορφής οικονομική βοήθεια από την Εκκλησία προς την Πολιτεία, για την οποία όμως δεν υπήρξε συμφωνία, με αποτέλεσμα η Πολιτεία πλέον να μη μπορεί να ασκήσει την επιρροή της στη μη αποκάλυψη των στοιχείων που δημοσιογράφοι και πράκτορες κατείχαν. Υπάρχει ασφαλώς και η εκδοχή ότι όλα αυτά είναι πράγματα του Αντίχριστου, αλλά κάποιος πρέπει να είναι πολύ Πιστός για να την δεχθεί στην εποχή μας η οποία εξελίσσεται σε εποχή πανηγυρικής διάψευσης κάθε μορφής μεγάλης πίστης.

Μια άλλη εκδοχή είναι ότι δεν πρόκειται παρά για αλλαγή φρουράς σε εξουσίες που εδώ και χρόνια είχαν εδραιωθεί από τους Προηγούμενους. Και μάλιστα είχαν εδραιωθεί με τρόπο που χαρακτηρίζονταν από τον ευτελισμό, την κακή ποιότητα και τη διαφθορά, οι οποίες πάντα είναι ευάλωτες στην δημιουργία αποδεικτικών στοιχείων για όσους ξέρουν και έχουν τον τρόπο να τα συλλέγουν για να τα χρησιμοποιήσουν σε μια "κατάλληλη στιγμή". Εξουσίες που βασίζονται και χαρακτηρίζονται από ακεραιότητα και αριστεία δεν είναι εύκολο να εκτεθούν με τέτοιον τρόπο. Μόνο που οι Προηγούμενοι, μάλλον δεν άσκησαν ή δεν επέβαλλαν να ασκηθεί στους συγκεκριμένους χώρους η εξουσία της αριστείας και της ακεραιτότητας. Και επιπλέον φρόντισαν (προς όφελός τους) να θεωρούμε όλοι μας ως "μη πρέπον" το να ονοματίζουμε πρόσωπα και φορείς που έχουν ευθύνες και που πρέπει να πληρώσουν.

Ο χρόνος ίσως δείξει τι συνέβη στην πραγματικότητα. Το "ίσως" υποδηλώνει το γεγονός ότι η εμπιστοσύνη των νοημόνων σε αυτό που τους εμφανίζεται ως "πραγματικότητα" έχει πλέον κλονιστεί και δεν είναι εύκολη η αποκατάστασή της, ό,τι και να φαίνεται ότι συμβαίνει. Το πιθανότερο είναι ότι τα κανάλια θα επιστρέψουν στο φτηνιάρικο ρεπορτάζ των "επωνύμων" και ότι όλα θα φαίνονται όπως πριν με μόνη διαφορά την αλλαγή φρουράς που σε κάποιες Ιεραρχίες θα έχει επιτευχθεί. Αμήν._

Διαρθρωτικές αλλαγές

[Περιοδικό ne.o. - Δεκέμβριος 2004]

Οχι, δεν θα αναφερθούμε σε αυτές που εδώ και χρόνια μας ζητά η Ευρωπαϊκή Ενωση για την οικονομία και τη δημόσια διοίκηση. Την εποχή αυτή συντελούνται άλλες, πολύ πιο ενδιαφέρουσες για την καθημερινότητα της καθ ημών αγοράς διαρθρωτικές αλλαγές. Η αλλαγή της διακυβέρνησης της χώρας δεν έγινε άμεσα αντιληπτή στην αγορά μας, ίσως όχι μόνο λόγω της διακριτικής συμπεριφοράς των νέων ανθρώπων που βρέθηκαν στα πράγματα, αλλά ενδεχομένως και λόγω της υποχρέωσης να ολοκληρωθεί τέλος πάντων η υπόθεση των Αγώνων. Σήμερα που οι αγώνες αποτελούν ανάμνηση, η αντιφατική ελληνική πραγματικότητα είναι και πάλι μπροστά μας. Οι νέοι άνθρωποι πρέπει να κινηθούν και οι κινήσεις τους θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αγορά μας, όχι μόνο γιατί θα απελευθερωθούν τα πολυπόθητα κονδύλια αλλά και γιατί θα αλλάξουν πολλοί ρόλοι και θα δημιουργηθεί μια νέα τάξη γενικότερα.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ή μάλλον από το σημείο που τα άφησαν "οι προηγούμενοι". Τα επιχειρησιακά προγράμματα ήταν σχεδιασμένα, συνήθως με σημαντικές καθυστερήσεις, ολιγωρίες και αποκλίσεις από τις των Ευρωπαίων προδιαγραφές. Τα πλείστα όσα εσωτερικά μέτωπα των "προηγούμενων" εδώ και χρόνια, ίσως σε μερικές περιπτώσεις για ολόκληρη την τελευταία τετραετία, δεν άφηναν τα πράγματα να προχωρήσουν. Ολοι έπρεπε να πάρουν (τον έλεγχο για) κάτι, ωστόσο οι αντιθέσεις ήταν πολλές, οι νέοι ανερχόμενοι έπρεπε να παραμερίσουν τους παλαιοκομματικούς, οι οποίοι όμως, είχαν σημαντικές προσβάσεις, οι διαχειριστικές αρχές τελούσαν μόνιμα σε μεταβατική κατάσταση, ενώ οι Περιφέρειες έδιναν μια απίστευτη εικόνα μετριότητας και ανεπάρκειας στο περιεχόμενο των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων σε όλους τους τομείς.

Τα "συμπληρώματα προγραμματισμού" γράφονταν και ξαναγράφονταν, οι ζυμώσεις για τον ποιον φωτογραφίζουν έδιναν και έπαιρναν, το κρέας βαπτιζόταν κατά συρροή και κατ εξακολούθηση "ψάρι", και οι "ερμηνείες" ήταν το αγαπημένο σπορ όσων αποφάσιζαν. Ωστόσο δουλειές δεν έβγαιναν στην αγορά και τα κονδύλια έμεναν πεισματικά αδιάθετα να αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να επιστραφούν. Ακόμη και στις περιπτώσεις που χέρια χτυπούσαν με δύναμη ακριβά γραφεία, ο μηχανισμός ήταν αδύναμος, ενώ άλλες φορές δεν πρόλαβε να ακολουθήσει και να αναθέσει. Πέραν, όμως, από τα διαχειριστικά, και εκτός ίσως ορισμένων περιπτώσεων, όλα αυτά τα "συμπληρώματα προγραμματισμού", τα "υποέργα" και οι πάσης φύσεως "προτάσεις", χαρακτηρίζονταν από έλλειψη ουσιαστικού περιεχομένου, φαντασίας και κεντρικής ιδέας και από απίστευτα δυσανάλογους προϋπολογισμούς.

Αυτή ήταν η κατάσταση που βρήκαν ή που σε μερικές περιπτώσεις αναγκάστηκαν να ανακαλύψουν οι νέοι στα πράγματα άνθρωποι. Σε ουκ ολίγες περιπτώσεις η απορία σχετικά με το "πώς τα είχαν σκεφτεί οι προηγούμενοι" είναι παραπάνω από έκδηλη. Ομοίως και η δέσμευση να σκεφτούν πράγματα που θα καταναλώσουν τους πόρους που δέσμευσαν οι προηγούμενοι χωρίς όμως να προλάβουν ή να καταφέρουν ούτε να περιγράψουν με λεπτομέρεια ούτε να καταναλώσουν. Στη διαδικασία αυτή το παιχνίδι ξαναστήνεται από την αρχή, καθώς οι τέως περιθωριοποιημένοι αναλαμβάνουν και οι ομάδες των τέως παρατηρητών γίνονται "ομάδες έργου" έστω για τα μέτρια έργα που σχεδόν σχεδιάστηκαν από τους προηγούμενους.

Βέβαια, όπως σε κάθε μετάβαση, δεν λείπουν και οι "χαμαιλέοντες", εκείνοι που και πριν ήταν οι μοχθηροί και αφανείς "χειριστές καταστάσεων" και που και σήμερα βρήκαν τρόπο να διεκδικήσουν μια νέα θέση στα νέα πράγματα. Κάτι οι χειρισμοί των ιδίων, κάτι η ανάγκη να ενημερωθούν οι νέοι, ο κίνδυνος να επαναληφθούν ίδια πράγματα με άλλους φανερούς αλλά τους ίδιους κρυφούς μοχθηρούς πρωταγωνιστές είναι παραπάνω από φανερός. Η πρόκληση για τους νέους είναι μεγάλη. Η αγορά θα τους κρίνει όχι μόνο με κριτήριο τα χρήματα που θα απελευθερώσουν, αλλά και τον τρόπο που θα το κάνουν και ασφαλώς, με το περιεχόμενο όσων θα αποφασίσουν να γίνουν. Οσο για την ελπίδα, αυτή πεθαίνει πάντα τελευταία...

Το "τιμημένο"

[Περιοδικό ne.o. - Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2004]

Η Ολυμπιακή επικαιρότητα σκέπασε το θόρυβο των πανηγυρισμών από τη νίκη της Εθνικής στο Πανευρωπαϊκό. Σκέπασε, επίσης, την ανεκδιήγητη παρουσία των πολιτικών και λοιπών ηγετών μας στο Παναθηναϊκό στάδιο, συμπεριφορά που πάνω στον πυρετό της χαράς είχε ούτως ή άλλως μικρή σημασία. Εμεινε μόνο το περιβόητο "σήκωσέ το", το οποίο, σε πλήθος παραλλαγών έγινε ringtone, CD single και καλοκαιρινό μπλουζάκι. Στο μυαλό κάποιων, έμεινε επίσης ένα ερώτημα: Πού πήγε εκείνη η εσωτερική δύναμη, η Πίστη στη συλλογική δουλειά που μπορεί να φέρνει τέτοιες διακρίσεις και σε άλλα πεδία;

Το ερώτημα εύλογο, μιας και ακούμε και συχνά αναμεταδίδουμε διατυπώσεις σχετικά με την αριστεία των Ελλήνων σπουδαστών σε πανεπιστήμια του εξωτερικού και αλλού, όμως το συνολικό και συλλογικό αποτέλεσμα για τη χώρα μας είναι αξιοθρήνητο: είμαστε "καλοί" καταναλωτές ερευνητικών κονδυλίων, λ.χ., όμως στο παγκοσμιοποιημένο πρωτάθλημα της συλλογικής επιστημονικής και τεχνικής αριστείας, ίσως δεν φτάνουμε καν στους προκριματικούς. Αυτά είναι γνωστά στους ανθρώπους της πληροφορικής και της νέας οικονομίας και δεν είναι το καλοκαιρινό μας θέμα. Αυτό τον Αύγουστο, θα αναζητήσουμε την απάντηση στο ερώτημα που θέσαμε.

Ισως, λοιπόν, η Πίστη στην ποιότητα και τη συλλογική και αποτελεσματική δουλειά να χάθηκε μαζί με την ντροπή από τα μάτια των αδιάβαστων μαθητών όταν η δασκάλα τους σήκωνε στον πίνακα. Ισως να την εξαφάνισε το εκπαιδευτικό νομοθετικό έργο των εκπροσώπων μας, όταν σε όλες τις βαθμίδες θεσμοθετούσε σχολεία χωρίς τιμωρίες και χωρίς ανταμοιβές, σχολεία που όλοι ανεξαιρέτως θα τα τελειώσουν εκτός αν τα εγκαταλείψουν με τη θέλησή τους. Σχολεία που θεωρούν τον κόπο "αντιπαιδαγωγικό", που δεν αφήνουν μαθητή στην ίδια τάξη ακόμη και αν δεν ξέρει να γράφει το όνομά του, σχολεία που από τις πρώτες κιόλας τάξεις του Δημοτικού διδάσκουν το "δε βαριέσαι", το "δεν υπάρχει τιμωρία" και το "η επιτυχία βρίσκεται αλλού". Η πρώτη μας εκδοχή είναι ότι η πίστη χάθηκε σε εκείνο το αέναο νομοθετικό έργο και μετατράπηκε σε "πανηγυρισμούς" όσων "κατακτούσαν την πρόοδο" και "έφερναν την αλλαγή στο εκπαιδευτικό σύστημα".

Ισως η Πίστη στις δυνάμεις μας να χάθηκε μαζί με τα "Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα" ή καλύτερα να μετατράπηκε σε χαρά από τις αποζημιώσεις για το θάψιμο της παραγωγής των αγροτών, σε χαμόγελα όσων έκτισαν τα ερειπωμένα εργοστάσια-φαντάσματα κάπου στη Θράκη και γενικά σε ικανοποίηση από τις πάσης φύσεως εφαρμογές των "αναπτυξιακών νόμων" της "Αλλαγής". Η δεύτερη εκδοχή μας είναι ότι η Πίστη μετατράπηκε σε χαμόγελα (και όχι μόνο) παντός είδους "εκπροσώπων" και "σωτήρων" των πολλών. Σε χαμόγελα και θέσεις στα πάσης φύσεως κατ' όνομα και μόνον "συλλογικά όργανα", τα οποία έσπειραν το σπόρο της ευκολίας και της ανεμελιάς στους ανθρώπους του μόχθου, χωρίς να τους λένε ότι όλα αυτά ήταν δανεικά στο δικό τους όνομα, και οδηγώντας τους σε αυτό που ξέρουμε ότι έφτασε να είναι και η ύπαιθρος και η βιομηχανία στη χώρα μας.

Ισως, πάλι, η Πίστη να χάθηκε στα πιο "σοφιστικέ" προγράμματα που ακολούθησαν. Στις "εθνικές στρατηγικές", στα "ολοκληρωμένα συστήματα" στην "καινοτομία", στην "ανταγωνιστικότητα", στην "επιχειρηματικότητα", στα "ΤΔΕ", στα "ΟΠΣ", στα "υποπρογράμματα" και σε πλήθος άλλων αξιοθρήνητων και κενών όρων που χρησιμοποιήθηκαν δυστυχώς για την εκπόρνευση συνειδήσεων και πρακτικών. Η τρίτη εκδοχή μας είναι ότι η Πίστη μετατράπηκε σε υποκρισία ότι "κάνουμε πολλά" ενώ ξέρουμε καλά ότι κάνουμε ελάχιστα, σε "παραδοτέα" και σε δήθεν "βιώσιμα ολοκληρωμένα πλαίσια" διαχείρισης του πολυμεσικού κενού μας.

Ισως να ευσταθούν και πολλές άλλες εκδοχές. Ισως η Πίστη να χάθηκε στις τύψεις μας που αφήσαμε όλα αυτά και άλλα πολλά να γίνουν. Η αυθόρμητη συλλογική αντίδραση για το "τιμημένο", δείχνει ότι κατά βάθος υπάρχουμε, ελπίζουμε, ότι κάτι μέσα μας θέλει να έχουμε υπόσταση, έστω και μόνο εκεί που μας επιτρέπεται. Το αν θα το επιτύχουμε εξαρτάται μόνο από την αποφασιστικότητα και τον κόπο που θα εναποθέσουμε σε αυτό που οι επαγγελματίες "εκπρόσωποι" αποκαλούν μέλλον μας. Προς το παρόν, ας κάνουμε διακοπές.

Έλληνες Ευρωπαίοι

[Περιοδικό ne.o. - Ιούλιος 2004]

Ανάμεσα στις κατευθύνσεις των προ δεκαετίας δηλώσεων Ευρωπαϊκής πολιτικής για την Παιδεία ήταν και η ανάγκη "διαμόρφωσης συνείδησης κοινής ιστορικής καταγωγής των Ευρωπαίων πολιτών". Παρά το γεγονός ότι η κοινή ιστορική καταγωγή των Ευρωπαίων μπορεί να αμφισβητηθεί και φαίνεται να προσβάλλει ιδιαίτερα λαούς όπως οι (αρχαίοι) Ελληνες, λίγοι έδωσαν σημασία στο πραγματικό νόημα της κατεύθυνσης να ενσωματωθεί αυτή η αρχή στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες. Οι περισσότεροι ασχολήθηκαν με την εξίσωση των ΑΕΙ με τα ΤΕΙ, με τη διεύρυνση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε νέα ή αναπαλαιωμένα κτίρια που ονομάστηκαν "Πανεπιστήμια", καθώς και με τη συγγραφή νέων βιβλίων και συγγραμμάτων όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων η οποία μάλιστα έγινε με διαδικασίες σημαντικότερες από το περιεχόμενο.

Ο ρυθμός με τον οποίο εισήχθησαν προς εφαρμογή αυτές και άλλες κατευθύνσεις ήταν τόσο καταιγιστικός που λίγοι αντελήφθησαν αυτά που πραγματικά συνέβησαν στην Παιδεία και όχι μόνο. Σε αυτό βοήθησαν ιδιαίτερα οι "ελεύθερες" τηλεοράσεις μέσα από την άσκηση του "ενημερωτικού" τους λειτουργήματος η οποία συνέβαλλε στη διαμόρφωση πολλών αισθητικών και πολιτικών κριτηρίων, αλλά και η γενικότερη εσωτερική περιρέουσα ατμόσφαιρα την οποία όλοι εμείς εκπαιδευτήκαμε να αντιλαμβανόμαστε ως επικαιρότητα. Σήμερα, η "συνείδηση κοινής ιστορικής καταγωγής" των ευρωπαίων ηχεί ως πταίσμα μπροστά σε αυτά που φαίνεται ότι έφτασαν να προσδιορίζουν τον "Ευρωπαίο πολίτη". Ας επικεντρώσουμε στον Ελληνα Ευρωπαίο.

Οσοι απορούσαν πώς γίνεται στις χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης να υπάρχει τόση οργάνωση και τόση ηρεμία κατά τη διάρκεια των νυχτερινών ορών, μπορούν να αρχίσουν να αναζητούν την εξήγηση σε ορισμένες ειδήσεις που περνούν (όχι τυχαία) "στα ψιλά". Ετσι, τα χρέη των Ελλήνων Ευρωπαίων ξεπερνούν πλέον το 50% του ελληνικού ΑΕΠ, πράγμα που σημαίνει ότι και να θέλουμε, δεν μπορούμε να έχουμε άλλη άποψη αλλά κυρίως δεν μπορούμε να αναλάβουμε άλλη δράση πέρα από αυτή που είναι "στα πλαίσια" του πανταχόθεν "ρεαλισμού" της "κεντρώας" τηλεπραγματικότητας.

Οι επιχειρήσεις που χτίστηκαν με τη φορολογία των Ελλήνων και δραστηριοποιούνται σε τομείς στρατηγικής σημασίας, σήμερα αποτιμώνται τεμαχισμένες στο χρηματιστήριο, δεσμευμένες να παράγουν κέρδη με ρυθμούς για την ετήσια αύξηση των οποίων κάποιοι μεσίτες έχουν δεσμευτεί. Κάποιες δε από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις που αυτο-προβάλλονταν ως ατμομηχανές της νέας οικονομίας, αφού έγιναν "δημόσιες" το 99, σήμερα παρακαλούν να βγουν από το χρηματιστηριακό ταμπλώ κατηγορώντας τους πάντες εκτός από τους εαυτούς τους για την ανικανότητά τους να λειτουργήσουν χωρίς τα δημόσια χρήματα των ΚΠΣ. Μέσα σε όλα αυτά, η Ευρώπη της "ελευθερίας" (και) των επαγγελμάτων, διατάζει την "απελευθέρωση" των "κλειστών" επαγγελμάτων μεταξύ άλλων μηχανικών, δικηγόρων, αλλά και "επαγγελμάτων υγείας".

Τι προσδιορίζει τη συνείδησή μας σχετικά με την Ευρώπη και τελικά την Ευρωπαϊκή μας ταυτότητα; Μήπως η θέση μας για όλα αυτά και για άλλα πολλά; Μήπως η θέση μας στον Ευρωπαϊκό καταμερισμό εργασίας; Οχι, αγαπητοί αναγνώστες. Τη θέση μας στην Ευρώπη την προσδιορίζει η πορεία μας στη Eurovision, στο ποδόσφαιρο, στα καλλιστεία, στο life style, στο modeling και σε άλλα αντίστοιχα πεδία "άμιλλας". Η σημαία είναι πλέον ένα πανί για κούνημα στα γήπεδα και στους διαγωνισμούς τραγουδιού. Αυτά εκπαιδευτήκαμε και αποδεχθήκαμε ότι ενώνουν τους σύγχρονους κατοίκους της χώρας που γέννησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες και σήμερα τους διοργανώνει ως πολιτικά ορθός μεσίτης αγωνιώντας, μέσα από τα χαμόγελα, για το "μετά". Αισθανόμαστε Ελληνες με υπόσταση στην Ευρώπη όχι γιατί δημιουργούμε κάτι, αλλά γιατί είμαστε "όμορφοι", "μοδάτοι", "trendy" ή "παιχταράδες". Και μάλιστα, πανηγυρίζουμε γεμάτοι "εθνική υπερηφάνεια" για όλα αυτά, δικαιώνοντας αυτούς που λένε ότι τα πανηγύρια είναι ο φυσικός μας χώρος.