Καταναλωτική τεχνολογία και κρίση

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 90 -Φεβρουάριος 2009]

Σε παλαιότερες εποχές έχουμε γράψει διάφορες αφελείς τοποθετήσεις όπως για παράδειγμα ότι δεν μπορεί να μιλάμε ως χώρα για ανάπτυξη χωρίς να παράγουμε τίποτε το οποίο να μας κάνει μοναδικούς ή έστω ανταγωνιστικούς σε κάποιες αγορές. Οτι η μεσιτεία λύσεων πληροφορικής είναι βραχυπρόθεσμη υποκρισία επένδυσης ή κοινώς "φούσκα". Ελάχιστοι ενδιαφέρονταν να ακούσουν τέτοια πράγματα, και κάτι μας λέει ότι πολλοί δεν ήξεραν ή δεν μπορούσαν να φανταστούν τι θα ακολουθούσε. Η εντύπωση ότι τα "παράγωγα προϊόντα" θα συνέχιζαν να ανεβάζουν την οικονομία του αέρα δεν ήταν, εξάλλου, στοιχείο μόνο της ελληνικής πραγματικότητας. Ετσι η παγκοσμιοποιημένη φούσκα "έσκασε", έχοντας λίγο πριν χαρίσει στις οικογένειες που λυμαίνονται το πετρέλαιο του πλανήτη πακτωλούς χρημάτων.

Αυτά είναι παρελθόν, οι επιπτώσεις τους μάλλον θα είναι μέλλον, αλλά το θέμα μας είναι αλλού: στο ρόλο της λεγόμενης "καταναλωτικής τεχνολογίας" στο όλο παιχνίδι που λέγεται "ανάπτυξη". Η μετακόμιση των εργοστασίων στην Κίνα και ο ευτελισμός των τιμών των καταναλωτικών προϊόντων τεχνολογίας, ήταν ασφαλώς "βολικός" για τους καταναλωτές. Οι οποίοι, εξάλλου, δεν γνώριζαν για πόσα χρόνια ήταν τα εργοστάσια στην Κίνα και άρα πόσα χρόνια πριν ήταν εφικτή λ.χ. για έγχρωμο laser εκτυπωτή μια λιανική τιμή κάτω από 500 €. Εστω και αργά λοιπόν, οι καταναλωτές απόλαυσαν τις χαμηλές τιμές στα είδη της λεγόμενης υψηλής τεχνολογίας.

Τι φωτογραφικές μηχανές με πολλά megapixel και κάτω από 100 €, τι τηλεοράσεις HD με 400 € και λιγότερα! Για όσους θυμούνται τη δραχμή, με 30 χιλιάρικα παίρνεις φωτογραφική μηχανή που το 2003 επωλείτο περί τα 400, και με 100 χιλιάρικα αγοράζεις τηλεόραση που το 99 ήθελες τουλάχιστον μισό εκατομμύριο... Το πώς γίνεται μέσα σε 4 χρόνια και την εποχή που το πετρέλαιο "πετούσε" να ευτελιστούν τόσο οι τιμές, αυτό το ξέρουν πολύ λίγοι. Κατά μία εκδοχή εφόσον οι καταναλωτές πληρώνουν, τότε αυτές καλά κάνουν και είναι εκεί που είναι. Δεν χρησιμοποιούμε την ορολογία του νόμου της προσφοράς και της ζήτησης, γιατί ο Ανταμ Σμιθ μίλησε για ενημερωμένους καταναλωτές και στην προκειμένη περίπτωση ο "ενθουσιασμός" για το καινούριο gadget και η υποτιθέμενη ανάγκη να το αποκτήσουμε είναι ισχυρότερος της ενημέρωσης που -σε τελική ανάλυση- δεν θέλουμε και δεν έχουμε.

Δεν γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πόσα εκατομμύρια άνθρωποι πληρώνονται με ένα πιάτο φαγητό για να πάρουμε εμείς φτηνό MP4 player, ούτε πόσα εκατομμύρια τόνοι CO2 αφήνονται καθημερινά ανεξέλεγκτα στην ατμόσφαιρα και πόσα τοξικά θάβονται όπου να 'ναι, για να παραχθούν όλα αυτά τα πολύτιμα gadget μας "φθηνά". Δεν θέλουμε να γνωρίζουμε, και άμα τα πράγματα ζορίσουν, τα ρίχνουμε και στο "καθεστώς " της Κίνας και ησυχάζουμε. Φταίει το καθεστώς της Κίνας που οι θέσεις εργασίας μετακόμισαν από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη εκεί για να πετάνε ανενόχλητα τα σκουπίδια τους και να βάζουν τους πεινασμένους να δουλεύουν για ένα πιάτο φαγητό για να φτιάχνουν τα subnotebooks και τα smartphones...

Ο βιασμός της λογικής, όμως, έχει κοντά ποδάρια και η τεχνολογία σπρώχνει το χρόνο μπροστά όχι μόνο στα καλά, αλλά και στα κακά. Ετσι, σήμερα βλέπουμε με δέος τις δεκάδες χιλιάδες απολύσεις στις εταιρίες τεχνολογίας, στις οποίες κάτι μας λέει ότι δεν προσμετρώνται οι απολύσεις κινέζων. Και δεν ξέρουμε πού θα σταματήσει αυτό, ούτε αν και πότε θα μας αγγίξει. Αναρωτηθήκαμε ποτέ αν όλες αυτές οι καταναλωτικές τεχνολογικές ανοησίες ικανοποιούσαν πραγματικές ανάγκες μας; Αν ναι, γιατί δεν αγοράζουμε ακόμη για να μη χαθούν και οι δουλειές; Αν όχι, μήπως είμαστε (ως είδος) ανόητοι που όχι μόνο τα καταναλώναμε όλα αυτά, αλλά και πιστεύαμε ότι δεν υπάρχει καν φούσκα; Η ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, θα πει κανείς, δεν την αφήνει να δει πέρα από τη μικρότητά της. Βολικό, ιδιαίτερα αν από όσα είναι προσβάσιμα στην ανθρώπινη ύπαρξη αφαιρέσουμε τη γνώση, και στη θέση της φυτέψουμε τα smartphones, τα MP3 players, και τόσα άλλα παραφερνάλια γεμάτα με έγχρωμα LCD υψηλής ανάλυσης αλλά χαμηλής νοημοσύνης.

Τεχνολογία και Περιβάλλον

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 84 - Ιούλιος-Αύγουστος 2008)
Η πραγματικότητα επιβεβαιώνει μέρα με τη μέρα αρκετά από τα χειρότερα σενάρια για το μέλλον των κλιματικών αλλαγών και τελικά για την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο θα πρέπει να επιβιώσουν οι επόμενες γενεές. Η αμφιβολία με την οποία κανείς αντιμετωπίζει τις δυσοίωνες προβλέψεις, δίνει σιγά-σιγά τη θέση της στην ενοχή. Νέοι συνειρμοί της σκέψης γεννώνται και συνδέουν την άσκοπη μετακίνηση με το αυτοκίνητο κατά την οποία ένας και μόνο άνθρωπος παράγει δεκάδες κιλά διοξειδίου του άνθρακα, με την υπερβολική ζέστη και κάθε είδους ακρότητα του κλίματος. Όλα με κάποιο μέτρο, ασφαλώς, και αυτό για αρκετούς λόγους όπως για παράδειγμα ότι δεν θα είμαστε «εδώ» για να δούμε τις πραγματικές επιπτώσεις της συμπεριφοράς μας, ή ότι, «εδώ που τα λέμε» δεν αποκλείεται τα μέσα να υπερβάλλουν και λίγο. Οι προσωπικές ενοχές συναντούν ό,τι απέμεινε από τη λογική, η οποία μας ωθεί στο να αποδώσουμε ευθύνες στη βιομηχανία αχρήστων ειδών γενικά: αυτοί ρυπαίνουν πραγματικά και σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από τη βόλτα με το (κανείς δεν είναι τέλειος) τρίλιτρο. Άλλες φορές πάλι, η σκέψη οδηγείται στις πετρελαιοβιομηχανίες, οι οποίες κατά μία άποψη φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για τη συμπεριφορά μας απέναντι στο περιβάλλον, το γιατί είναι μεγάλη συζήτηση εκτός εμβέλειας του παρόντος.

Στο ερώτημα «τι μπορούν να κάνουν οι νέες τεχνολογίες για να βοηθήσουν τον πλανήτη;» η απάντηση είναι δύσκολη και ενδιαφέρουσα. Μια αφελής απάντηση είναι ότι οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών είναι από τη φύση τους λειτουργικά οικολογικές. Δηλαδή η χρήση τους δημιουργεί λ.χ. λιγότερες απαιτήσεις για χαρτί, για μετακινήσεις, κ.ά.. Αν φύγουμε από την επιφάνεια θα διαπιστώσουμε ότι ίσως η παραγωγή της ενέργειας που απαιτείται για να κατασκευαστούν όλα αυτά που θα μας κάνουν να χρησιμοποιούμε λιγότερο χαρτί, να ταξιδεύουμε λιγότερο, κλπ, καθώς και τα σκουπίδια που σύντομα θα αποτελέσουν οι σημερινές συσκευές «αιχμής», είναι πολύ πιο βλαβερά για το περιβάλλον από ότι το να χρησιμοποιούσαμε χαρτί.

Βέβαια, η φωτιά που μας χάρισε ο Προμηθέας δεν είναι δώρο που επιστρέφεται. Η εξέλιξη δεν ανατρέπεται με αποδείξεις περί του συνολικού περιβαλλοντικού ισοζυγίου των συσκευών που κατασκευάζονται στην Απω Ανατολή. Όπως δεν θέλουμε να ακούμε για τους ρύπους της άσκοπης και ματαιόδοξης μετακίνησής μας, έτσι δεν καταλαβαίνουμε για ποιο λόγο δεν πρέπει να αγοράσουμε όλες τις διαδοχικές εξελίξεις μιας «προηγμένης τηλεφωνικής συσκευής». Και τέλος πάντων, φταίνε και οι τέως σοσιαλιστές που έδωσαν το οικόπεδο και την εργατική δύναμη άνευ όρων στις εταιρίες. Η ατμόσφαιρα θα μπορούσε να φορτιστεί κι άλλο, μιας και σχετικά εύκολα μπορεί κανείς να υποψιαστεί έστω, ότι οι νέες τεχνολογίες είναι η μεγαλύτερη πηγή παραγωγής πλαστικών και άλλων επιβλαβών για το περιβάλλον αποβλήτων, η κατασκευή των οποίων κατατρώει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και φυσικών πόρων, επίδραση που πολλαπλασιάζεται αν αναλογιστούμε και τον ιδιαίτερα βραχύ κύκλο ζωής των πάσης φύσεως τέτοιων συσκευών.

Ομως το θέμα μας δεν είναι η εκτόνωση, αλλά η προσέγγιση του ερωτήματος αν η ευθύνη τελικά ανήκει στον Προμηθέα ή στο χέρι που παρέλαβε τον Πυρσό του μύθου. Η απάντηση από τη σκοπιά του μύθου, είναι ασφαλώς ότι είναι ο αποδέκτης του δώρου του Προμηθέα αυτός που έχει την ευθύνη της χρήσης του. Δεν είναι, όμως, αυτή, η έμπρακτη απάντηση που δίνουμε στη «σύνθετη» καθημερινότητα, όπου με τη συμπεριφορά μας καταναλώνουμε άχρηστη τεχνολογία πετώντας τους πόρους του πλανήτη στα σκουπίδια μαζί με το κάθε ξεπερασμένο mp3 player. Πεισμένοι (άραγε από πού;) ότι φταίνε «άλλοι», καταναλώνουμε αδιάκριτα άχρηστη τεχνολογία κατακαίοντας με τον μικρό μας Πυρσό το περιβάλλον που θα στεγάσει τα παιδιά μας. Η εγωκεντρική μεγαλειότητα της υποτιθέμενης ανάγκης μας να καταναλώσουμε, σκιάζει την πραγματική μεγαλειότητα της δύναμης να επιλέξουμε εμείς πώς να χρησιμοποιήσει ο Ανθρωπος τον πυρσό του Προμηθέα. Όχι αρνούμενοι την εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά επιλέγοντας την κατεύθυνσή της και καθορίζοντας τους όρους της. Αυτή η δυνατότητα συνειδητής επιλογής είναι που τελικά μας διαφοροποιεί από τα λοιπά έμβια όντα που συγκατοικούν στον πλανήτη μαζί μας χωρίς να τον ενοχλούν. Ας την αξιοποιήσουμε.

Νέες τεχνολογίες

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 80 - Μάρτιος 2008)
Παρωχημένος ο τίτλος, έτσι δεν είναι; Πράγματι, ο τίτλος μας σήμερα δεν λέει σχεδόν τίποτε. Οι νέες τεχνολογίες του χτες είναι παλιές τεχνολογίες του σήμερα, με το "χτες" και το "σήμερα" να πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο. Η φράση-κλισέ ότι "η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία" για να μην είναι κενή περιεχομένου διατύπωση πρέπει να ακολουθείται από ανάλογη εξέλιξη και της δικής μας έμπρακτης στάσης απέναντι στην τεχνολογία. Με αυτό δεν εννοούμε να εξελίσσουμε το αν την αποδεχόμαστε ή την απορρίπτουμε. Η "αποδοχή" δεν έχει νόημα μόνο ως κατανάλωση και η "απόρριψη" ενίοτε ταυτίζεται με στρουθοκαμηλισμό. Εννοούμε ότι η στάση μας "πρέπει" να αξιοποιεί τα επιτεύγματα της τεχνολογίας με τέτοιο τρόπο ώστε να συμβάλλουμε στην εξέλιξη της πορείας της, στη μία ή την άλλη κατεύθυνση, χωρίς να θεωρούμε τίποτε ως "δεδομένο".

Η συμβολή στην εξέλιξη μιας επιστήμης προϋποθέτει επαρκή γνώση της θεμελίωσης της επιστήμης και των σύγχρονων επιτευγμάτων της. Κανείς από τους "αρμόδιους" της αγοράς, της πολιτείας ή της ακαδημαϊκής κοινότητας δεν θα αρνηθεί ότι σήμερα οι έλληνες γνωρίζουμε τις νέες τεχνολογίες, τις προωθούμε και τις προάγουμε. Αν είναι πράγματι έτσι, θα επαναλάβουμε την ίδια ερώτηση για πολλαπλή φορά: για ποιο λόγο δεν είμαστε ως χώρα περισσότερο ανταγωνιστικοί από άλλους σε κάποιες από τις νέες τεχνολογίες; Για ποιο λόγο δεν έχουμε ούτε ένα προϊόν το οποίο να αποτέλεσε ορατό "hit" στις εξελίξεις των νέων τεχνολογιών σε οποιοδήποτε τομέα; Πόσο πιο ευφυείς ήταν αυτοί που ξεκινώντας από ένα "γκαράζ", όμως την κατάλληλη στιγμή, με το κατάλληλο πνεύμα και στο κατάλληλο κλίμα, δημιούργησαν εξελίξεις όπως η Gateway, η yahoo, το napster, το amazon και τόσα άλλα;

Ας αναλύσουμε λίγο περισσότερο την τελευταία διατύπωση: ο εντοπισμός της "κατάλληλης στιγμής" προϋποθέτει αντίληψη των πραγμάτων. Προϋποθέτει εκτίμηση (μετά ρίσκου, ασφαλώς) για το "τι θα 'πουλήσει' αύριο", ότι και αν σημαίνει το "πουλάω". Το "κατάλληλο πνεύμα" δεν είναι ένα πνεύμα που περιμένει την επιδότηση κάνοντας όλο το απαιτούμενο "social networking", και όλοι καταλαβαίνουμε. Είναι το πνεύμα που τολμά ακόμη και χωρίς την επιδότηση. Εξάλλου, πολλά από όσα εντυπωσιακά πράγματα έγιναν δεν απαιτούσαν εξαρχής κανένα σημαντικό κεφάλαιο. Τα υπόλοιπα είναι δήθεν τεκμηρίωση της αναγκαιότητας της επιδότησης από τα "ΜΟΠ", τα "πακέτα" τα "ΚΠΣ" και τις λοιπές "δημοκρατικές δυνάμεις". Τέλος, το "κατάλληλο κλίμα" είναι ένα κλίμα που υποστηρίζει με υγιές και ανοιχτό βλέμμα την υγιή απόπειρα καινοτομίας απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν είναι η τράπεζα που όταν της απευθύνεσαι για venture capital σου ζητά "εμπράγματη εξασφάλιση" δηλαδή το σπίτι σου για υποθήκη.

Σήμερα, λοιπόν, ο όρος "νέες τεχνολογίες" στα του οίκου μας σημαίνει ακόμη ό,τι σήμαινε και στο παρελθόν: μια καλή αφορμή για να σχεδιαστούν "έργα", "πράξεις", "υποέργα" και άλλες διαχειριστικές οντότητες οι οποίες "θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα" των επιχειρήσεων και θα "εκσυγχρονίσουν το δημόσιο τομέα", "βελτιώνοντας την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους πολίτες". Σήμερα, μιλάμε ακόμη για στόχους εισαγωγής της πληροφορικής στο Δημόσιο, γιατί προφανώς δεν τους επιτύχαμε παρά τις εκατομμύρια ώρες σεμιναρίων στους δημόσιους υπαλλήλους, τις αμέτρητες προμήθειες, τα στρατηγικά προγράμματα, τις οριζόντιες δράσεις και ένα σωρό άλλες μαύρες τρύπες χρηματοδοτήσεων.

Μιλάμε (στο 4ο ΚΠΣ!) για "ενίσχυση 50.000 επιχειρήσεων" για να κάνουν, αλήθεια, τι ακριβώς; Κάτι σαν το "Δικτυωθείτε" δηλαδή να φτιάξουν μια σελίδα στο web; Μήπως για να αγοράσουν ERP, CRM, κλπ εφαρμογές λογισμικού που (δεν!) θα τους βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα, αλλά θα βελτιώσουν μια χαρά τα οικονομικά αποτελέσματα αυτών που θα πουλήσουν όλο αυτό το λογισμικό; Και τα περισσότερα από αυτά εντοπίζονται στην "περιφέρεια"; Αλήθεια, ποια θα ήταν η θέση μας στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη, αν δεν υπήρχαν πράξεις σαν το "Δικτυωθείτε", το "φοιτητικό internet" και τα συναφή;

Τέτοια είναι τα οράματα του "4ου"; Κουράστηκαν πολύ οι επιτροπές ψηφιακής στρατηγικής (ή μήπως είναι ψηφιακές επιτροπές στρατηγικής;) για να παράξουν τέτοιες πρωτοποριακές και πρωτότυπες σκέψεις; Δεν γνωρίζουμε, μάλλον οι αποφασίζοντες γνωρίζουν καλύτερα. Προφανώς, εμείς είμαστε που ζούμε σε άλλη πραγματικότητα και από αυτήν, τους ευχόμαστε καλή συνέχεια και σας αποχαιρετούμε για το μήνα αυτό.

Η ελευθερία της Τεχνολογίας

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 77 - Δεκέμβριος 2007)
Ή «η τεχνολογία της ελευθερίας», κατά μια πιο διαφημιστική εκδοχή ενός μηνύματος που μας μεταδίδεται με πολλές μορφές: η τεχνολογία μας απελευθερώνει από το χώρο και μας επιτρέπει, κατά συνέπεια, να έχουμε περισσότερο δικό μας χρόνο. Χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες συσκευές, συνδεόμενοι σε ευρυζωνικά δίκτυα και κάνοντας χρήση σύγχρονων υπηρεσιών, δεν είναι πλέον απαραίτητο η εργασία που ονομάστηκε απασχόληση, να συνδέεται με το χώρο και το χρόνο του γραφείου, ιδιαίτερα στον τριτογενή τομέα. Το δε μέλλον διαγράφεται ακόμη πιο εντυπωσιακό.

Ελευθερία, λοιπόν, αυτό είναι το κλειδί και η κινητήρια δύναμη όλων αυτών των εξελίξεων, ή τουλάχιστον έτσι λένε αυτοί που διαθέτουν τα απαραίτητα διαφημιστικά κονδύλια, τα οποία είναι τουλάχιστον εξίσου εντυπωσιακά, όπως η τεχνολογία στην οποία αναφέρονται. Και μάλλον έτσι θα είναι, δεν εξηγείται αλλιώς, την τελευταία δεκαετία (τουλάχιστον) πρέπει να βιώσαμε ένα άλμα στο επίπεδο της ελευθερίας που απολαμβάνουμε.

Πάρτε την κινητή τηλεφωνία. Μας επέτρεψε να μιλάμε με τους αγαπημένους μας, όπου και αν βρισκόμαστε. Πράγματι. Όπως επέτρεψε και στους μη αγαπημένους μας συνεργάτες (καθότι από τότε που η εργασία εκσυγχρονίστηκε σε «απασχόληση» οι εργοδότες καταργήθηκαν) να μας καλούν όποτε θέλουν και να απαιτούν να μας βρουν. Μάλιστα, όσο βελτιώνονται οι υπηρεσίες της κινητής τηλεφωνίας, η ελευθερία που απολαμβάνουμε όλοι εμείς διευρύνεται. Ας πούμε, με τις υπηρεσίες “unified messaging” το “push email” και τα συναφή, απελευθερωνόμαστε πλέον από τους περιορισμούς της περίπτωσης να βρισκόμαστε «εκτός δικτύου». Δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα μπούμε στο δίκτυο, οπότε το pushed email με όλα τα επισυναπτόμενα θα φτάσει σε μας και επίσης θα φτάσει στον αποστολέα ένα μήνυμα ότι το λάβαμε. Τέρμα η δέσμευση του χαμένου email. Φανταστείτε ότι κάποιοι λένε ότι αργά ή γρήγορα (ήδη;) τα “gps enabled” τηλέφωνα δίνουν στους αγαπημένους μας και αναφορά σχετικά με τη θέση μας ώστε να μην ανησυχούν αν μας αναζητούν.

Άλλο παράδειγμα, οι φορητοί υπολογιστές. Πριν από 10 χρόνια για να έχει κάποιος έναν αξιοπρεπή φορητό υπολογιστή έπρεπε να διαθέσει περί τα 6 χιλ σημερινά ευρώ. Σήμερα με το 1/4 μπορεί να έχει κανείς όσα δεν μπορούσε τότε να φανταστεί. Ετσι, μπορούμε ελεύθερα να δουλεύουμε στο σπίτι, στην παραλία, στο εξοχικό, το απόγευμα, τη νύχτα, ή όποτε άλλοτε επιλέγουμε εμείς, βρε αδελφέ, τόσο ελεύθεροι είμαστε. Βάλτε και λίγο από δίκτυα 3G και κάτι, hotspots παντού, DSL με δωρεάν ασύρματο δίκτυο, και άλλα συναφή, και καταλαβαίνετε ότι δεν υπάρχει περίπτωση, μόνοι μας θα επιλέξουμε, ελεύθερα, πότε και πού θα απασχοληθούμε (υπενθύμιση: η λέξη εργασία δεν υπάρχει).

Ας πάρουμε και τα πάσης φύσεως mp3 players, παιχνιδομηχανές κλπ: μπορούν πλέον να κρέμονται σαν κόσμημα και μας επιτρέπουν να ακούμε, ελεύθεροι, παντού τη μουσική που θέλουμε ώστε να μην είμαστε περιορισμένοι από το φυσικό χώρο στον οποίο βρισκόμαστε. Τα πιο σύγχρονα έχουν και video, για να μην χάνουμε την αγαπημένη μας ταινία. Οσο δε προοδεύουμε, οι συσκευές αυτές γίνονται και τηλέφωνο, και υπολογιστής, και GPS και PDA και γενικώς τα έχουν όλα ώστε να μη χρειαστεί να μεταφέρουμε πολλές από δαύτες για να απολαμβάνουμε τις ελευθερίες που μας προσφέρει καθεμία χωριστά: όλες οι ελευθερίες, σύντομα θα χωράνε σε μία συσκευή και αυτή θα χωράει στην παλάμη μας, και θα την χειριζόμαστε όπως και τόσα άλλα πράγματα.

Αυτά θα συνοδευτούν από τα απαραίτητα Business Models, θα χαρακτηριστούν ως enabling technologies, θα συνδυαστούν με την τηλεόραση, το video on demand, τις υπηρεσίες ασφάλειας, προστασίας του περιβάλλοντος, υγείας και πολλές άλλες που η φαντασία μας δεν φτάνει. Θα μπουν σε sales plans, θα συνοδευτούν από πιστοποιητικά που θα δίνονται ως τεκμήρια για πρόσληψη στο Δημόσιο, από στόχους για νέες αγορές, καθώς και από πλήθος αναλύσεων από συγγραφείς, φιλοσόφους και πάσης φύσεως connoisseurs, αποτελώντας στόχο ζωής και μέτρο επιτυχίας για πολλά από τα στελέχη της Νέας Οικονομίας.

Εμείς δε μένει παρά να ευχηθούμε σε όλους να απολαμβάνουν την ελευθερία που τους προσφέρουν όλες αυτές οι εφαρμογές της σύγχρονης τεχνολογίας, και να συνεχίσουν να τις χρηματοδοτούν για το δικό τους καλό.

Η χρονιά του δράκου

[Περιοδικό ne.o. - Ιανουάριος 2005]

Οι πένες των αναλυτών δεν λένε να στεγνώσουν από την ημέρα που ανακοινώθηκε η νέα στρατηγική της ΙΒΜ στο χώρο των προσωπικών υπολογιστών. Η αγορά χαρακτηρίζει ως κοσμοϊστορικό γεγονός την "επισημοποίηση" του ρόλου της Κίνας στο χώρο του computing από έναν τόσο σημαντικό πρωταγωνιστή όπως η ΙΒΜ. Τόσο στις χώρες που έχουν πραγματικά λόγο επί του θέματος, όσο και στα επαρχιακά γραφεία των φτωχών μεταπωλητών και integrators, ο ιδρώτας μουσκεύει τα πουκάμισα και τα μέτωπα των στελεχών κατά την εναγώνια αναζήτηση αντάξιας απάντησης στην εν λόγω κίνηση, ή έστω μιας κάποιας σανίδας σωτηρίας.

Οι ανταγωνιστές της ΙΒΜ βρίσκονται πολύ κοντά στην συνειδητοποίηση του ότι η ίδια η ύπαρξή τους πάντα προσδιορίζονταν με τον τρόπο της από τη "Μεγάλη Κυρία". Σήμερα η θέαση της πραγματικότητας μπορεί πλέον να γίνεται έξω από την ανόητη κουλτούρα του μοδάτου κουστουμιού της όποιας δήθεν εναλλακτικής και καλύτερης πρότασης στο computing. Πρόκειται για μια σκληρή πραγματικότητα, τόσο σκληρή όσο και η πραγματικότητα της καθημερινής επιβίωσης στις συνθήκες που πλέον δεν θα χαρακτηρίζονται ως "πρόκληση" από την ασφαλή δερμάτινη πολυθρόνα και το "σίγουρο" bonus για τα στελέχη, αλλά από την εναγώνια αναζήτηση επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας και της στρατηγικής, σε μια σκακιέρα που φαίνεται να ανήκει και η ίδια αλλού.

Ασφαλώς και το θέμα χρήζει ιδιαίτερα διεξοδικής και εκτενούς αναφοράς, όμως στην εμβέλεια του παρόντος μπορούμε με ασφάλεια να εκτιμήσουμε ότι δεν πρόκειται απλά για μια κίνηση που θα μειώσει το κόστος κατασκευής των υπολογιστών μαζικής παραγωγής από την ΙΒΜ. Η συγκεκριμένη εταιρία δεν ενδιαφέρθηκε εξάλλου για το (μη ανταγωνιστικό) κόστος των συστημάτων της ούτε όταν οι (σοβαροί, και όχι οι δικοί μας) "συμβατοί" είχαν κατακτήσει την παγκόσμια αγορά, και ενώ η ίδια έκανε επιλογές τις οποίες η αγορά προσπέρασε (θυμάται κανείς το micro channel και το OS/2;) χωρίς να υποστεί κανένα σοβαρό πλήγμα.

Ολα αυτά τα χρόνια με τη βοήθεια των ανταγωνιστών της η ΙΒΜ είδε το computing να γίνεται αναπόσπαστο μέρος όχι μόνο της επιχειρηματικής, αλλά και της καθημερινής ζωής όλων των "πολιτισμένων". Το μερίδιο της συγκεκριμένης αγοράς το οποίο κατείχε η ίδια η εταιρία δεν ήταν ποτέ ανάλογο του βάθους της γνώσης της. Ο ανταγωνισμός που γεννήθηκε στα γκαράζ της αμερικανικής ηπείρου, για τους πολλούς επιβεβαίωσε το λεγόμενο "αμερικανικό όνειρο". Στο βάθος όμως, απλά πήρε από τους ώμους της ΙΒΜ το φορτίο να βάλει η ίδια τους υπολογιστές στην καθημερινή ζωή όλων μας. Ο πλουραλισμός των εταιριών που γεννήθηκαν στην πορεία αυτή, εξαφανίστηκε στη δημιουργία μιας πυραμίδας απορροφήσεων και εξαγορών και τα πράγματα φαίνεται να κλείνουν έναν κύκλο.

Σήμερα, που το computing δεν οδηγεί συνειρμικά αποκλειστικά και μόνο στο επιχειρείν, η ΙΒΜ εκπέμπει με την κίνηση αυτή ένα άλλο μήνυμα: το παιχνίδι θα παιχτεί αλλού. Το "pc" έκλεισε τον κύκλο του και τώρα είναι ώρα να το κατασκευάσουν οι κινέζοι, όπως κατασκευάζουν και τόσα άλλα ευτελή αντικείμενα που ο δυτικός πολίτης καταναλώνει εν τη ηθελημένη, έστω και μερικώς, αγνοία του. Πού είναι αυτό το "αλλού" όπου θα παιχτεί το παιχνίδι; Κατά την άποψή μας, είναι αυτό που κάποιοι μερικώς αντιλαμβάνονται ως ένα δικτυακό "utility" το οποίο θα αντικαταστήσει την τηλεφωνία και τα μελλοντικά αρχαία δίκτυα. Στην πραγματικότητα μιλάμε όχι απλά για δικτυακές υπηρεσίες (τηλεφωνίας, internet, ψυχαγωγίας κλπ), αλλά για κάτι πολύ μεγαλύτερο. Δεν θα το προσδιορίσουμε στις λίγες λέξεις που απομένουν, αλλά θα κλείσουμε με ένα ερώτημα το οποίο ενέχει μια παρακινδυνευμένη εκτίμηση: πόσοι είναι πλέον σίγουροι ότι ο επόμενος που θα "πέσει" δεν θα είναι η Microsoft; Ας εκμεταλλευτούμε τις όποιες διακοπές των Χριστουγέννων για να σκεφτούμε ελεύθερα, και ας επανέλθουμε.