Καταναλωτική τεχνολογία και κρίση

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 90 -Φεβρουάριος 2009]

Σε παλαιότερες εποχές έχουμε γράψει διάφορες αφελείς τοποθετήσεις όπως για παράδειγμα ότι δεν μπορεί να μιλάμε ως χώρα για ανάπτυξη χωρίς να παράγουμε τίποτε το οποίο να μας κάνει μοναδικούς ή έστω ανταγωνιστικούς σε κάποιες αγορές. Οτι η μεσιτεία λύσεων πληροφορικής είναι βραχυπρόθεσμη υποκρισία επένδυσης ή κοινώς "φούσκα". Ελάχιστοι ενδιαφέρονταν να ακούσουν τέτοια πράγματα, και κάτι μας λέει ότι πολλοί δεν ήξεραν ή δεν μπορούσαν να φανταστούν τι θα ακολουθούσε. Η εντύπωση ότι τα "παράγωγα προϊόντα" θα συνέχιζαν να ανεβάζουν την οικονομία του αέρα δεν ήταν, εξάλλου, στοιχείο μόνο της ελληνικής πραγματικότητας. Ετσι η παγκοσμιοποιημένη φούσκα "έσκασε", έχοντας λίγο πριν χαρίσει στις οικογένειες που λυμαίνονται το πετρέλαιο του πλανήτη πακτωλούς χρημάτων.

Αυτά είναι παρελθόν, οι επιπτώσεις τους μάλλον θα είναι μέλλον, αλλά το θέμα μας είναι αλλού: στο ρόλο της λεγόμενης "καταναλωτικής τεχνολογίας" στο όλο παιχνίδι που λέγεται "ανάπτυξη". Η μετακόμιση των εργοστασίων στην Κίνα και ο ευτελισμός των τιμών των καταναλωτικών προϊόντων τεχνολογίας, ήταν ασφαλώς "βολικός" για τους καταναλωτές. Οι οποίοι, εξάλλου, δεν γνώριζαν για πόσα χρόνια ήταν τα εργοστάσια στην Κίνα και άρα πόσα χρόνια πριν ήταν εφικτή λ.χ. για έγχρωμο laser εκτυπωτή μια λιανική τιμή κάτω από 500 €. Εστω και αργά λοιπόν, οι καταναλωτές απόλαυσαν τις χαμηλές τιμές στα είδη της λεγόμενης υψηλής τεχνολογίας.

Τι φωτογραφικές μηχανές με πολλά megapixel και κάτω από 100 €, τι τηλεοράσεις HD με 400 € και λιγότερα! Για όσους θυμούνται τη δραχμή, με 30 χιλιάρικα παίρνεις φωτογραφική μηχανή που το 2003 επωλείτο περί τα 400, και με 100 χιλιάρικα αγοράζεις τηλεόραση που το 99 ήθελες τουλάχιστον μισό εκατομμύριο... Το πώς γίνεται μέσα σε 4 χρόνια και την εποχή που το πετρέλαιο "πετούσε" να ευτελιστούν τόσο οι τιμές, αυτό το ξέρουν πολύ λίγοι. Κατά μία εκδοχή εφόσον οι καταναλωτές πληρώνουν, τότε αυτές καλά κάνουν και είναι εκεί που είναι. Δεν χρησιμοποιούμε την ορολογία του νόμου της προσφοράς και της ζήτησης, γιατί ο Ανταμ Σμιθ μίλησε για ενημερωμένους καταναλωτές και στην προκειμένη περίπτωση ο "ενθουσιασμός" για το καινούριο gadget και η υποτιθέμενη ανάγκη να το αποκτήσουμε είναι ισχυρότερος της ενημέρωσης που -σε τελική ανάλυση- δεν θέλουμε και δεν έχουμε.

Δεν γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πόσα εκατομμύρια άνθρωποι πληρώνονται με ένα πιάτο φαγητό για να πάρουμε εμείς φτηνό MP4 player, ούτε πόσα εκατομμύρια τόνοι CO2 αφήνονται καθημερινά ανεξέλεγκτα στην ατμόσφαιρα και πόσα τοξικά θάβονται όπου να 'ναι, για να παραχθούν όλα αυτά τα πολύτιμα gadget μας "φθηνά". Δεν θέλουμε να γνωρίζουμε, και άμα τα πράγματα ζορίσουν, τα ρίχνουμε και στο "καθεστώς " της Κίνας και ησυχάζουμε. Φταίει το καθεστώς της Κίνας που οι θέσεις εργασίας μετακόμισαν από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη εκεί για να πετάνε ανενόχλητα τα σκουπίδια τους και να βάζουν τους πεινασμένους να δουλεύουν για ένα πιάτο φαγητό για να φτιάχνουν τα subnotebooks και τα smartphones...

Ο βιασμός της λογικής, όμως, έχει κοντά ποδάρια και η τεχνολογία σπρώχνει το χρόνο μπροστά όχι μόνο στα καλά, αλλά και στα κακά. Ετσι, σήμερα βλέπουμε με δέος τις δεκάδες χιλιάδες απολύσεις στις εταιρίες τεχνολογίας, στις οποίες κάτι μας λέει ότι δεν προσμετρώνται οι απολύσεις κινέζων. Και δεν ξέρουμε πού θα σταματήσει αυτό, ούτε αν και πότε θα μας αγγίξει. Αναρωτηθήκαμε ποτέ αν όλες αυτές οι καταναλωτικές τεχνολογικές ανοησίες ικανοποιούσαν πραγματικές ανάγκες μας; Αν ναι, γιατί δεν αγοράζουμε ακόμη για να μη χαθούν και οι δουλειές; Αν όχι, μήπως είμαστε (ως είδος) ανόητοι που όχι μόνο τα καταναλώναμε όλα αυτά, αλλά και πιστεύαμε ότι δεν υπάρχει καν φούσκα; Η ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, θα πει κανείς, δεν την αφήνει να δει πέρα από τη μικρότητά της. Βολικό, ιδιαίτερα αν από όσα είναι προσβάσιμα στην ανθρώπινη ύπαρξη αφαιρέσουμε τη γνώση, και στη θέση της φυτέψουμε τα smartphones, τα MP3 players, και τόσα άλλα παραφερνάλια γεμάτα με έγχρωμα LCD υψηλής ανάλυσης αλλά χαμηλής νοημοσύνης.

Περί κάθαρσης (2)

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 89 - Ιανουάριος 2009]

(Το κείμενο αυτό είναι σύνθεση των 3-4 posts που προηγήθηκαν)

Η χρονιά που τελείωσε έχει κάθε δυναμική να γίνει η αρχή πολλών εξελίξεων. Η δυναμική μόνη της, βέβαια, δεν αρκεί. Χρειάζεται θάρρος και ανοιχτό μυαλό τα οποία δεν υπάρχουν πουθενά στην "τηλεόραση". Οι ίδιοι κολλητοί των καναλαρχών, πρωτοκλασσάτα στελέχη, θυγατέρες, κυρίες που μόλις βγήκαν από το κομμωτήριο, κόλακες της σημερινής και αυριανής κυβέρνησης που επαναλαμβάνουν συνέχεια το όνομα του Αρχηγού, οι ίδιοι που τόσα χρόνια κοσμούν με το ανάλγητο βλέμμα τους και το φτωχό πλην φανταχτερό λεξιλόγιό τους τα σαλόνια μας, αυτοί αναλύουν την κατάσταση και μας εξηγούν "τι συμβαίνει".

Ολοι συμφωνούν ότι "η κοινωνία πρέπει να σκύψει πάνω από το πρόβλημα", και ο καθένας με το δικό του ξύλινο λεξιλόγιο μας τηλε-μεταφέρει την αλήθεια του. Το μόνο που δεν "σκέφτονται" τόσο αυτοί που μιλούν, όσο και εκείνοι που τους δίνουν το λόγο, είναι ότι για να "δουν το πρόβλημα" πρέπει απλά να σταθούν όλοι μαζί απέναντι από έναν καθρέφτη. Οτι για να το αντιμετωπίσουν, πρέπει να εξαφανιστούν. Δεν σκέφτονται ότι μια γενιά που την βιάζεις πνευματικά και σωματικά εδώ και χρόνια, δεν αρκεί να της πεις "τι έχεις παιδάκι μου, ηρέμησε και έλα να μιλήσουμε".

Κάτι, λοιπόν, τα παιδιά, κάτι αυτοί οι "πολιτικοί" και "δημοσιογράφοι", κάτι το πολυβολείο του Πολυτεχνείου, κάτι το ασφαλιστικό, και οι ψηφοφόροι δανειολήπτες αρχίζουν να φαίνονται ως τραγικά πρόσωπα που αποζητούν την κάθαρση, με τη λέξη να μην έχει την αβάσταχτη ελαφρότητα που της αποδίδουν οι τηλε-πολιτικοί της προηγούμενης παραγράφου, αλλά το πραγματικό της νόημα. Σε αναζήτηση των χαρακτηριστικών της κάθαρσης, λοιπόν, δηλώνοντας ότι δεν αποδεχόμαστε ότι "η πολιτική είναι η επιστήμη του εφικτού".

Με τούτη την οριοθέτηση, έχουμε την αίσθηση ότι χαρακτηριστικά της διαδικασίας της κάθαρσης είναι, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

1. Πρωταγωνιστούν πρόσωπα που δεν εμπλέκονται με οποιοδήποτε ρόλο στην τρέχουσα πολιτική σκηνή. Δεν μιλάμε για α-πολιτική διαδικασία, όπως θα προσάψουν πολλοί, αλλά για ουσιαστική ανάκτηση εμπιστοσύνη στη λειτουργία των πολιτικών θεσμών. Η εμπιστοσύνη στα πάσης απόχρωσης πρωτοκλασσάτα στελέχη έχει τελειώσει, και έχει δώσει τη θέση της στο θυμό των νέων ανθρώπων και όχι μόνο. Οσοι από τους θιγόμενους είναι πραγματικά πολιτικά πρόσωπα θα καταλάβουν και θα "θυσιαστούν". Οι υπόλοιποι θα αντιδράσουν, αλίμονο, αλλά μόνο για ιδιοτελείς λόγους. Ο,τι είχαν να προσφέρουν το έχουν ήδη προσφέρει και η διατύπωση αυτή είναι ήδη επιεικής.

2. Ξεκινά άμεσα μια διαδικασία συνολικής αναμόρφωσης του εκπαιδευτικού συστήματος από ομάδα που θα επιλεγεί με αυξημένη πλειοψηφία της Βουλής με δεκαετή θητεία και χωρίς το δικαίωμα του πολιτεύεσθαι στη συνέχεια. Βασικά της στοιχεία είναι η πλήρης απαξίωση της παραπαιδείας (προσοχή: άλλο απαξίωση, άλλο κατάργηση), η πλήρης αποσύνδεση Λυκείου-Πανεπιστημίου, η συνολική αναδόμηση του περιεχομένου στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και εν κατακλείδι η εφαρμογή της αρχής "εκπαίδευση= χαρά και δημιουργία".

3. Μελετώνται και εφαρμόζονται μέτρα για το μέλλον των νέων ανθρώπων, τα οποία αφορούν την εργασία στην πραγματική οικονομία, αξιοπρεπή σύνταξη, και πάνω απ' όλα διαπερνώνται από πνεύμα δημιουργίας και κάνουν τους νέους να θέλουν να δημιουργήσουν και όχι να βολευτούν. Πολλοί θα δυσαρεστηθούν, αλλά δεν γίνεται αλλιώς.

Τα παραπάνω είναι γενικές αρχές και μόνο, οι οποίες έχουν πολλή δουλειά για να γίνουν συγκεκριμένες ενέργειες. Η ουσία παραμένει πως όσο η όποια "ηγεσία", ανεξαρτήτως απόχρωσης, σκέφτεται τα πάντα με όρους "πολιτικού κόστους" δεν υπάρχει διέξοδος. Με μια άλλη διατύπωση, όσο η πολιτική εκφυλιστικά ταυτίζεται με την εξουσία που ασκείται ως δανεισμός από όσους δεν έχουν καν γεννηθεί, για να γίνονται κάποιοι "σωτήρες" πρόσκαιρα αρεστοί, είμαστε άξιοι της μοίρας μας. Αυτό έχει ακουστεί πολλές φορές, αλλά ως χώρα μάλλον δεν το καταλαβαίνουμε, οπότε είμαστε (δις) άξιοι της μοίρας μας. Ευχάριστες διέξοδοι από το παρόν τέλμα δεν υπάρχουν. Και χωρίς να γινόμαστε μάντεις κακών, φοβούμαστε ότι η οργή που εισπράττουμε σήμερα από τους νέους, αλλά και η εκμετάλλευσή της από τους "γνωστούς-άγνωστους", δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα γίνουν όσο συνεχίζει η ίδια κατάσταση. Α, και καλή μας χρονιά…

Περί κάθαρσης...

Ανεξάρτητα από το αν μπορεί να εντοπιστεί "αξιοπρεπής" μεταφορά αρχαίας τραγωδίας στη σύγχρονη νεοελληνική κατάσταση, πολλοί αναζητούν την "κάθαρση". Η συντηρησιμότητα των γεγονότων, καθώς και η φαντασία κάποιων από τις ακτιβιστικές πρωτοβουλίες (πχ τα του "δέντρου" στην Αθήνα) έχουν αρχίσει να συσσωρεύουν πολλά νεύρα τα οποία (ας όψονται πολιτικό κόστος και "εορταστική περίοδος" τα οποία αμφότερα προστίθενται στην ψυχολογία του δανειολήπτη) φοβόμαστε πως θα είχαν βρει τρόπο έκφρασης. Χωρίς να επαναλαμβανόμαστε σχετικά με το ποιος λέει σήμερα τι, τι έλεγε εχτές, πού ήταν, κλπ, θα αρχίσουμε να ασχολούμαστε με το "δια ταύτα".

Διευκρινίζουμε από την αρχή ότι δεν αποδεχόμαστε ευφυολογήματα του τύπου "η πολιτική είναι η επιστήμη του εφικτού", ούτε αντιλαμβανόμαστε ως "επιλογή των πολιτών" τα αποτελέσματα της σταυροδοσίας στις βουλευτικές εκλογές των πελατών που αυτάρεσκα αυτοαποκαλούνται πολίτες. Μπορεί να σφάλουμε, αλλά είναι δικαίωμά μας. Εχοντας πει αυτά, αναζητούμε κατ αρχήν κάποια γενικά χαρακτηριστικά της κατάστασης που θα ονομαστεί "κάθαρση" (...καταραμένο "89"...), και όχι, επί του παρόντος, το περιεχόμενο συγκεκριμένων "μέτρων". Με όλη τούτη την οριοθέτηση, έχουμε την αίσθηση ότι χαρακτηριστικά της διαδικασίας της κάθαρσης είναι, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

1. Πρωταγωνιστούν πρόσωπα που δεν εμπλέκονται με οποιοδήποτε ρόλο στην τρέχουσα πολιτική σκηνή. Δεν μιλάμε για α-πολιτική διαδικασία, όπως θα προσάψουν πολλοί, αλλά για ουσιαστική ανάγκη ανάκτησης εμπιστοσύνης στη λειτουργία των πολιτικών θεσμών. Η εμπιστοσύνη στα πάσης απόχρωσης πρωτοκλασσάτα στελέχη έχει τελειώσει και έχει δώσει τη θέση της στο θυμό των νέων ανθρώπων και όχι μόνο. Οσοι από τους θιγόμενους είναι πραγματικά πολιτικά πρόσωπα θα καταλάβουν και θα "θυσιαστούν". Οι υπόλοιποι θα αντιδράσουν, αλίμονο, αλλά μόνο για ιδιοτελείς λόγους. Ο,τι είχαν να προσφέρουν το έχουν ήδη προσφέρει και η διατύπωση αυτή είναι ήδη επιεικής.

2. Ξεκινά άμεσα μια διαδικασία συνολικής αναμόρφωσης του εκπαιδευτικού συστήματος από ομάδα που θα επιλεγεί με πλειοψηφία 2/3 της Βουλής με δεκαετή θητεία. Βασικά της στοιχεία: α) η πλήρης απαξίωση της παραπαιδείας β) η πλήρης αποσύνδεση Λυκείου-Πανεπιστημίου γ) η συνολική αναδόμηση περιεχομένου στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση δ) η εφαρμογή της αρχής "σχολείο = χαρά και δημιουργία".

3. Μελετώνται και εφαρμόζονται μέτρα για το μέλλον των νέων ανθρώπων, τα οποία αφορούν την εργασία στην πραγματική οικονομία, αξιοπρεπή σύνταξη, και πάνω απ' όλα διαπερνώνται από πνεύμα δημιουργίας και κάνουν τους νέους να θέλουν να δημιουργήσουν και όχι να βολευτούν. Αποτυχία κοινωνικής αποδοχής τέτοιων μέτρων σημαίνει αυτόματα οικειοθελή παραίτηση των εμπλεκομένων.

Μπορούν να γραφούν και αρκετά άλλα σχετικά με επιμέρους πλευρές των αναγκαίων ενεργειών, θέμα στο οποίο ίσως επανέλθουμε. Τα παραπάνω τα βλέπουμε ως γενικές αρχές και μόνο, οι οποίες έχουν πολλή δουλειά για να γίνουν συγκεκριμένες ενέργειες. Η ουσία παραμένει πως όσο η όποια "ηγεσία" σκέφτεται τα πάντα με όρους "πολιτικού κόστους" δεν υπάρχει διέξοδος. Με μια άλλη διατύπωση, όσο η πολιτική εκφυλιστικά ταυτίζεται με την εκλογική αποτελεσματικότητα και με την εξουσία κάποιοι να βάζουν όλους τους υπόλοιπους να δανείζονται για να γίνονται οι ίδιοι εκλογικά και πρόσκαιρα αρεστοί, είμαστε αξιοι της μοίρας μας. Αυτό έχει ακουστεί πολλές φορές, αλλά ως χώρα μάλλον δεν το καταλαβαίνουμε, οπότε είμαστε (δις) αξιοι της μοίρας μας.

Ευχάριστες διέξοδοι από το παρόν τέλμα δεν υπάρχουν. Παραπομπές των σημαντικών θεμάτων στο μέλλον με δανεισμό ακόμη και από όσους δεν έχουν κάν γεννηθεί, δεν λειτουργούν και η οργή που εισπράτουμε σήμερα από τους νέους δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα γίνουν όσο συνεχίζει η ίδια κατάσταση.

Υποκριτές και Φαρισαίοι

[Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 88 - Δεκέμβριος 2008]
Ως γνωστόν, το σύνολο των συνθηκών που αποδεχόμαστε ως πραγματικότητα την εποχή αυτή, φαίνεται να συγκλίνουν στο ότι βρισκόμαστε σε περίοδο κρίσης. Όλα τα μέσα που εκπέμπουν κάποιο μήνυμα, μας υπαγορεύουν όσα χρειάζεται για να συνειδητοποιούμε την κατάσταση αυτή ως τέτοια, και μάλιστα σε όλες τις κλίμακες: από την καθημερινότητα της διπλανής πόρτας, μέχρι τις αναλύσεις κάθε είδους περί της διεθνούς οικονομικής κατάστασης. Δίπλα σε αυτά, οι "τοπικές" ιστορίες που περιλαμβάνουν σε περίοπτη θέση τις καθημερινές -πλέον- δημοσκοπήσεις και (αλίμονο) τα περί "Βατοπεδίου" και άλλων ιερών δαιμονίων.

Οι πολιτικοί Αρχοντες φαίνονται -και μάλλον είναι- μουδιασμένοι. Από πού να πιαστούν, αλήθεια; Από τον ανώνυμο πολίτη-πελάτη του συστήματος; Αυτόν που η μόνη πραγματική καταναλωτική συνείδηση που επιδεικνύει είναι αυτή του καταναλωτή ρουσφετιών και "μέτρων" για την άμεση και ανέξοδη βελτίωση της καθημερινότητας με μόνο αντάλλαγμα την ψήφο του; Που υπογράφει το "δάνειο" για το "σπίτι", πρακτικά άνευ όρων και κατόπιν πριμοδοτεί την "πολιτική κατάσταση" που θα του επιτρέπει να το ξεπληρώνει και να ζει με τα "μαύρα"; Όχι, από αυτόν μάλλον δεν μπορούν να περιμένουν πολλά οι Αρχοντες…

Οι Σύμβουλοι πρέπει να δοκιμάζουν τη φαντασία τους γράφοντας λόγια και διατυπώσεις που να μπορούν να λεχθούν στις παρούσες συνθήκες, χωρίς, όπως πάντα, στην πραγματικότητα να έχουν κάποιο νόημα. Λόγια που σε ελεύθερη απόδοση λένε: "Εμείς είμαστε Εμείς, τώρα είναι η ώρα του λαού, όλοι μαζί, για το αύριο, για την Ελλάδα που μας αξίζει" και άλλες κενές ανοησίες. Επικαλούνται προτάσεις και μέτρα παντός τύπου με μοναδικό κριτήριο το πολιτικό κόστος, και χωρίς πραγματικά να τολμούν το παραμικρό. Μόνο που στο "Βατοπέδιο" εμπλέκεται και κάποιος άλλος, ο οποίος εδώ και εκατοντάδες χρόνια βρίσκεται "εξ ορισμού" και αξιωματικά στο απυρόβλητο: η Εκκλησία. Εδώ έχουν θέσεις δηλώσεις του τύπου "σεβόμαστε τη θρησκεία και το δικαίωμα σε αυτή". Ας υποθέσουμε ότι έγιναν και ας προχωρήσουμε.

Για ποιο λόγο δεν δημεύονται οι περιουσίες που απέκτησαν οι Μονές και τα Ιδρύματα με τέτοιους τρόπους; Τι σημαίνει "περιουσία της Μονής"; Τι "φιλανθρωπικό έργο" είναι αυτό που απαιτεί μισό δισεκατομμύριο Ευρώ και μιλάμε για μία μόνο από ενδεχομένως δεκάδες αν όχι περισσότερες περιπτώσεις οι οποίες είναι άγνωστες; Πού ανακοινώνεται το έργο αυτό για να το μάθουν όλοι; Ποια είναι η πραγματική έκταση του φαινομένου πανελλαδικά; Ποια είναι η επίσημη θέση της Ελληνικής Εκκλησίας; Απαντήσεις δεν περιμένουμε, βέβαια, σε όλα αυτά. Ούτε περιμένουμε να τεθούν σοβαρά τέτοια θέματα από τα κρατικά ΜΜΕ, ή από αυτά που ανήκουν στους ομίλους που είναι μέρος της εξουσίας.

Όταν μάλιστα τίθεται δημόσια έστω ένα μικρό ερώτημα, έτσι, για να διασκεδάζεται το κοινό αίσθημα, διευκρινίζεται προς κάθε κατεύθυνση ότι "δεν μιλάμε για την Εκκλησία, γιατί η εκκλησία δεν είναι στο σύνολό της τέτοια, εδώ πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση" και άλλα σχετικά. Κανείς δεν τολμά να θέσει και πολύ περισσότερο να εφαρμόσει προς την κοσμική οργάνωση που λέγεται Εκκλησία το παραμικρό που να την φέρνει σε (οικονομική) δυσφορία. Όπως για παράδειγμα να αναλάβει να πληρώνει η ίδια η Εκκλησία τους κληρικούς και τα λοιπά έξοδα που σήμερα καλύπτει η Πολιτεία. Υπάρχει μεγαλύτερο φιλανθρωπικό έργο που να μπορεί να επιτελεστεί αυτή την εποχή σε μια χώρα όπως η δική μας; Πόσο μεγάλη είναι η περιουσία που η Εκκλησία απέκτησε την εποχή της Τουρκοκρατίας από δωρεές Ελλήνων που προσπαθούσαν να τη σώσουν από "τους Τούρκους"; Πόση είναι σήμερα και τι έσοδα αποφέρει; Για ποιο λόγο η Πολιτεία εξακολουθεί να της καλύπτει τα έξοδα; Για ποιο λόγο οποιαδήποτε τέτοια αναφορά, εκλαμβάνεται ως επίθεση ενάντια στη Θρησκεία και το "Θεό τον ίδιο" και κατόπιν τούτου "κατακεραυνώνεται" από τους μαυροφόρους κατά τα άλλα ανθρώπους του Θεού;

Είναι μερικά πράγματα που "επιτρέπεται" να λέγονται και μερικά άλλα που δεν επιτρέπεται. Ενίοτε η απαγόρευση θωρακίζεται από τον έσχατο φόβο απέναντι στο θάνατο που θεμελιώνει τις θρησκείες οι οποίες με τη σειρά τους θεμελιώνουν πάνω του τις επίγειες εξουσίες τους. Η επιλογή είναι ελεύθερη, όμως ο εν αρχή ων Λόγος του Ευαγγελίου του Ιωάννη είναι ο συμβολισμός του χαρίσματος της Λογικής, από το οποίο δεν είμαστε έτοιμοι να παραιτηθούμε επικαλούμενοι μια αυθαίρετη αξιωματική πίστη μιας ομάδας αυτοαποκαλούμενων ανθρώπων του Θεού, ιδιαίτερα όταν αυτή επιδεικνύει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. "Ουαί υμίν", για να χρησιμοποιήσουμε τα δικά τους λόγια.

Και για να μην ξεχνιόμαστε: Καλά και καταναλωτικά Χριστούγεννα!

Ανόητες ερωτήσεις...

Δεν καταλαβαίνω πιο είναι το ζητούμενο της "εξόδου από την κρίση".

• Να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα, ώστε να συνεχίσουν να δανείζονται ασύστολα;
• Να διατηρηθεί η (πλαστά, ως φάνηκε) αυξανόμενη καταναλωτική δύναμη των πολιτών;
• Να μη δημιουργηθεί ένα παγκόσμιο και πολλά τοπικά "πολιτικά προβλήματα" αστάθειας;
• Να μη καταρρεύσουν κάποιες τράπεζες;
• Να μη βρεθεί στο δρόμο κανείς τραπεζίτης;
• Να μη "χάσουν τα σπίτια (τους;!) οι δανειολήπτες;
• Να μην απαξιωθεί η έννοια του "χρηματοπιστωτικού" προϊόντος ώστε όταν ξεχαστούν όλα να κάνουμε "business as usual";
• Ολα αυτά μαζί, και μερικά ακόμη;

Μα όλα αυτά μαζί, δεν γίνονται.
Αν γίνονταν, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ...

Ας αφήσουμε, όμως, τις απορίες αυτές να βράζουν στην αφέλειά τους, και ας παρακολουθήσουμε τις Ειδήσεις...

Δρυός πεσούσης...

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 87 - Νοέμβριος 2008)
…πας ανήρ ξυλεύεται, λέει η αρχαία παροιμία. Γέμισαν ξαφνικά τα "μέσα" με αναλύσεις σχετικά με την χρηματοπιστωτική κρίση, τα "άτακτα" golden boys, τις "ενέσεις ρευστότητας", τα "τοξικά" ομόλογα και τόσα άλλα που αν μη τι άλλο αποδεικνύουν ένα πράγμα: το σύστημα μπορεί να μην έχει ευστάθεια, αλλά έχει χιούμορ. Ποιο σύστημα; Εκείνο που επιχειρούν να σώσουν οι κυβερνήσεις όλης της (παλαιάς, είπαμε, έχουμε και μια ηλικία) Δύσης, οι οποίες ξαφνικά ανακάλυψαν πακτωλό χρημάτων τα οποία θα χρησιμοποιήσουν, λένε, για να σώσουν "το σύστημα και όχι τις τράπεζες".

Το θέμα γεννάει πολλές απορίες, όπως αυτή που διερωτάται πώς βρέθηκαν χρήματα για να σωθούν οι τράπεζες (συγνώμη, το σύστημα) και δεν βρίσκονται χρήματα για την Παιδεία, την Υγεία και τις Συντάξεις; Ενδιαφέρον έχει η απάντηση που δίνουν οι ανά τον κόσμο διαχειριστές της εξουσίας: τα χρήματα, λέει, δεν θα τα πληρώσουν οι φορολογούμενοι, αλλά θα επιστρέψουν σε αυτούς με τη μορφή περιουσίας του Δημοσίου. Σοβαρά; Δηλαδή το (παγκόσμιο) Δημόσιο, που λέγανε ότι είναι κακό πράγμα για την ανάπτυξη, θα σώσει τώρα την κατάσταση χωρίς ουσιαστικές επιπτώσεις στους μη-δημόσιους φορείς που δημιούργησαν το πρόβλημα, και με χρήματα που (δεν το λένε, αλλά) θα δανειστεί από τους πολίτες;

Μπορεί να μην καταλάβαμε τίποτε από τα προχωρημένα οικονομικά, οπότε "λέμε ανοησίες" θα πουν κάποιοι. Ποιοι, αλήθεια; Στη χειρότερη περίπτωση, οι ίδιοι οι οποίοι συμμετείχαν στη διαχείριση των πολιτικών ή οικονομικών όρων της κατάρρευσης, ενώ, στην καλύτερη περίπτωση, αυτοί που βλέπουν το όλο συμβάν ως ευκαιρία για να γίνουν golden boys στη θέση των golden boys. Οι ίδιοι, που προσπαθούν να μας εξηγήσουν (αλλά εμείς δεν γνωρίζουμε αρκετά για να καταλάβουμε) ότι είναι "σωστό" οι τράπεζες να εγγυώνται ότι θα μας δώσουν μόνο μερικά από τα χρήματά μας, αλλά ακόμη και αν καταρρεύσουν, τα χρέη μας σε αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν έντοκα, όπως "προβλέπει ο νόμος".

Το πρόβλημα, εν προκειμένω, δεν είναι η γνώση των οικονομικών, την οποία ως τεχνικοί επιστήμονες δεν έχουμε. Οι πλείστες αναφορές μας στο ίδιο επί της ουσίας θέμα κατά το "ανύποπτο παρελθόν" η πρώτη εκ των οποίων έχει ηλικία πλέον της δεκαετίας, δεν βασίζονται σε γνώση οικονομικών. Βασίζονται στη λογική, την οποία δολοφονεί εδώ και χρόνια ένα παγκόσμιο σύστημα το οποίο βασίζει την ανάπτυξη σε "παράγωγα", "ομόλογα" και πάσης φύσεως εμπόριο ανυπόστατων πιθανοτήτων και παραδοχών οι οποίες τελικά δεν μεταφράζονται, δεν αντιστοιχούν, δεν δημιουργούν, πραγματική αξία. Γράφαμε "κάποτε", ότι δεν μπορεί η ανάπτυξη της οικονομίας να βασίζεται στην "πρόσθεση αξίας" σε πράγματα που δεν έχουν παρά μόνο την αξία που τους δίνει μια παραδοχή. Ότι "κάτι χρήσιμο πρέπει να δημιουργούμε πρωτογενώς", ως υλικό ή πνευματικό προϊόν. Και ότι "οι νέες τεχνολογίες μας δίνουν την ευκαιρία να αναπτύξουμε βαριά πνευματική βιομηχανία, ως χώρα".

Αντί αυτού, παρακολουθήσαμε τους συμμαθητές μας στο Πολυτεχνείο να πηγαίνουν "έξω" για "χρηματοοικονομικά", και τελικά να ακολουθούν τη συνταγή που αποτελεί στην ουσία τη δολοφονία της λογικής: "βουτήξτε κατ ευθείαν στο μέλι και αγνοήστε τα λουλουδάκια, τη γύρη και τη δουλειά της μέλισσας". Ετσι μεγάλωσε μια γενιά που το μόνο που έχει δημιουργήσει είναι "παράγωγα", "ομόλογα" και άλλα "σύνθετα" χρηματοοικονομικά προϊόντα. Οι συνετότεροι από αυτούς έχουν αποκτήσει και πραγματικές αξίες, από εκείνες που οι "πολλοί", σε αντίθεση με τα "σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα", θα καταλάβαιναν μια χαρά αν αφήνονταν να δουν. Αλλοι, θα ενσαρκώσουν αργά ή γρήγορα την άλλη όψη του Αμερικάνικου ονείρου.

Μια τελευταία παρατήρηση: η κρίση είναι μεν παγκόσμια, αλλά δεν είναι "ίδια" παντού. Αλλιώς θα την αντιμετωπίσουν οι χώρες που έχουν πραγματικές παραγωγικές υποδομές, και αλλιώς οι υπόλοιπες, που δανείζονται για να πληρώσουν τους δημόσιους υπαλλήλους και μάλλον καταλάβατε πού αναφερόμαστε. Σε μια λεπτή κλωστή, λοιπόν. Και αν όχι, δηλαδή αν όλα αυτά είναι ψέματα ως υπερβολές, σε μια παγκοσμιοποιημένη εικονική πραγματικότητα. Ας διαλέξουμε. Και σε κάθε περίπτωση, εκτός από τις "περιουσίες μας", ας προσπαθήσουμε να διασώσουμε και τη Λογική.

Η ψυχολογία της οικονομίας

(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 86 - Οκτώβριος 2008)
Το ερώτημα αν η οικονομία είναι επιστήμη ή όχι, έχει απασχολήσει αρκετά, αρκετούς σοφούς. Η άποψη ότι η οικονομία δεν έχει αναλλοίωτες αρχές και τελικά αποτελεί μια περιοχή εφαρμογών της στατιστικής και της ψυχολογίας του ατόμου και του όχλου, συγκρούεται με την άποψη που θέλει την οικονομία μια καλά θεμελιωμένη επιστήμη με τα δικά της μαθηματικά. Αναρμόδιοι για περεταίρω συζήτηση επί του συγκεκριμένου και επί του παρόντος, και παρατηρητές στα "κόλπα" των τιμών του πετρελαίου, των επιτοκίων και των τροφίμων, ορμώμενοι από τις εξελίξεις στις τράπεζες στις ΗΠΑ, θα ασχοληθούμε με το ερώτημα: ποιο είναι το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης / νέας ή όπως αλλιώς θέλετε οικονομίας;

Τονίζουμε τον προσδιορισμό "ψυχολογικό": οι αγορές αντιδρούν με βάση (και) την ψυχολογία, λένε οι αναλυτές. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα των περισσοτέρων εξ ημών, που δεν αγοράζουμε πετρέλαιο στην αγορά της Νέας Υόρκης και δεν στρεφόμαστε για "καταφύγιο" στα ευγενή μέταλλα ή στα "παράγωγα"; Πολλά, όμως εμείς θα εστιάσουμε σε ένα: σημαίνει ότι λειτουργούμε με μια συγκεκριμένη ψυχολογία, η οποία θεωρεί δεδομένα αρκετά πράγματα ώστε να παίρνουμε τις αποφάσεις που παίρνουμε. Το "δεδομένα" εδώ, δεν σημαίνει και "λογικά", κρατήστε το αυτό και θα επανέλθουμε. Το σημαντικότερο από τα "δεδομένα" για τα οποία συζητάμε, το οποίο αποτελεί κατά την άποψή μας το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας από την πλευρά του ανώνυμου πελάτη των τραπεζών, λοιπόν, είναι η πίστη ότι έχουμε από 20 έως 40 χρόνια μπροστά μας, τα αποτελέσματα της δουλειάς μας κατά τα οποία μπορούμε να υποθηκεύσουμε για ένα στεγαστικό δάνειο.

Επαναλαμβάνουμε αναδιατυπώνοντας: θεωρούμε όχι μόνο ότι θα είμαστε υγιείς, αλλά και ότι θα έχουμε δουλειά για έως και 40 χρόνια, σταθερή ώστε να πληρώνει τη δόση του στεγαστικού, την ανάπτυξή μας και τις λοιπές ανάγκες μας. Ετσι υπογράφουμε τη σύμβαση του δανείου και ένα-δυο χρόνια μετά, όπου το επιτόκιο γίνεται πραγματικό, αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την παραδοχή-θεμέλιο. Όμως η ζωή μας διαψεύδει, καθότι η "ανταγωνιστικότητα" που παράγει "ανάπτυξη" δεν συμβαδίζουν με την εξασφαλισμένη "απασχόληση". Ετσι, κάποιοι αδυνατούν να πληρώσουν και οι κολοσσοί που τους δάνεισαν ανακαλύπτουν ότι η αξία τους ήταν μόνο λογιστική και καταρρέουν παίρνοντας μαζί τους όλα όσα βλέπουμε στις ειδήσεις.

Ασφαλώς αυτά ξεκινάνε από τις ΗΠΑ, όπου και φαίνονται περισσότερο στην καθημερινότητα όσων ζουν σε "δικά τους" σπίτια και όχι μόνο, όμως όσοι ισχυρίζονται ότι οι εξελίξεις απέχουν περισσότερο από τρεις σπιθαμές ξέρετε από πού, ή πλανώνται ή παραπλανούν - διαλέξτε. Η μάλλον μην διαλέξετε, ρωτήστε τους μεσίτες και τους αναλυτές και της δικής μας αγοράς ακινήτων, ρωτήστε και τους τραπεζίτες, αφού, όμως, πρώτα τους ποτίσετε με τον ορό της αλήθειας. Και για να δείτε την αγωνία των τελευταίων, αφήστε μια πιστωτική σας κάρτα απλήρωτη για 2 μήνες, έστω και για 100 ευρώ, και περιμένετε το τηλεφώνημα. Θα καταλάβετε την αγωνία του συστήματος με τη μορφή "υπενθύμισης" για τα 100 ευρώ.

Ετσι, η θεμελιώδης παραδοχή που συνειδητά ή όχι, με ενημέρωση και γνώση ή χωρίς, έχουν κάνει όλοι οι δανειολήπτες, κλονίζεται με κίνδυνο να κλονιστεί η ισορροπία του συστήματος. Τότε, ως δια μαγείας, το σύστημα ξεχνάει την ενεργειακή κρίση και το πετρέλαιο πέφτει, καθότι η κατάρρευση δεν εξυπηρετεί κανέναν. Ωστόσο ένα πράγμα δεν αλλάζει: το σύγχρονο οικονομικό οικοδόμημα βασίζεται στην υποθήκη του μέλλοντος σε μικροοικονομικό και μακροοικονομικό επίπεδο, η οποία φαίνεται να υπολογίζει πολύ καλά τις παραγώγους και τα παράγωγα, όχι όμως και τον ίδιο τον άνθρωπο. Ανεξάρτητα από το αν βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μεταξύ χάους και ισορροπίας σύμφωνα με τη θεωρία του χάους, ή σε ένα "χαμηλό" του κύκλου της ελεύθερης οικονομίας, η παραδοχή που αποτελεί το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας κλονίζεται.

Η συνέχεια επί της (HD) οθόνης μας.

Καλή Δανειοληψία

[Περιοδικό ne.o - Ιανουάριος 2004]

Θα λέγαμε "καλή χρονιά", αγαπητοί αναγνώστες, όμως τα ραδιόφωνα και οι τηλεοράσεις έχουν άλλη άποψη: Ευχονται σε όλους μας "Καλά Δάνεια". Αυτή είναι η κυρίαρχη ευχή, αυτά φέρουν οι μάγοι, φέτος περισσότερο από τις άλλες χρονιές: Δάνεια. Για να ικανοποιήσουμε τις μικρές και τις μεγάλες ανάγκες μας. Για να κάνουμε ευτυχισμένους αυτούς που αγαπάμε. Για να περάσουμε τις διακοπές μας στο χειμερινό θέρετρο μαζί με τους επώνυμους. Για να στεγάσουμε το αξιολύπητο είναι μας. Οι όροι είναι δικό μας θέμα, τόσο προσωπικό που δεν συζητείται δημόσια. Σκοπός είναι να αποφασίσουμε να δανειστούμε. Τα υπόλοιπα, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα βρεθούν.

Τα ποσά, ποικίλλουν από τράπεζα σε τράπεζα και από προιόν σε προϊόν. Από 3 μέχρι και 200 χιλ €, αρκεί να έχουμε ένα "όνειρο". Ο καθένας το δικό του όνειρο, άλλων με κίνηση στους 4 τροχούς, άλλο κάμπριο με 300 ίππους και κίνηση αυστηρά πίσω, άλλων με αυτόνομη θέρμανση και θέση στάθμευσης "2,2 x 4,5 m", άλλων, πάλι, με διπλή καμπίνα στην πρύμνη και GPS. Σημασία έχει το όνειρο και κανείς θα πει ότι αυτό δεν είναι κακό. Αυτό σκέφτονται και οι τράπεζες και τολμούν σήμερα να συμβάλλουν στο καλό του καθενός μας και τελικά στο καλό όλων ημών όσων έχουμε όνειρα, ανάγκες και στόχους. Σήμερα μάλιστα, έχουν τη δυνατότητα να μας τα προσφέρουν όλα αυτά με προσωπικούς όρους: τι καλύτερο;

Οσοι από εμάς είχαν την ατυχία να έχουν δανειστεί από άλλη τράπεζα, είναι φέτος πολύ τυχεροί. Μπορούν να μεταφέρουν όλα τους τα χρέη στην μία και μοναδική τράπεζα, στο όχημα που θα τους φέρει στο δρόμο του ονείρου τους, έτσι ώστε να συνεχίσουν να δανείζονται ακόμη περισσότερο. "Εχει για όλους": αυτό είναι το σύνθημα και, για να μην κάνουμε το σφάλμα να το ξεχάσουμε, μας το θυμίζουν συνεχώς τα Μέσα Μαζικής Εξημέρωσης, όπως λέει και ο Πανούσης.

Η επιλογή, βέβαια, είναι δική μας. Ασφαλώς. Μπορούμε και να μην δανειστούμε. Δεν χρειάζεται εμείς να ζήσουμε ούτε με δανεικά τη ζωή των επωνύμων, δεν χρειάζεται να τους επισκεφτούμε στις πίστες που μας διασκεδάζουν, ούτε και χρειάζεται να αγοράσουμε το τελευταίο μοντέλο του ο,τιδήποτε βλέπουμε στο παράθυρο του κόσμου που είναι ανοιχτό μέσα στα σπίτια όλων μας και μάλιστα με τη θέλησή μας. Δεν χρειάζεται να καλύψουμε το κενό που εξάλλου δεν ξέρουμε ότι έχουμε: μπορούμε απλά, τις ώρες που δεν προσποιούμαστε ότι δουλεύουμε, τις ώρες που δεν βλέπουμε τους Ράμπο και τους Εξολοθρευτές να απονέμουν δικαιοσύνη, να υπομένουμε το απαραίτητο για την γενική και αόριστη ανάπτυξη κυκλοφοριακό χάος.

Η καθημερινότητά μας, άλλωστε, θα βελτιωθεί μόνο και μόνο από τα Εργα των παχύσαρκων μηχανών, στους δρόμους, στον πολιτισμό και στα σχολεία μας: αυτό μας επιτρέπεται να ελπίζουμε τηλεθωρώντας. Οσο για τα όνειρα, αυτά είναι καλά μόνο όταν καταλήγουν στην κατανάλωση. Μόνο όταν οδηγούν στον δανεισμό από τις τράπεζες, στις οποίες διαμένουν τελικά οι μόνοι πραγματικοί μας φίλοι: αυτοί που μας δανείζουν τα χρήματα με τα οποία ο καθένας αγοράζει εκούσια ή ακούσια την δήθεν άρνηση του υπόλοιπου τίποτα των Αλλων. Αλήθεια, υπάρχουν και άλλα όνειρα;

Δανειστείτε, λοιπόν, αγαπητοί φίλοι, δανειστείτε για να μην έχετε απωθημένα με τίποτε, και όσο για το ποιο είναι το πραγματικό τίμημα του δανεισμού, μην σας απασχολεί. Τι σημαίνει άλλωστε το ότι θα υποθηκέψετε τη ζωή σας, που λένε κάποιοι; Χαμογελάστε, σφίξτε το χέρι του δανειστή σας όπως θα δίνατε τον οβολό σας στον Δήμιο, ζήστε έστω για λίγο τη χαρά του καταναλωτή γιατί αύριο, ποιος ξέρει, μπορεί η γρίπη που η "φύση" δημιούργησε να σας στερήσει τη ζωή και, αν δεν το κάνει αυτή, μπορεί να το κάνει ο άγνωστος τρομοκράτης, ο τρελαμένος γείτονας, ή ποιος ξέρει τι άλλο. Κλείστε τα μάτια και δανειστείτε. Και καλή χρονιά.

Νέα Τραπεζική Οικονομία

[Περιοδικό ne.o - Μάρτιος 2003]

Τα αποκαλυπτήρια της ελληνικής έκδοσης της Νέας Οικονομίας έχουν ήδη αρχίσει. Κάποιες τράπεζες ανακοίνωσαν μια δικαιολογημένη κατά τη δική τους λογική αύξηση των επιτοκίων χορηγήσεων - και μόνον αυτών. Το "δικαιολογημένη", είναι ασφαλώς σχετικό και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι στο οποίο δεν αποκλείεται να δούμε διάφορες παρεμφερείς εξελίξεις στο άμεσο μέλλον και ανάλογα με την έκβαση της έναρξης του "πιθανού - ενδεχόμενου - επικείμενου - προγραμματιζόμενου" κλπ πολέμου στο Ιράκ. Οι εξελίξεις αυτές θα χρησιμοποιηθούν, ασφαλώς, ως αιτιολόγηση και άλλοθι όσων ήδη ("πρωτοποριακά" δηλαδή) συμβαίνουν στη χώρα μας. Το ακλόνητο αίτημα της λογικής αυτών των κινήσεων είναι ένα και μοναδικό: η ευστάθεια των κερδών του τραπεζικού συστήματος. Ολα τα υπόλοιπα εναλλάσσονται σε ρόλους δήθεν επιχειρηματολογίας και στολισμού επιλογών, από ανθρώπους που στην πραγματικότητα ποτέ δεν έχουν παράξει κανέναν απολύτως πλούτο.

Οταν τα πράγματα πηγαίνουν "καλά", ό,τι και να πει κανείς γίνεται αποδεκτό. Κανείς δε δίνει σημασία στα επιτόκια ή στη λεγόμενη "λιανική τραπεζική". Κανείς, διότι τα εκ της χρηματιστηριακής αναδιανομής του πλούτου εγγραφόμενα κέρδη είναι πολύ μεγαλύτερα από όσα θα φέρουν οι μια-δύο μονάδες ή τα δάνεια των 3.000 € που σήμερα με τόσο ζήλο διαφημίζονται. Η πραγματική φύση του συστήματος, όμως, όπως εξάλλου και ο πραγματικός χαρακτήρας των ανθρώπων, φαίνονται στα δύσκολα και όχι στα εύκολα. Εκεί αρχίζουν τα "ναι μεν - αλλά" και οι λοιπές αυθαίρετες συμπεριφορές, οι οποίες είναι είτε "στα πλαίσια της νομιμότητας" αν τις κάνουν οι τράπεζες, οι πραγματικοί υπάλληλοι, και τα αφεντικά τους, είτε "αδικαιολόγητες έως τρομοκρατικές" αν τις κάνουν άλλοι.

Για άλλη μια φορά ακροβατούμε στο όριο του λαϊκισμού, μιας και αυτά οφείλουν να είναι στη γνώση των Πολιτών με "π" κεφαλαίο όταν αποδέχονται τη μοίρα τους κάθε λίγα χρόνια, και η συντριπτική μεταπολεμική πλειοψηφία την αποδέχεται αυτή τη μοίρα, είτε διότι φοβάται "μη χάσει την ησυχία της", ή και για άλλους λόγους που η ίδια έχει μάθει να γνωρίζει καλά.

Εχει, πάντως, ενδιαφέρον να σχολιάσουμε την αναλγησία και την άρρωστη λειτουργία της αγοράς που επιχειρεί να "αναπτυχθεί" ως "νέα οικονομία". Λειτουργεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης; Σταματά, δηλαδή, η ζήτηση όταν η προσφορά γίνει παράλογη, ή καλύτερα, στρέφεται η ζήτηση αλλού όπου η προσφορά δεν είναι παράλογη; Τι επιλογές είναι που στην πραγματικότητα έχει ο λιανικός πελάτης των τραπεζών, δηλαδή ο μοναδικός πραγματικός αιμοδότης της - όποιας - νέας οικονομίας; Το ερώτημα ρητορικό και η απάντηση επίσης, μιας και επί του προκειμένου δεν υπάρχουν επιλογές διότι πρόκειται για φανερή συνομωσία: όλοι τελικά κάνουν τα ίδια βήματα τα οποία, όπως διατείνονται, δεν εξαρτώνται από τους ίδιους και κακώς οι φωνές για την όποια πολιτική των τραπεζών.

Πράγματι, δεν εξαρτώνται από τις τράπεζες οι επιλογές τους: εξαρτώνται από το αξίωμα του αναλλοίωτου των κερδών τους, το οποίο ανάγεται στην μοναδική υπέρτατη αλήθεια. Ολα τα άλλα φταίνε, μόνο οι κυβερνώντες και η "νέα οικονομία" δεν φταίνε, τα δε κέρδη των τραπεζών πρέπει να προστατευτούν με κάθε τρόπο. Μια σκληρή αλήθεια, όμως, δεν μπορεί να σταθεί μόνη της, οπότε χρειάζεται είτε να μεταμφιεστεί σε υποσχέσεις ανάπτυξης, χρηματοδότησης της "πραγματικής" νέας οικονομίας κλπ, είτε να υποστηριχτεί από το γκεμπελικό κουτόχορτο της αλλοίωσης της κρίσης το οποίο αφειδώς σερβίρεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και το οποίο με επιμέλεια διδάσκεται στα σχολεία όλων των βαθμίδων, ενίοτε δε, και με φανερή φροντίδα των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Οσο για τις άλλες πλευρές αυτής της "νέας οικονομίας" στη χώρα μας, μερικές έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται στις "μεγάλες εκθέσεις πληροφορικής" και τα λόγια περιττεύουν. Κοινός παρανομαστής, άλλοτε πελάτης, άλλοτε "πρωταγωνιστής", συνήθως θύμα, αλλά πάντα έστω και ακούσια θύτης, ο "πολίτης της νέας τάξης".

Η ανησυχία

[Περιοδικό ne.o. - Φεβρουάριος 2003]

...των τραπεζών για τις τιμές των ακινήτων είναι πλέον δημόσια δεδηλωμένη. "Οι τράπεζες φοβούνται μια γενικευμένη κατάρρευση τιμών", ανακοινώνουν τα δελτία ειδήσεων, και όσοι ασχολούνται με τη "μαγεία των αριθμών" αναζητούν και πάλι αλγόριθμους για τα δάνεια και τις αποταμιεύσεις "του λαού". Οι εξαγγελίες σχεδιάζονται, άλλοτε δήθεν διαρρέουν για να "ψαρέψουν" αντιδράσεις, άλλοτε αφήνονται να γίνουν σε κάποιο μέλλον που θα καθοριστεί από την "επικοινωνιακή πολιτική". Αυτό που επί του συγκεκριμένου θέματος έχει ενδιαφέρον είναι η ανησυχία των τραπεζών για τις τιμές των ακινήτων. Για ποιο λόγο, άραγε, ανησυχούν; Αν λειτούργησαν σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος, που λειτούργησαν, δεν έχουν πρόβλημα. Ακόμη και αν οι τιμές πέσουν, οι καταναλωτές "απλά" θα έχουν αγοράσει κάτι του οποίου η τιμή κατόπιν απαξιώθηκε, όπως, π.χ. συμβαίνει με τον εξοπλισμό πληροφορικής. Αφελής, αφελέστατη η σύγκριση, όχι μόνο διότι ο εξοπλισμός πληροφορικής δεν είναι στόχος ζωής "του κόσμου", αλλά και γιατί μιλάμε για πολύ διαφορετικά εργαλεία όπου ας εννοούμε το εργαλείο ως μέσο επίτευξης στόχου τινός.

Ο εξοπλισμός πληροφορικής είναι εργαλείο στα χέρια αυτού που τον αγοράζει. Αν το χρησιμοποιήσει σωστά, θα προσθέσει αξία, θα παράξει υπεραξία, ποιότητα κλπ και θα καταλήξει να έχει οικονομικά οφέλη. Το "σπίτι του λαού" από την άλλη, είναι εργαλείο όχι στα χέρια όσων των αγοράζουν, για τους οποίους είναι "στέγη", "όνειρο ζωής" κλπ, αλλά αντίθετα, στα χέρια όσων το πωλούν ή καλύτερα εμπλέκονται στην πώλησή του. Εργαλείο, το οποίο όχι μόνο δημιουργεί κέρδη στις τράπεζες και τους εργολάβους, αλλά, πάνω απ' όλα γεννά εξουσία για όσους καθορίζουν το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της αγοράς των τραπεζών και των εργολάβων. Και αυτοί δεν είναι η κυβέρνηση, αλλά οι πραγματικά κυβερνώντες.

Ετσι, οι Τράπεζες δανείζουν, αποδεχόμενες, δηλαδή νομιμοποιώντας τιμές οι οποίες όχι μόνο είναι από τις ακριβότερες της Ευρώπης (τώρα που η σύγκριση είναι άμεση αυτό είναι πλέον εμφανές), όχι μόνο δεν ανταποκρίνονται στην ποιότητα ζωής που προσφέρει το ανταλλάξιμο είδος, αλλά και καμία σχέση δεν έχουν με το κόστος κατασκευής του, ως οφείλουν. Ενα καινούριο διαμέρισμα που επωλείτο το 1999 ή το 2000 αντί 1,2 εκ δρχ το μέτρο (και πιστέψτε με, όχι στην Κηφισιά ή την Εκάλη...) είχε κόστος κατασκευής το πολύ 600 χιλ δρχ το μέτρο, μαζί με το (πανάκριβο) οικόπεδο, μαζί με όλα. Τα υπόλοιπα, ήταν "αέρας" του έλληνα εργολάβου η επιχείρηση του οποίου φαίνεται να είναι πολύ επικερδέστερη από μια μεγάλη βιομηχανία η οποία (αλίμονο) "καθαρίζει" πολύ λιγότερα από τουλάχιστον 100%.

Αυτό δεν ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες διότι τα ημερομίσθια και το κόστος κατασκευής εν γένει είναι πολύ υψηλότερα, οπότε η τιμή δεν είναι "φουσκωμένη" υπέρ του εργολάβου. Αυτά, ασφαλώς, είναι γνωστά και στις τράπεζες, και σε όσους νομοθετούν την "αντικειμενική αξία" μη γνωρίζοντας στη ζωή τους κανένα άλλο τρόπο να παράξουν έσοδα παρά μόνο τον κρατικό παρασιτισμό. Το 99, αυτά όλα ήταν "ψιλά γράμματα". Τελικά, θα πείτε, το πρόβλημα το έχει αυτός που αποδέχεται την τιμή, δηλαδή ο αγοραστής. Οντως, και είναι λαϊκισμός να δικαιολογήσουμε τους αγοραστές: ας πληρώσουν τα δάνεια που πήραν από τους ανθρώπους που ψήφισαν.

Εμείς ανησυχούμε για τις Τράπεζες, που έχουν πολύ σημαντικό ρόλο να παίξουν στη "Νέα Οικονομία". Τι θα γίνει αν καταρρεύσουν οι τιμές; Αν ξαφνικά βρεθούν με διαμερίσματα που δάνεισαν 1 εκ δρχ το μέτρο για να αγοραστούν και βρεθούν να πωλούνται για τα μισά; Τι θα γίνει αν οι δανειολήπτες, είτε από αδυναμία, είτε από εκδίκηση τους τα "χαρίσουν" τα διαμερίσματα; Θα είναι τότε κάπου οι εργολάβοι ή οι κύριοι Ανεπάγγελτοι για να συμπαρασταθούν στις Τράπεζες; Ή μήπως, εκτός από αυτοκίνητα, θα κατάσχουν και διαμερίσματα; Και καλά, τα αυτοκίνητα τα βάζουν σε "μάντρες", τα διαμερίσματα, πού θα τα βάλουν;