Υποκριτές και Φαρισαίοι

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 88 - Δεκέμβριος 2008]
Ως γνωστόν, το σύνολο των συνθηκών που αποδεχόμαστε ως πραγματικότητα την εποχή αυτή, φαίνεται να συγκλίνουν στο ότι βρισκόμαστε σε περίοδο κρίσης. Όλα τα μέσα που εκπέμπουν κάποιο μήνυμα, μας υπαγορεύουν όσα χρειάζεται για να συνειδητοποιούμε την κατάσταση αυτή ως τέτοια, και μάλιστα σε όλες τις κλίμακες: από την καθημερινότητα της διπλανής πόρτας, μέχρι τις αναλύσεις κάθε είδους περί της διεθνούς οικονομικής κατάστασης. Δίπλα σε αυτά, οι "τοπικές" ιστορίες που περιλαμβάνουν σε περίοπτη θέση τις καθημερινές -πλέον- δημοσκοπήσεις και (αλίμονο) τα περί "Βατοπεδίου" και άλλων ιερών δαιμονίων.

Οι πολιτικοί Αρχοντες φαίνονται -και μάλλον είναι- μουδιασμένοι. Από πού να πιαστούν, αλήθεια; Από τον ανώνυμο πολίτη-πελάτη του συστήματος; Αυτόν που η μόνη πραγματική καταναλωτική συνείδηση που επιδεικνύει είναι αυτή του καταναλωτή ρουσφετιών και "μέτρων" για την άμεση και ανέξοδη βελτίωση της καθημερινότητας με μόνο αντάλλαγμα την ψήφο του; Που υπογράφει το "δάνειο" για το "σπίτι", πρακτικά άνευ όρων και κατόπιν πριμοδοτεί την "πολιτική κατάσταση" που θα του επιτρέπει να το ξεπληρώνει και να ζει με τα "μαύρα"; Όχι, από αυτόν μάλλον δεν μπορούν να περιμένουν πολλά οι Αρχοντες…

Οι Σύμβουλοι πρέπει να δοκιμάζουν τη φαντασία τους γράφοντας λόγια και διατυπώσεις που να μπορούν να λεχθούν στις παρούσες συνθήκες, χωρίς, όπως πάντα, στην πραγματικότητα να έχουν κάποιο νόημα. Λόγια που σε ελεύθερη απόδοση λένε: "Εμείς είμαστε Εμείς, τώρα είναι η ώρα του λαού, όλοι μαζί, για το αύριο, για την Ελλάδα που μας αξίζει" και άλλες κενές ανοησίες. Επικαλούνται προτάσεις και μέτρα παντός τύπου με μοναδικό κριτήριο το πολιτικό κόστος, και χωρίς πραγματικά να τολμούν το παραμικρό. Μόνο που στο "Βατοπέδιο" εμπλέκεται και κάποιος άλλος, ο οποίος εδώ και εκατοντάδες χρόνια βρίσκεται "εξ ορισμού" και αξιωματικά στο απυρόβλητο: η Εκκλησία. Εδώ έχουν θέσεις δηλώσεις του τύπου "σεβόμαστε τη θρησκεία και το δικαίωμα σε αυτή". Ας υποθέσουμε ότι έγιναν και ας προχωρήσουμε.

Για ποιο λόγο δεν δημεύονται οι περιουσίες που απέκτησαν οι Μονές και τα Ιδρύματα με τέτοιους τρόπους; Τι σημαίνει "περιουσία της Μονής"; Τι "φιλανθρωπικό έργο" είναι αυτό που απαιτεί μισό δισεκατομμύριο Ευρώ και μιλάμε για μία μόνο από ενδεχομένως δεκάδες αν όχι περισσότερες περιπτώσεις οι οποίες είναι άγνωστες; Πού ανακοινώνεται το έργο αυτό για να το μάθουν όλοι; Ποια είναι η πραγματική έκταση του φαινομένου πανελλαδικά; Ποια είναι η επίσημη θέση της Ελληνικής Εκκλησίας; Απαντήσεις δεν περιμένουμε, βέβαια, σε όλα αυτά. Ούτε περιμένουμε να τεθούν σοβαρά τέτοια θέματα από τα κρατικά ΜΜΕ, ή από αυτά που ανήκουν στους ομίλους που είναι μέρος της εξουσίας.

Όταν μάλιστα τίθεται δημόσια έστω ένα μικρό ερώτημα, έτσι, για να διασκεδάζεται το κοινό αίσθημα, διευκρινίζεται προς κάθε κατεύθυνση ότι "δεν μιλάμε για την Εκκλησία, γιατί η εκκλησία δεν είναι στο σύνολό της τέτοια, εδώ πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση" και άλλα σχετικά. Κανείς δεν τολμά να θέσει και πολύ περισσότερο να εφαρμόσει προς την κοσμική οργάνωση που λέγεται Εκκλησία το παραμικρό που να την φέρνει σε (οικονομική) δυσφορία. Όπως για παράδειγμα να αναλάβει να πληρώνει η ίδια η Εκκλησία τους κληρικούς και τα λοιπά έξοδα που σήμερα καλύπτει η Πολιτεία. Υπάρχει μεγαλύτερο φιλανθρωπικό έργο που να μπορεί να επιτελεστεί αυτή την εποχή σε μια χώρα όπως η δική μας; Πόσο μεγάλη είναι η περιουσία που η Εκκλησία απέκτησε την εποχή της Τουρκοκρατίας από δωρεές Ελλήνων που προσπαθούσαν να τη σώσουν από "τους Τούρκους"; Πόση είναι σήμερα και τι έσοδα αποφέρει; Για ποιο λόγο η Πολιτεία εξακολουθεί να της καλύπτει τα έξοδα; Για ποιο λόγο οποιαδήποτε τέτοια αναφορά, εκλαμβάνεται ως επίθεση ενάντια στη Θρησκεία και το "Θεό τον ίδιο" και κατόπιν τούτου "κατακεραυνώνεται" από τους μαυροφόρους κατά τα άλλα ανθρώπους του Θεού;

Είναι μερικά πράγματα που "επιτρέπεται" να λέγονται και μερικά άλλα που δεν επιτρέπεται. Ενίοτε η απαγόρευση θωρακίζεται από τον έσχατο φόβο απέναντι στο θάνατο που θεμελιώνει τις θρησκείες οι οποίες με τη σειρά τους θεμελιώνουν πάνω του τις επίγειες εξουσίες τους. Η επιλογή είναι ελεύθερη, όμως ο εν αρχή ων Λόγος του Ευαγγελίου του Ιωάννη είναι ο συμβολισμός του χαρίσματος της Λογικής, από το οποίο δεν είμαστε έτοιμοι να παραιτηθούμε επικαλούμενοι μια αυθαίρετη αξιωματική πίστη μιας ομάδας αυτοαποκαλούμενων ανθρώπων του Θεού, ιδιαίτερα όταν αυτή επιδεικνύει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. "Ουαί υμίν", για να χρησιμοποιήσουμε τα δικά τους λόγια.

Και για να μην ξεχνιόμαστε: Καλά και καταναλωτικά Χριστούγεννα!

Δρυός πεσούσης...

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 87 - Νοέμβριος 2008)
…πας ανήρ ξυλεύεται, λέει η αρχαία παροιμία. Γέμισαν ξαφνικά τα "μέσα" με αναλύσεις σχετικά με την χρηματοπιστωτική κρίση, τα "άτακτα" golden boys, τις "ενέσεις ρευστότητας", τα "τοξικά" ομόλογα και τόσα άλλα που αν μη τι άλλο αποδεικνύουν ένα πράγμα: το σύστημα μπορεί να μην έχει ευστάθεια, αλλά έχει χιούμορ. Ποιο σύστημα; Εκείνο που επιχειρούν να σώσουν οι κυβερνήσεις όλης της (παλαιάς, είπαμε, έχουμε και μια ηλικία) Δύσης, οι οποίες ξαφνικά ανακάλυψαν πακτωλό χρημάτων τα οποία θα χρησιμοποιήσουν, λένε, για να σώσουν "το σύστημα και όχι τις τράπεζες".

Το θέμα γεννάει πολλές απορίες, όπως αυτή που διερωτάται πώς βρέθηκαν χρήματα για να σωθούν οι τράπεζες (συγνώμη, το σύστημα) και δεν βρίσκονται χρήματα για την Παιδεία, την Υγεία και τις Συντάξεις; Ενδιαφέρον έχει η απάντηση που δίνουν οι ανά τον κόσμο διαχειριστές της εξουσίας: τα χρήματα, λέει, δεν θα τα πληρώσουν οι φορολογούμενοι, αλλά θα επιστρέψουν σε αυτούς με τη μορφή περιουσίας του Δημοσίου. Σοβαρά; Δηλαδή το (παγκόσμιο) Δημόσιο, που λέγανε ότι είναι κακό πράγμα για την ανάπτυξη, θα σώσει τώρα την κατάσταση χωρίς ουσιαστικές επιπτώσεις στους μη-δημόσιους φορείς που δημιούργησαν το πρόβλημα, και με χρήματα που (δεν το λένε, αλλά) θα δανειστεί από τους πολίτες;

Μπορεί να μην καταλάβαμε τίποτε από τα προχωρημένα οικονομικά, οπότε "λέμε ανοησίες" θα πουν κάποιοι. Ποιοι, αλήθεια; Στη χειρότερη περίπτωση, οι ίδιοι οι οποίοι συμμετείχαν στη διαχείριση των πολιτικών ή οικονομικών όρων της κατάρρευσης, ενώ, στην καλύτερη περίπτωση, αυτοί που βλέπουν το όλο συμβάν ως ευκαιρία για να γίνουν golden boys στη θέση των golden boys. Οι ίδιοι, που προσπαθούν να μας εξηγήσουν (αλλά εμείς δεν γνωρίζουμε αρκετά για να καταλάβουμε) ότι είναι "σωστό" οι τράπεζες να εγγυώνται ότι θα μας δώσουν μόνο μερικά από τα χρήματά μας, αλλά ακόμη και αν καταρρεύσουν, τα χρέη μας σε αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν έντοκα, όπως "προβλέπει ο νόμος".

Το πρόβλημα, εν προκειμένω, δεν είναι η γνώση των οικονομικών, την οποία ως τεχνικοί επιστήμονες δεν έχουμε. Οι πλείστες αναφορές μας στο ίδιο επί της ουσίας θέμα κατά το "ανύποπτο παρελθόν" η πρώτη εκ των οποίων έχει ηλικία πλέον της δεκαετίας, δεν βασίζονται σε γνώση οικονομικών. Βασίζονται στη λογική, την οποία δολοφονεί εδώ και χρόνια ένα παγκόσμιο σύστημα το οποίο βασίζει την ανάπτυξη σε "παράγωγα", "ομόλογα" και πάσης φύσεως εμπόριο ανυπόστατων πιθανοτήτων και παραδοχών οι οποίες τελικά δεν μεταφράζονται, δεν αντιστοιχούν, δεν δημιουργούν, πραγματική αξία. Γράφαμε "κάποτε", ότι δεν μπορεί η ανάπτυξη της οικονομίας να βασίζεται στην "πρόσθεση αξίας" σε πράγματα που δεν έχουν παρά μόνο την αξία που τους δίνει μια παραδοχή. Ότι "κάτι χρήσιμο πρέπει να δημιουργούμε πρωτογενώς", ως υλικό ή πνευματικό προϊόν. Και ότι "οι νέες τεχνολογίες μας δίνουν την ευκαιρία να αναπτύξουμε βαριά πνευματική βιομηχανία, ως χώρα".

Αντί αυτού, παρακολουθήσαμε τους συμμαθητές μας στο Πολυτεχνείο να πηγαίνουν "έξω" για "χρηματοοικονομικά", και τελικά να ακολουθούν τη συνταγή που αποτελεί στην ουσία τη δολοφονία της λογικής: "βουτήξτε κατ ευθείαν στο μέλι και αγνοήστε τα λουλουδάκια, τη γύρη και τη δουλειά της μέλισσας". Ετσι μεγάλωσε μια γενιά που το μόνο που έχει δημιουργήσει είναι "παράγωγα", "ομόλογα" και άλλα "σύνθετα" χρηματοοικονομικά προϊόντα. Οι συνετότεροι από αυτούς έχουν αποκτήσει και πραγματικές αξίες, από εκείνες που οι "πολλοί", σε αντίθεση με τα "σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα", θα καταλάβαιναν μια χαρά αν αφήνονταν να δουν. Αλλοι, θα ενσαρκώσουν αργά ή γρήγορα την άλλη όψη του Αμερικάνικου ονείρου.

Μια τελευταία παρατήρηση: η κρίση είναι μεν παγκόσμια, αλλά δεν είναι "ίδια" παντού. Αλλιώς θα την αντιμετωπίσουν οι χώρες που έχουν πραγματικές παραγωγικές υποδομές, και αλλιώς οι υπόλοιπες, που δανείζονται για να πληρώσουν τους δημόσιους υπαλλήλους και μάλλον καταλάβατε πού αναφερόμαστε. Σε μια λεπτή κλωστή, λοιπόν. Και αν όχι, δηλαδή αν όλα αυτά είναι ψέματα ως υπερβολές, σε μια παγκοσμιοποιημένη εικονική πραγματικότητα. Ας διαλέξουμε. Και σε κάθε περίπτωση, εκτός από τις "περιουσίες μας", ας προσπαθήσουμε να διασώσουμε και τη Λογική.

Η ψυχολογία της οικονομίας

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 86 - Οκτώβριος 2008)
Το ερώτημα αν η οικονομία είναι επιστήμη ή όχι, έχει απασχολήσει αρκετά, αρκετούς σοφούς. Η άποψη ότι η οικονομία δεν έχει αναλλοίωτες αρχές και τελικά αποτελεί μια περιοχή εφαρμογών της στατιστικής και της ψυχολογίας του ατόμου και του όχλου, συγκρούεται με την άποψη που θέλει την οικονομία μια καλά θεμελιωμένη επιστήμη με τα δικά της μαθηματικά. Αναρμόδιοι για περεταίρω συζήτηση επί του συγκεκριμένου και επί του παρόντος, και παρατηρητές στα "κόλπα" των τιμών του πετρελαίου, των επιτοκίων και των τροφίμων, ορμώμενοι από τις εξελίξεις στις τράπεζες στις ΗΠΑ, θα ασχοληθούμε με το ερώτημα: ποιο είναι το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης / νέας ή όπως αλλιώς θέλετε οικονομίας;

Τονίζουμε τον προσδιορισμό "ψυχολογικό": οι αγορές αντιδρούν με βάση (και) την ψυχολογία, λένε οι αναλυτές. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα των περισσοτέρων εξ ημών, που δεν αγοράζουμε πετρέλαιο στην αγορά της Νέας Υόρκης και δεν στρεφόμαστε για "καταφύγιο" στα ευγενή μέταλλα ή στα "παράγωγα"; Πολλά, όμως εμείς θα εστιάσουμε σε ένα: σημαίνει ότι λειτουργούμε με μια συγκεκριμένη ψυχολογία, η οποία θεωρεί δεδομένα αρκετά πράγματα ώστε να παίρνουμε τις αποφάσεις που παίρνουμε. Το "δεδομένα" εδώ, δεν σημαίνει και "λογικά", κρατήστε το αυτό και θα επανέλθουμε. Το σημαντικότερο από τα "δεδομένα" για τα οποία συζητάμε, το οποίο αποτελεί κατά την άποψή μας το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας από την πλευρά του ανώνυμου πελάτη των τραπεζών, λοιπόν, είναι η πίστη ότι έχουμε από 20 έως 40 χρόνια μπροστά μας, τα αποτελέσματα της δουλειάς μας κατά τα οποία μπορούμε να υποθηκεύσουμε για ένα στεγαστικό δάνειο.

Επαναλαμβάνουμε αναδιατυπώνοντας: θεωρούμε όχι μόνο ότι θα είμαστε υγιείς, αλλά και ότι θα έχουμε δουλειά για έως και 40 χρόνια, σταθερή ώστε να πληρώνει τη δόση του στεγαστικού, την ανάπτυξή μας και τις λοιπές ανάγκες μας. Ετσι υπογράφουμε τη σύμβαση του δανείου και ένα-δυο χρόνια μετά, όπου το επιτόκιο γίνεται πραγματικό, αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την παραδοχή-θεμέλιο. Όμως η ζωή μας διαψεύδει, καθότι η "ανταγωνιστικότητα" που παράγει "ανάπτυξη" δεν συμβαδίζουν με την εξασφαλισμένη "απασχόληση". Ετσι, κάποιοι αδυνατούν να πληρώσουν και οι κολοσσοί που τους δάνεισαν ανακαλύπτουν ότι η αξία τους ήταν μόνο λογιστική και καταρρέουν παίρνοντας μαζί τους όλα όσα βλέπουμε στις ειδήσεις.

Ασφαλώς αυτά ξεκινάνε από τις ΗΠΑ, όπου και φαίνονται περισσότερο στην καθημερινότητα όσων ζουν σε "δικά τους" σπίτια και όχι μόνο, όμως όσοι ισχυρίζονται ότι οι εξελίξεις απέχουν περισσότερο από τρεις σπιθαμές ξέρετε από πού, ή πλανώνται ή παραπλανούν - διαλέξτε. Η μάλλον μην διαλέξετε, ρωτήστε τους μεσίτες και τους αναλυτές και της δικής μας αγοράς ακινήτων, ρωτήστε και τους τραπεζίτες, αφού, όμως, πρώτα τους ποτίσετε με τον ορό της αλήθειας. Και για να δείτε την αγωνία των τελευταίων, αφήστε μια πιστωτική σας κάρτα απλήρωτη για 2 μήνες, έστω και για 100 ευρώ, και περιμένετε το τηλεφώνημα. Θα καταλάβετε την αγωνία του συστήματος με τη μορφή "υπενθύμισης" για τα 100 ευρώ.

Ετσι, η θεμελιώδης παραδοχή που συνειδητά ή όχι, με ενημέρωση και γνώση ή χωρίς, έχουν κάνει όλοι οι δανειολήπτες, κλονίζεται με κίνδυνο να κλονιστεί η ισορροπία του συστήματος. Τότε, ως δια μαγείας, το σύστημα ξεχνάει την ενεργειακή κρίση και το πετρέλαιο πέφτει, καθότι η κατάρρευση δεν εξυπηρετεί κανέναν. Ωστόσο ένα πράγμα δεν αλλάζει: το σύγχρονο οικονομικό οικοδόμημα βασίζεται στην υποθήκη του μέλλοντος σε μικροοικονομικό και μακροοικονομικό επίπεδο, η οποία φαίνεται να υπολογίζει πολύ καλά τις παραγώγους και τα παράγωγα, όχι όμως και τον ίδιο τον άνθρωπο. Ανεξάρτητα από το αν βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μεταξύ χάους και ισορροπίας σύμφωνα με τη θεωρία του χάους, ή σε ένα "χαμηλό" του κύκλου της ελεύθερης οικονομίας, η παραδοχή που αποτελεί το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας κλονίζεται.

Η συνέχεια επί της (HD) οθόνης μας.

Monopoly

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 82 - Μάιος 2008)
Το παιχνίδι είναι γνωστό σε όλους και μολονότι δεν γνωρίζουμε την ακριβή του προέλευση, ξέρουμε ότι στοχεύει στην εξοικείωση με την έννοια της "ελεύθερης αγοράς" μέσω αγοραπωλησιών ακινήτων. Την εποχή μας ήταν "must" για τα παιδιά της σχολικής ηλικίας, κυρίως στις μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού. Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος της αίγλης του έχει χαθεί καθότι δεν προσφέρει εμπειρία ανταγωνιστική των παιχνιδομηχανών, ωστόσο επιβιώνει. Όχι μόνο σε παιδιά, αλλά και σε ολόκληρες οικονομίες που βασίζονται στις αγοραπωλησίες ακινήτων, όπως η ελληνική. Αν και δεν είμαστε "ειδικοί" θα αναφερθούμε, όχι για πρώτη φορά, στην ιδιομορφία της ελληνικής περίπτωσης όπου δεν είναι "και" τα ακίνητα που κινούν την οικονομία. Είναι κυρίως τα ακίνητα.

Εδώ και αρκετά χρόνια έχουμε διάφορες ευκαιρίες για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Πέρα από ξύλινη φράση και λογότυπο για έγγραφα, διαφημίσεις και άλλες μη παραγωγικές δραστηριότητες, στόχος όλων αυτών των ευκαιριών που μετουσιώνονται σε προγράμματα, επιδοτήσεις, και πολλά άλλα γνωστά τους αναγνώστες του ανά χείρας, είναι η ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που οι "άλλοι" παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας να θέλουν να αγοράσουν και να έχουν λόγο να προτιμήσουν. Είτε γιατί είναι "φτηνά", είτε γιατί έχουν ποιότητα, είτε γιατί ενσωματώνουν γνώση, πρωτοτυπία και όραμα. Αυτό είναι το ζητούμενο από μια οικονομία που στέκεται στα δικά της πόδια: να πουλά κάτι στους άλλους, ή όπως αλλιώς αυτό λέγεται στη γλώσσα των ειδικών. Από όλα τα επιθυμητά χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών προϊόντων, εμείς κρατήσαμε περισσότερο το πρώτο: την τιμή, την οποία προσπαθήσαμε να ρίξουμε με πλήθος βαλκανικών εφευρημάτων όπως λ.χ. μη πληρώνοντας τις ασφαλιστικές εισφορές. Τα υπόλοιπα τα χρησιμοποιήσαμε ως ξύλινη γλώσσα για δράσεις που ελάχιστα απέφεραν στην οικονομία με όρους ανταγωνιστικότητας, αποτέλεσαν, όμως, και αποτελούν ακόμη, εξαιρετικούς τίτλους για καμπάνιες διαφήμισης, παραδοτέα, και άλλες επιφάσεις για την παραγωγή του σχεδόν τίποτε.

Η οικονομία, όμως, αναπτύσσεται. Οι δείκτες κερδοφορίας των τραπεζών κατά τα τελευταία χρόνια είναι αν μη τι άλλο ισχυρή αριθμητική ένδειξη ανάπτυξης. Ποια είναι μια από τις σημαντικότερες αν όχι η σημαντικότερη παραγωγική διαδικασία πίσω από τους δείκτες αυτούς; Είπαμε: η "οικοδομή", δηλαδή η κατασκευή και εμπορία του ζωτικού χώρου για την επιβίωση. Η δραστηριότητα αυτή παράγει θέσεις εργασίας για αλλοδαπούς και όχι μόνο, εμπορική δραστηριότητα, επιχειρηματική δραστηριοποίηση εργολάβων κάθε κλίμακας και διαμετρήματος, και ασφαλώς, τραπεζικά δάνεια. Το χρήμα κάνει ένα μεγάλο κύκλο και παράγει "τρελά" αποτελέσματα, τα οποία δημιουργούν αξίες εντός των συνόρων της λεγόμενης εθνικής οικονομίας. Αυτό βρίσκεται σε αντιδιαστολή με την ιδέα της ανταγωνιστικότητας στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία και δεν θα μας προβλημάτιζε αν το ποσοστό του παραγόμενου ΑΕΠ στην "οικοδομή" δεν ήταν τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από εκείνο της καινοτομίας.

Με δυο λόγια, στην Ελλάδα παίζουμε στα αλήθεια monopoly, και τώρα τελευταία έχουν έρθει πολλές κακές ζαριές στους απλούς παίκτες. Τα αποτελέσματα δεν τα πολύ-αναφέρουν τα ΜΜΕ, όμως έχουν αρχίσει να γίνονται τουλάχιστον ορατά και αναγκαστικά περνάνε σε κάτι ψιλά εφημερίδων και δελτίων. Αλίμονο, όχι οι "ακριβές", αλλά οι φτηνές περιοχές "χάνουν ένα 2%", λένε, τη στιγμή που είχαν συνηθίσει να έχουν υπεραξία 2% το μήνα. Το ΚΕΠΥΟ δεν δίνει τα στοιχεία που μόνο αυτό έχει συγκεντρωτικά σχετικά με το πόσες αγοραπωλησίες ακινήτων πραγματικά γίνονται, οι εργολάβοι αντέχουν με τα νεόδμητα απούλητα, και οι τράπεζες τους κρατάνε όλους με κάθε τρόπο γιατί αν οι εμπράγματες εξασφαλίσεις τους χάσουν την υπέρμετρη αγοραία αξία που οι ίδιες νομιμοποίησαν, τότε θα χαθεί η μεγαλύτερη από τις συνιστώσες των κερδών τους. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο, θα πείτε. Μάλιστα είναι, αλλά θα είχε πολύ ενδιαφέρον να δούμε τι τιμές νομιμοποίησαν οι τράπεζες λ.χ. των ΗΠΑ και τότε θα βλέπαμε ότι εμείς έχουμε -μάλλον- "υπερβάλλει".

Η ελεύθερη αγορά, βέβαια, έχει τρόπο να τα ρυθμίσει αυτά. Μόνο που στη δική μας περίπτωση, τα πολλά λεφτά παίζονται στη Monopoly και όχι στο παιχνίδι της καινοτομίας. Οπότε ως χώρα δεν έχουμε παρά να αναμένουμε την έκβασή του παιχνιδιού το οποίο συνειδητά επιλέξαμε να παίξουμε σε τέτοια κλίμακα, και να ελπίσουμε, τόσο οι τραπεζίτες όσο και οι κάτοχοι των οικοπέδων με τα λίγα σπίτια, σε καλύτερη τύχη.

Νέα Οικονομία revisited

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 79 - Φεβρουάριος 2008)
Δηλαδή, αν, ορμώμενοι από την επικαιρότητα των ημερών, σχολιάσουμε ότι η «Νέα Οικονομία» στην Ελλάδα είναι το ιδιότυπο –τελικά πολιτικό- καθεστώς των πάσης φύσεως «Ζαχόπουλων» και «Αναστασιάδηδων», θα μας χαρακτηρίσουν «λαϊκιστές»; Αν επικαλεστούμε τις επανειλημμένες και σε εντελώς ανύποπτο χρόνο τοποθετήσεις μας σχετικά με το ιδιότυπον του γένους και στην περίπτωση της εντός ή εκτός εισαγωγικών Νέας Οικονομίας από το 1997 και μετά, οι οποίες επιβεβαιώνονται καθημερινά, είμαστε απλά «τυχεροί»; Ασφαλώς όχι, και το θέμα δεν είναι να «ευλογήσουμε τα γένια μας». Είναι να επιβεβαιώσουμε ότι η «δική μας» νέα οικονομία καμία σχέση δεν έχει με τη νέα οικονομία των υπολοίπων Ευρωπαίων τε και βορειοαμερικάνων παγκόσμιων συμπολιτών μας.

Η έρευνα της Eurostat που παρουσιάστηκε στο προηγούμενο τεύχος του ανά χείρας είναι χαρακτηριστική: τελευταίοι στη χρήση του Ιnternet και στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη των 27, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και οι βαλτικές τέως σοβιετικές δημοκρατίες που τροφοδοτούν τα πάσης φύσεως «μπαλέτα» στην Ευρώπη και το Ντουμπάι. Μάλιστα, τελευταίοι. Στα λόγια, τα σχέδια και τις «ψηφιακές στρατηγικές» είμαστε, αλίμονο, πολύ κοντά αν όχι στην κορυφή. Στην πράξη είμαστε τελευταίοι, και προς εμπέδωσιν θα το επαναλάβουμε πολλές φορές.

Το περασμένο καλοκαίρι, σε επιστολόχαρτο που είχε το logo του επιχειρησιακού προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα» και από κάτω έγραφε «Ελλάδα ανταγωνιστική: ποιότητα παντού» εστάλη από το ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες το εξής μήνυμα: «αύριο και μεθαύριο δεν θα λειτουργήσουμε γιατί θα έχει ζέστη και το δίκτυο δεν αντέχει τα κλιματιστικά του δημοσίου». Μάλιστα. Αυτή είναι η Ελλάδα η ανταγωνιστική και είναι καλή μόνο στο να παράγει αξιοθρήνητα ευφυολογήματα του τύπου «ακραία» και «ημι-ακραία» (!) καιρικά φαινόμενα για να δικαιολογεί την ανικανότητά της και την ανεπάρκειά της σε κάθε τομέα. Αν τότε γράφαμε κάτι σχετικό (που, ομολογουμένως, μπήκαμε στον πειρασμό) θα κατηγορούμασταν ως κακόπιστοι και πρόχειροι λαϊκιστές. Το ίδιο και αν γράφαμε κάτι κάθε φορά που δήθεν αποκαλύπτονται οι μίζες και τα σήριαλ διαπλοκής και ευτελισμού για να μας κρατούν αποχαυνωμένους κάτι τύποι που, όπως προκύπτει πλέον και δημοσίως, συμμετέχουν παραπάνω από ενεργά στη σαπίλα. Όμως δεν γράψαμε τίποτε, μέχρι που ο ευτελισμός και η δυσωδία, αλλά και η διάρκεια και ο χρονισμός που παίχτηκε το «σήριαλ Ζαχόπουλου» συμπλήρωσε την εικόνα.

Κοντολογίς, η εικόνα που παρουσιάζουμε στη διείσδυση του Ιnternet και της ευρυζωνικότητας, στη δημιουργία καινοτομίας, στις (λέμε τώρα) απελευθερωμένες αγορές τηλεπικοινωνιών και ενέργειας, και προπάντων στη διαχείριση και την αποτελεσματικότητα των «επιχειρησιακών προγραμμάτων» που σχεδιάζονται για να βελτιώσουν την κατάσταση και να δημιουργήσουν υλικές και άυλες υποδομές, δεν είναι πολλές αποσπασματικές εικόνες. Είναι μία ενιαία εικόνα γεμάτη Ζαχόπουλους, Θέμους κ.λπ. δημοσιογράφους, εντολοδόχους Βουλευτές και Υπουργούς, προσκήνια και παρασκήνια, όλα αυτά σε επεισόδια από λίγο κάθε μέρα.

Είναι η εικόνα της δικής μας Νέας Οικονομίας η οποία αξίζει από μόνη της όσο πολλές χιλιάδες από τις λέξεις που γράφονται στα στρατηγικά σχέδια για την ψηφιακή Ελλάδα, στα πρακτικά των επιτροπών, τα επιχειρησιακά προγράμματα και στους λόγους που οι κάθε είδους παράγοντες και εκπρόσωποι εκφωνούν με ύφος καρδιναλίων με κάθε ευκαιρία. Είναι τα πολλά προσωπικά δράματα της κάθε ασημαντότητας που αναδύθηκε στην επιφάνεια για να «κυβερνήσει» ελέω των παραμυθιασμένων ιθαγενών, που παραιτημένοι από κάθε δημιουργία πιστεύουν πλέον στην κατανάλωση και την υποκρισία και αυτοπροσδιορίζουν το κενό τους με το φανατισμό που αξιωματικά πιστεύει στο «η Κόλαση είναι ο Άλλος» του Σαρτρ.

Αντίλογος σε όλα αυτά ευτυχώς υπάρχει. Όχι σε κάτι που βλέπουμε δημόσια, αλλά στις υγιείς δυνάμεις που δημιουργούν στο περιθώριο σε πείσμα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, που προσπαθούν να κάνουν τον κόσμο λίγο καλύτερο, χωρίς τυμπανοκρουσίες και που ακόμη και αν δεν τα καταφέρνουν, ανταμείβονται από τη χαρά της δημιουργίας. Ας τους ευχηθούμε κουράγιο και ας προσπαθήσουμε να συμπορευτούμε μαζί τους.

Οικολογικές ανησυχίες

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 78 - Ιανουάριος 2008)
Από τη στήλη αυτή έχουμε πολλές φορές αναφερθεί στην παραποίηση της πραγματικότητας από τα μέσα ενημέρωσης. Η ζοφερή εικόνα της ακρίβειας, των χαμηλοσυνταξιούχων, των νέων που δεν έχουν μέλλον στην κοινωνική ασφάλιση, από τη μία. Η χλιδάτη ζωή των επωνύμων, οι πάσης φύσεως "αγορές του αιώνα" που πλέον γίνονται τόσο συχνά που ο χαρακτηρισμός τους ως τέτοιες είναι κοινοτοπία, ο γενικευμένος παραλογισμός στη διαχείριση του δημόσιου πλούτου, από την άλλη. Στο μέσο σωρεία επικοινωνιακών σκουπιδιών που προσβάλλουν τη λογική, την αισθητική και το συναίσθημα όσων ακόμη δεν παραιτήθηκαν. Κάπου στο βάθος, ως φόντο για όλα αυτά, η καταστροφή του πλανήτη, η οποία εμφανίζεται να είναι "απλά" άλλο ένα δράμα δίπλα στο δράμα του κάθε είδους φτωχού, δράμα που κανείς δεν προσπαθεί να αναδείξει με τον τρόπο που οι τηλε-κυράδες αναδεικνύουν τις "ανθρώπινες ιστορίες" της διπλανής πόρτας.

Ισως ο όρος "παραποίηση της πραγματικότητας" να είναι υπερβολικός, παρασυρμένος από την υπερβολή της ξύλινης γλώσσας των υπνωτιστών που έχουν αναλάβει το έργο (αυτής) της ενημέρωσης. Ολες οι προβαλόμενες ως πραγματικότητες κάπου υπάρχουν. Ωμως η επιλογή του πού στρέφεται ο προβολέας της ενημέρωσης είναι που στην πραγματικότητα καθορίζει τη χρειά της ενημέρωσης ή εξημέρωσης, διαλέχτε. Μια ερμηνεία του φαινομένου της εξημέρωσης δια της συγκεκριμένης ενημέρωσης είναι αυτή μιας παγκοσμιοποιημένης συνωμοσίας που έχει εκδοχές παντού. Αν τη δεχτούμε, έχουμε μια αφελή απορία: ποιους "συνωμότες" μπορεί να εξυπηρετεί η καταστροφή του πλανήτη στο όνομα της "ανάπτυξης"; Πού θα ζήσουν αυτοί όταν τα χειρότερα σενάρια καταστροφολογίας γίνουν πραγματικότητα; Μια απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι ότι εδώ βρίσκεται η τραγικότητα του ανθρώπινου είδους: οδηγείται στην καταστροφή του χωρίς να μπορεί να το συνειδητοποιήσει, ακόμη και εκεί που συγκεντρώνει σημαντική δύναμη. Μια άλλη, είναι ότι ο πλανήτης στην πραγματικότητα δεν απειλείται και όλο αυτό είναι ένα επικοινωνιακό παιχνίδι μεγάλης κλίμακας για διασπορά παγκοσμιοποιημένου πανικού που τελικά μεταφράζεται σε εξουσία.

Αν ισχύει το δεύτερο, τότε είμαστε όλοι θύματα μιας ταινίας κάποιου κύριου Γκορ και κάποιων πλάνων που δείχνουν πάγους που λιώνουν. Αν πάλι ισχύει το πρώτο, η κατάσταση είναι πιο δύσκολη γιατί ούτε είναι ορατός ο "από μηχανής θεός" της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ούτε και ξέρουμε (εμείς, τουλάχιστον) το μύθο. Σύγχυση; Πράγματι. Γιατί κανείς δεν είναι σε θέση να μετρήσει ο ίδιος τη στάθμη της θάλασσας, το ρυθμό που λιώνουν οι πάγοι, ή το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Οπότε, τελικά, όλα είναι θέμα πίστης, ίσως μιας πίστης ανάλογης με τη θρησκευτική, η οποία εξ ορισμού δεν οφείλει να τεκμηριώσει το έσχατο θεμέλιό της. Πού καταλήγει ο συλλογισμός; Μα στην αμφιβολία. Η οποία με τη σειρά της οδηγεί στην απραξία και την αδιαφορία, και το φαινόμενο ανακυκλώνεται ως φαύλος κύκλος.

Η αδυναμία μας να επαληθεύσουμε την καταστροφή του πλανήτη είναι δεδομένη, αλλά αν θέλουμε να διαφέρουμε από άλλα είδη ζωής που δεν έχουν λόγο, δεν μπορούμε να συνεχίσουμε την απραξία. Πρέπει να κερδίσουμε το στοίχημα που ίσως ποτέ δεν βάλαμε με τον εαυτό μας, να επιδείξουμε σε κάθε κατεύθυνση τη δύναμη της ύπαρξής μας ως καταναλωτές κάθε είδους προϊόντων που η παραγωγή και η χρήση τους καταστρέφει το μέλλον των παιδιών μας, και συνάμα ως πολίτες που (υποτίθεται;) καθορίζουν με τις επιλογές τους το μέλλον όλων. Είναι γνωστό ότι οι επιδόσεις μας στον τομέα αυτό είναι χείριστες. Συμπεριφερόμαστε ως ωχαδερφιστές που στερημένοι από κάθε είδους καταναλωτικές ανοησίες παράγουμε τοξίνες για τον πλανήτη. Θα πείτε ότι την ευθύνη πρέπει να την αναλάβουν και οι κυβερνήσεις, οι βιομηχανίες κλπ. Πράγματι. Αλλά ας υποθέσουμε ότι σταματούσαμε αύριο να αγοράζουμε ας πούμε αυτοκίνητα και τηλεοράσεις. Δεν θα αναγκάζονταν οι βιομηχανίες να παράγουν λιγότερο διοξείδιο; Ή μήπως δεν σταματάμε την κατανάλωση σκεπτόμενοι τους άνεργους της αυτοκινητοβιομηχανίας;

Η αλήθεια είναι σκληρή: καθένας από μας βιώνει, συνειδητά ή ασυνείδητα την τραγικότητα της αυτοκαταστροφής, την ίδια που βιώνει ολόκληρος ο πλανήτης και ίσως ολόκληρο το σύμπαν. Επειδή ίσως και να είναι αλήθεια ότι τα πράγματα έχουν φτάσει σε κρίσιμο σημείο, ίσως αξίζει τουλάχιστον να προσπαθήσουμε.

Καλή Χρονιά...

Απλά μαθήματα Τραπεζικής

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 68 - Φεβρουάριος 2007)
Διάσπαρτη είναι η έκπληξη που προκάλεσε στην κοινή γνώμη η πρόσφατη χιονοστιβάδα εξελίξεων στον Τραπεζικό χώρο, με τις επιχειρούμενες εξαγορές, τους νέους παίκτες, τα αραβικά κεφάλαια, και διάφορα άλλα που ενδέχεται ή "ακούγεται" ότι θα συμβούν. Ισως οι γνωρίζοντες περισσότερα να περίμεναν κάποιες παρεμφερείς εξελίξεις, οι οποίες ίσως και να μη φαίνονται τόσο εντυπωσιακές όσο φαίνονται σε όσους δεν γνωρίζουν (οικονομικά) γράμματα όπως εμείς. Εχοντας τονίσει το τελευταίο, θα επιχειρήσουμε μια "επιφανειακή" ερμηνεία της δυναμικής του τραπεζικού συστήματος σε μια χώρα όπου οι κανόνες του συστήματος ισχύουν με "το δικό της" τρόπο.

Η κορυφή της πυραμίδας απεικονίζει ευημερούσες τράπεζες, με εντυπωσιακή και σταθερή αύξηση κερδοφορίας κατά τα τελευταία χρόνια. Αυτό δεν το αρνείται κανείς, ούτε όμως και το αναλύει κάνοντας "ενοχλητικές" ερωτήσεις. Από πού προκαλείται η κερδοφορία αυτή; Από τις παραγωγικές επενδύσεις οι οποίες αποδίδουν "σαν τρελές"; Από τα μεγάλα έργα που δημιουργούν οικονομική ανάπτυξη; Από το γεγονός ότι είμαστε κάποιου είδους τραπεζικός παράδεισος; Η αίσθησή μας είναι ότι τίποτε από τα παραπάνω δεν ανήκει στις κυριότερες αιτίες που στηρίζουν την ευημερία των τραπεζών. Και ότι οι σημαντικότερες, καθ ημάς, αιτίες, δεν αναφέρονται δημόσια και δεν πρέπει να γίνονται γνωστές στους "πολλούς", όχι τόσο γιατί είναι "μυστικά επιτυχίας", αλλά γιατί τους αφορούν άμεσα.

Η σημαντικότερη ατμομηχανή της τραπεζικής ευημερίας είναι η "λιανική τραπεζική". Είναι τα (σχετικά) λίγα χρήματα που δανείζονται οι πολλοί για να ανταπεξέλθουν στις καταναλωτικές τους ανάγκες. Ενα πραγματικό επιτόκιο πιστωτικής κάρτας μπορεί να φτάσει στο 18%, τη στιγμή που τα αποταμιευόμενα χρήματα παίρνουν έως και κάτω από 2%. Είναι τόσο μεγάλο το άνοιγμα, που η λεγόμενη υπερχρέωση του νοικοκυριού, μπορεί να δώσει το έδαφος για ανανέωση του δανεισμού με ας πούμε το μισό επιτόκιο, και κατόπιν για άλλη μια φορά με το μισό επιτόκιο και πάει λέγοντας. Δηλαδή, όσοι πληρώνουν καταναλωτικά δάνεια με σχεδόν 20% μπορούν να αισθάνονται ανόητοι, γιατί τα ίδια ιδρύματα δανείζουν για τον ίδιο σκοπό και με το μισό επιτόκιο αν το δάνειο έχει "μεταφερθεί". Και μάλιστα ο παραλογισμός επεκτείνεται στο ότι αντί να μειώσουν τα επιτόκια (όπως θα ήταν το "λογικό), τους στέλνουν πελάτες σε άλλες τράπεζες χρηματοδοτώντας μια ιδιότυπη κινητικότητα οφειλετών, με σκοπό όχι να "εξυπηρετήσουν", αλλά να συνεχίσουν να διατηρούν πολλά μέτρα και πολλά σταθμά, αγνοώντας επιδεικτικά όσα συμβαίνουν σε άλλες αγορές της Ευρωζώνης.

Εξίσου, αν όχι περισσότερο, ισχυρή, είναι η ατμομηχανή των στεγαστικών δανείων. Τα τελευταία χρόνια οι ελληνικές τράπεζες νομιμοποίησαν υψηλότατες τιμές ακινήτων διότι το πρόβλημά τους ήταν να δανείσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα. Η Πολιτεία παρενέβη όχι στην κατεύθυνση του ορθολογισμού, αλλά εξισώνοντας σχεδόν τις "αντικειμενικές αξίες" (μια ακόμη ελληνική παγκόσμια πρωτοτυπία) με τις αγοραίες, με μοναδικό σκοπό να εισπράττει περισσότερους φόρους. Το τρίτος μέρος του συναιτερισμού είναι οι εργολάβοι, των οποίων το ίδιο κεφάλαιο έχει μεγαλύτερη αποδοτικότητα ίσως και από εκείνα των εταιριών πετρελαιοειδών. Ολοι αυτοί (κράτος, τράπεζες, εργολάβοι) σιωπηρά νομιμοποιούν ο ένας τον παραλογισμό του άλλου, στις πλάτες, πάντα, των "ανωνύμων" καταναλωτών. Βέβαια, κάποιοι θα πουν ότι αυτά είναι αυθαιρεσίες. Η απάντησή μας βρίσκεται στις μικρές αγγελίες ακινήτων σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωζώνης. Ας δουν τι αγοράζουν με τα ίδια χρήματα αλλού, χωρίς να συγκρίνουμε μισθούς, και το συζητάμε.

Για παρέμβαση του "κράτους" δε γίνεται λόγος, όχι μόνο γιατί το Κράτος έχει τράπεζες να πουλήσει: αν επιβάλλει την εκλογίκευση είτε στα καταναλωτικά, είτε στα στεγαστικά δάνεια, οι τράπεζες δεν θα είναι πια ελκυστικές ούτε στους απανταχού σεΐχηδες ούτε σε κανέναν. Οπότε, αφήστε ήσυχη την "cash cow" που λέγεται έλληνας πολίτης και ασχοληθείτε με τις "προοπτικές των τραπεζών", λένε όσοι "γνωρίζουν". Και καλά αυτοί, "κάνουν τη δουλειά τους", θα πει κανείς. Οι καταναλωτές τι κάνουν; Η δική μας απάντηση: προφανώς κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα.

Νέα Τραπεζική Οικονομία

[Περιοδικό ne.o - Μάρτιος 2003]

Τα αποκαλυπτήρια της ελληνικής έκδοσης της Νέας Οικονομίας έχουν ήδη αρχίσει. Κάποιες τράπεζες ανακοίνωσαν μια δικαιολογημένη κατά τη δική τους λογική αύξηση των επιτοκίων χορηγήσεων - και μόνον αυτών. Το "δικαιολογημένη", είναι ασφαλώς σχετικό και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι στο οποίο δεν αποκλείεται να δούμε διάφορες παρεμφερείς εξελίξεις στο άμεσο μέλλον και ανάλογα με την έκβαση της έναρξης του "πιθανού - ενδεχόμενου - επικείμενου - προγραμματιζόμενου" κλπ πολέμου στο Ιράκ. Οι εξελίξεις αυτές θα χρησιμοποιηθούν, ασφαλώς, ως αιτιολόγηση και άλλοθι όσων ήδη ("πρωτοποριακά" δηλαδή) συμβαίνουν στη χώρα μας. Το ακλόνητο αίτημα της λογικής αυτών των κινήσεων είναι ένα και μοναδικό: η ευστάθεια των κερδών του τραπεζικού συστήματος. Ολα τα υπόλοιπα εναλλάσσονται σε ρόλους δήθεν επιχειρηματολογίας και στολισμού επιλογών, από ανθρώπους που στην πραγματικότητα ποτέ δεν έχουν παράξει κανέναν απολύτως πλούτο.

Οταν τα πράγματα πηγαίνουν "καλά", ό,τι και να πει κανείς γίνεται αποδεκτό. Κανείς δε δίνει σημασία στα επιτόκια ή στη λεγόμενη "λιανική τραπεζική". Κανείς, διότι τα εκ της χρηματιστηριακής αναδιανομής του πλούτου εγγραφόμενα κέρδη είναι πολύ μεγαλύτερα από όσα θα φέρουν οι μια-δύο μονάδες ή τα δάνεια των 3.000 € που σήμερα με τόσο ζήλο διαφημίζονται. Η πραγματική φύση του συστήματος, όμως, όπως εξάλλου και ο πραγματικός χαρακτήρας των ανθρώπων, φαίνονται στα δύσκολα και όχι στα εύκολα. Εκεί αρχίζουν τα "ναι μεν - αλλά" και οι λοιπές αυθαίρετες συμπεριφορές, οι οποίες είναι είτε "στα πλαίσια της νομιμότητας" αν τις κάνουν οι τράπεζες, οι πραγματικοί υπάλληλοι, και τα αφεντικά τους, είτε "αδικαιολόγητες έως τρομοκρατικές" αν τις κάνουν άλλοι.

Για άλλη μια φορά ακροβατούμε στο όριο του λαϊκισμού, μιας και αυτά οφείλουν να είναι στη γνώση των Πολιτών με "π" κεφαλαίο όταν αποδέχονται τη μοίρα τους κάθε λίγα χρόνια, και η συντριπτική μεταπολεμική πλειοψηφία την αποδέχεται αυτή τη μοίρα, είτε διότι φοβάται "μη χάσει την ησυχία της", ή και για άλλους λόγους που η ίδια έχει μάθει να γνωρίζει καλά.

Εχει, πάντως, ενδιαφέρον να σχολιάσουμε την αναλγησία και την άρρωστη λειτουργία της αγοράς που επιχειρεί να "αναπτυχθεί" ως "νέα οικονομία". Λειτουργεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης; Σταματά, δηλαδή, η ζήτηση όταν η προσφορά γίνει παράλογη, ή καλύτερα, στρέφεται η ζήτηση αλλού όπου η προσφορά δεν είναι παράλογη; Τι επιλογές είναι που στην πραγματικότητα έχει ο λιανικός πελάτης των τραπεζών, δηλαδή ο μοναδικός πραγματικός αιμοδότης της - όποιας - νέας οικονομίας; Το ερώτημα ρητορικό και η απάντηση επίσης, μιας και επί του προκειμένου δεν υπάρχουν επιλογές διότι πρόκειται για φανερή συνομωσία: όλοι τελικά κάνουν τα ίδια βήματα τα οποία, όπως διατείνονται, δεν εξαρτώνται από τους ίδιους και κακώς οι φωνές για την όποια πολιτική των τραπεζών.

Πράγματι, δεν εξαρτώνται από τις τράπεζες οι επιλογές τους: εξαρτώνται από το αξίωμα του αναλλοίωτου των κερδών τους, το οποίο ανάγεται στην μοναδική υπέρτατη αλήθεια. Ολα τα άλλα φταίνε, μόνο οι κυβερνώντες και η "νέα οικονομία" δεν φταίνε, τα δε κέρδη των τραπεζών πρέπει να προστατευτούν με κάθε τρόπο. Μια σκληρή αλήθεια, όμως, δεν μπορεί να σταθεί μόνη της, οπότε χρειάζεται είτε να μεταμφιεστεί σε υποσχέσεις ανάπτυξης, χρηματοδότησης της "πραγματικής" νέας οικονομίας κλπ, είτε να υποστηριχτεί από το γκεμπελικό κουτόχορτο της αλλοίωσης της κρίσης το οποίο αφειδώς σερβίρεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και το οποίο με επιμέλεια διδάσκεται στα σχολεία όλων των βαθμίδων, ενίοτε δε, και με φανερή φροντίδα των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Οσο για τις άλλες πλευρές αυτής της "νέας οικονομίας" στη χώρα μας, μερικές έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται στις "μεγάλες εκθέσεις πληροφορικής" και τα λόγια περιττεύουν. Κοινός παρανομαστής, άλλοτε πελάτης, άλλοτε "πρωταγωνιστής", συνήθως θύμα, αλλά πάντα έστω και ακούσια θύτης, ο "πολίτης της νέας τάξης".