skip to main |
skip to sidebar
Δεν καταλαβαίνω πιο είναι το ζητούμενο της "εξόδου από την κρίση".- Να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα, ώστε να συνεχίσουν να δανείζονται ασύστολα;
- Να διατηρηθεί η (πλαστά, ως φάνηκε) αυξανόμενη καταναλωτική δύναμη των πολιτών;
- Να μη δημιουργηθεί ένα παγκόσμιο και πολλά τοπικά "πολιτικά προβλήματα" αστάθειας;
- Να μη καταρρεύσουν κάποιες τράπεζες;
- Να μη βρεθεί στο δρόμο κανείς τραπεζίτης;
- Να μη "χάσουν τα σπίτια (τους;!) οι δανειολήπτες;
- Να μην απαξιωθεί η έννοια του "χρηματοπιστωτικού" προϊόντος ώστε όταν ξεχαστούν όλα να κάνουμε "business as usual";
- Ολα αυτά μαζί, και μερικά ακόμη;
Μα όλα αυτά μαζί, δεν γίνονται.
Αν γίνονταν, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ...Ας αφήσουμε, όμως, τις απορίες αυτές να βράζουν στην αφέλειά τους, και ας παρακολουθήσουμε τις Ειδήσεις...
Επειδή μία σελίδα το μήνα (στο ne.o.) είναι λίγο, ο χώρος αυτός μετατρέπεται σε "ευρύτερο" blog. Ισως από αυτά που ακούμε στις ειδήσεις, ίσως πάλι όχι. Δημόσια ψυχανάλυση; Ναι, αλλά χωρίς επαγγελματική ή άλλη υστεροβουλία.
Το όνομα: το όνομα προέρχεται από τη σκέψη ότι και ο Λόγος ταξιδεύει. Ισως επιστρέφει στη γέννησή του, ίσως όχι. Υποφέρει, βιάζεται, πεθαίνει και ξαναγεννιέται. Ο Λόγος, με την έννοια της Λογικής, του "Ορθού Λόγου" και όποια άλλη, δογματική ή μη, έννοια θέλει ο αναγνώστης. Τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι είναι ο Ορθός Λόγος αυτός που βάζουμε να ταξιδεύει. Με τίποτε δεν ισχυριζόμαστε την κατοχή κανενός Ορθού Λόγου.
Μόνο που να, επειδή το ταξίδι είναι που μετράει, πάνω στο ταξίδι διαμορφωνόμαστε όλοι. Και ο Λόγος ακόμη, του οποίου ίσως όλο το παιχνίδι της ύπαρξης να είναι μια μεταφορά, διαμορφώνεται και εξελίσσεται. Εμείς, απλά γράφουμε, αναζητώντας. Με αδυναμίες, ελλείψεις, αλλά προσπαθώντας να μη θέτουμε περιορισμούς στο ταξίδι της αναζήτησης...
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 87 - Νοέμβριος 2008)
…πας ανήρ ξυλεύεται, λέει η αρχαία παροιμία. Γέμισαν ξαφνικά τα "μέσα" με αναλύσεις σχετικά με την χρηματοπιστωτική κρίση, τα "άτακτα" golden boys, τις "ενέσεις ρευστότητας", τα "τοξικά" ομόλογα και τόσα άλλα που αν μη τι άλλο αποδεικνύουν ένα πράγμα: το σύστημα μπορεί να μην έχει ευστάθεια, αλλά έχει χιούμορ. Ποιο σύστημα; Εκείνο που επιχειρούν να σώσουν οι κυβερνήσεις όλης της (παλαιάς, είπαμε, έχουμε και μια ηλικία) Δύσης, οι οποίες ξαφνικά ανακάλυψαν πακτωλό χρημάτων τα οποία θα χρησιμοποιήσουν, λένε, για να σώσουν "το σύστημα και όχι τις τράπεζες".
Το θέμα γεννάει πολλές απορίες, όπως αυτή που διερωτάται πώς βρέθηκαν χρήματα για να σωθούν οι τράπεζες (συγνώμη, το σύστημα) και δεν βρίσκονται χρήματα για την Παιδεία, την Υγεία και τις Συντάξεις; Ενδιαφέρον έχει η απάντηση που δίνουν οι ανά τον κόσμο διαχειριστές της εξουσίας: τα χρήματα, λέει, δεν θα τα πληρώσουν οι φορολογούμενοι, αλλά θα επιστρέψουν σε αυτούς με τη μορφή περιουσίας του Δημοσίου. Σοβαρά; Δηλαδή το (παγκόσμιο) Δημόσιο, που λέγανε ότι είναι κακό πράγμα για την ανάπτυξη, θα σώσει τώρα την κατάσταση χωρίς ουσιαστικές επιπτώσεις στους μη-δημόσιους φορείς που δημιούργησαν το πρόβλημα, και με χρήματα που (δεν το λένε, αλλά) θα δανειστεί από τους πολίτες;
Μπορεί να μην καταλάβαμε τίποτε από τα προχωρημένα οικονομικά, οπότε "λέμε ανοησίες" θα πουν κάποιοι. Ποιοι, αλήθεια; Στη χειρότερη περίπτωση, οι ίδιοι οι οποίοι συμμετείχαν στη διαχείριση των πολιτικών ή οικονομικών όρων της κατάρρευσης, ενώ, στην καλύτερη περίπτωση, αυτοί που βλέπουν το όλο συμβάν ως ευκαιρία για να γίνουν golden boys στη θέση των golden boys. Οι ίδιοι, που προσπαθούν να μας εξηγήσουν (αλλά εμείς δεν γνωρίζουμε αρκετά για να καταλάβουμε) ότι είναι "σωστό" οι τράπεζες να εγγυώνται ότι θα μας δώσουν μόνο μερικά από τα χρήματά μας, αλλά ακόμη και αν καταρρεύσουν, τα χρέη μας σε αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν έντοκα, όπως "προβλέπει ο νόμος".
Το πρόβλημα, εν προκειμένω, δεν είναι η γνώση των οικονομικών, την οποία ως τεχνικοί επιστήμονες δεν έχουμε. Οι πλείστες αναφορές μας στο ίδιο επί της ουσίας θέμα κατά το "ανύποπτο παρελθόν" η πρώτη εκ των οποίων έχει ηλικία πλέον της δεκαετίας, δεν βασίζονται σε γνώση οικονομικών. Βασίζονται στη λογική, την οποία δολοφονεί εδώ και χρόνια ένα παγκόσμιο σύστημα το οποίο βασίζει την ανάπτυξη σε "παράγωγα", "ομόλογα" και πάσης φύσεως εμπόριο ανυπόστατων πιθανοτήτων και παραδοχών οι οποίες τελικά δεν μεταφράζονται, δεν αντιστοιχούν, δεν δημιουργούν, πραγματική αξία. Γράφαμε "κάποτε", ότι δεν μπορεί η ανάπτυξη της οικονομίας να βασίζεται στην "πρόσθεση αξίας" σε πράγματα που δεν έχουν παρά μόνο την αξία που τους δίνει μια παραδοχή. Ότι "κάτι χρήσιμο πρέπει να δημιουργούμε πρωτογενώς", ως υλικό ή πνευματικό προϊόν. Και ότι "οι νέες τεχνολογίες μας δίνουν την ευκαιρία να αναπτύξουμε βαριά πνευματική βιομηχανία, ως χώρα".
Αντί αυτού, παρακολουθήσαμε τους συμμαθητές μας στο Πολυτεχνείο να πηγαίνουν "έξω" για "χρηματοοικονομικά", και τελικά να ακολουθούν τη συνταγή που αποτελεί στην ουσία τη δολοφονία της λογικής: "βουτήξτε κατ ευθείαν στο μέλι και αγνοήστε τα λουλουδάκια, τη γύρη και τη δουλειά της μέλισσας". Ετσι μεγάλωσε μια γενιά που το μόνο που έχει δημιουργήσει είναι "παράγωγα", "ομόλογα" και άλλα "σύνθετα" χρηματοοικονομικά προϊόντα. Οι συνετότεροι από αυτούς έχουν αποκτήσει και πραγματικές αξίες, από εκείνες που οι "πολλοί", σε αντίθεση με τα "σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα", θα καταλάβαιναν μια χαρά αν αφήνονταν να δουν. Αλλοι, θα ενσαρκώσουν αργά ή γρήγορα την άλλη όψη του Αμερικάνικου ονείρου.
Μια τελευταία παρατήρηση: η κρίση είναι μεν παγκόσμια, αλλά δεν είναι "ίδια" παντού. Αλλιώς θα την αντιμετωπίσουν οι χώρες που έχουν πραγματικές παραγωγικές υποδομές, και αλλιώς οι υπόλοιπες, που δανείζονται για να πληρώσουν τους δημόσιους υπαλλήλους και μάλλον καταλάβατε πού αναφερόμαστε. Σε μια λεπτή κλωστή, λοιπόν. Και αν όχι, δηλαδή αν όλα αυτά είναι ψέματα ως υπερβολές, σε μια παγκοσμιοποιημένη εικονική πραγματικότητα. Ας διαλέξουμε. Και σε κάθε περίπτωση, εκτός από τις "περιουσίες μας", ας προσπαθήσουμε να διασώσουμε και τη Λογική.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 86 - Οκτώβριος 2008)
Το ερώτημα αν η οικονομία είναι επιστήμη ή όχι, έχει απασχολήσει αρκετά, αρκετούς σοφούς. Η άποψη ότι η οικονομία δεν έχει αναλλοίωτες αρχές και τελικά αποτελεί μια περιοχή εφαρμογών της στατιστικής και της ψυχολογίας του ατόμου και του όχλου, συγκρούεται με την άποψη που θέλει την οικονομία μια καλά θεμελιωμένη επιστήμη με τα δικά της μαθηματικά. Αναρμόδιοι για περεταίρω συζήτηση επί του συγκεκριμένου και επί του παρόντος, και παρατηρητές στα "κόλπα" των τιμών του πετρελαίου, των επιτοκίων και των τροφίμων, ορμώμενοι από τις εξελίξεις στις τράπεζες στις ΗΠΑ, θα ασχοληθούμε με το ερώτημα: ποιο είναι το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης / νέας ή όπως αλλιώς θέλετε οικονομίας;Τονίζουμε τον προσδιορισμό "ψυχολογικό": οι αγορές αντιδρούν με βάση (και) την ψυχολογία, λένε οι αναλυτές. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα των περισσοτέρων εξ ημών, που δεν αγοράζουμε πετρέλαιο στην αγορά της Νέας Υόρκης και δεν στρεφόμαστε για "καταφύγιο" στα ευγενή μέταλλα ή στα "παράγωγα"; Πολλά, όμως εμείς θα εστιάσουμε σε ένα: σημαίνει ότι λειτουργούμε με μια συγκεκριμένη ψυχολογία, η οποία θεωρεί δεδομένα αρκετά πράγματα ώστε να παίρνουμε τις αποφάσεις που παίρνουμε. Το "δεδομένα" εδώ, δεν σημαίνει και "λογικά", κρατήστε το αυτό και θα επανέλθουμε. Το σημαντικότερο από τα "δεδομένα" για τα οποία συζητάμε, το οποίο αποτελεί κατά την άποψή μας το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας από την πλευρά του ανώνυμου πελάτη των τραπεζών, λοιπόν, είναι η πίστη ότι έχουμε από 20 έως 40 χρόνια μπροστά μας, τα αποτελέσματα της δουλειάς μας κατά τα οποία μπορούμε να υποθηκεύσουμε για ένα στεγαστικό δάνειο.
Επαναλαμβάνουμε αναδιατυπώνοντας: θεωρούμε όχι μόνο ότι θα είμαστε υγιείς, αλλά και ότι θα έχουμε δουλειά για έως και 40 χρόνια, σταθερή ώστε να πληρώνει τη δόση του στεγαστικού, την ανάπτυξή μας και τις λοιπές ανάγκες μας. Ετσι υπογράφουμε τη σύμβαση του δανείου και ένα-δυο χρόνια μετά, όπου το επιτόκιο γίνεται πραγματικό, αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την παραδοχή-θεμέλιο. Όμως η ζωή μας διαψεύδει, καθότι η "ανταγωνιστικότητα" που παράγει "ανάπτυξη" δεν συμβαδίζουν με την εξασφαλισμένη "απασχόληση". Ετσι, κάποιοι αδυνατούν να πληρώσουν και οι κολοσσοί που τους δάνεισαν ανακαλύπτουν ότι η αξία τους ήταν μόνο λογιστική και καταρρέουν παίρνοντας μαζί τους όλα όσα βλέπουμε στις ειδήσεις.Ασφαλώς αυτά ξεκινάνε από τις ΗΠΑ, όπου και φαίνονται περισσότερο στην καθημερινότητα όσων ζουν σε "δικά τους" σπίτια και όχι μόνο, όμως όσοι ισχυρίζονται ότι οι εξελίξεις απέχουν περισσότερο από τρεις σπιθαμές ξέρετε από πού, ή πλανώνται ή παραπλανούν - διαλέξτε. Η μάλλον μην διαλέξετε, ρωτήστε τους μεσίτες και τους αναλυτές και της δικής μας αγοράς ακινήτων, ρωτήστε και τους τραπεζίτες, αφού, όμως, πρώτα τους ποτίσετε με τον ορό της αλήθειας. Και για να δείτε την αγωνία των τελευταίων, αφήστε μια πιστωτική σας κάρτα απλήρωτη για 2 μήνες, έστω και για 100 ευρώ, και περιμένετε το τηλεφώνημα. Θα καταλάβετε την αγωνία του συστήματος με τη μορφή "υπενθύμισης" για τα 100 ευρώ.
Ετσι, η θεμελιώδης παραδοχή που συνειδητά ή όχι, με ενημέρωση και γνώση ή χωρίς, έχουν κάνει όλοι οι δανειολήπτες, κλονίζεται με κίνδυνο να κλονιστεί η ισορροπία του συστήματος. Τότε, ως δια μαγείας, το σύστημα ξεχνάει την ενεργειακή κρίση και το πετρέλαιο πέφτει, καθότι η κατάρρευση δεν εξυπηρετεί κανέναν. Ωστόσο ένα πράγμα δεν αλλάζει: το σύγχρονο οικονομικό οικοδόμημα βασίζεται στην υποθήκη του μέλλοντος σε μικροοικονομικό και μακροοικονομικό επίπεδο, η οποία φαίνεται να υπολογίζει πολύ καλά τις παραγώγους και τα παράγωγα, όχι όμως και τον ίδιο τον άνθρωπο. Ανεξάρτητα από το αν βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μεταξύ χάους και ισορροπίας σύμφωνα με τη θεωρία του χάους, ή σε ένα "χαμηλό" του κύκλου της ελεύθερης οικονομίας, η παραδοχή που αποτελεί το ψυχολογικό θεμέλιο της σύγχρονης οικονομίας κλονίζεται. Η συνέχεια επί της (HD) οθόνης μας.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 85 - Σεπτέμβριος 2008)
Στο προσωπικό επίπεδο συνηθίζεται να συλλέγουμε φωτογραφίες από το καλοκαίρι και βλέποντας τες να αναπολούμε τα βιώματά μας. Με την κατάλληλη διάθεση, εκτός από τα βιώματα, μπορούμε κοιτάζοντας μετέπειτα τις φωτογραφίες μας να βλέπουμε τη δική μας εικόνα. Η ερμηνεία κάθε εικόνας πέραν από την επιφάνεια, εξαρτάται από τη διάθεσή μας, το επίπεδο και την πορεία της αυτογνωσίας μας, και από άλλους παράγοντες μεταξύ των οποίων ο αυτοσαρκασμός και ο κυνισμός που μας χαρακτηρίζουν. Αντίστοιχα πράγματα, λίγο ως πολύ, ισχύουν και στο μακροσκοπικό επίπεδο, μόνο που εκεί οι "φωτογραφίες" δεν αποτυπώνονται μέσω του φωτός αλλά μέσω της ψηφιακής πλέον επικαιρότητας.
Ας ξεφυλλίσουμε λοιπόν το άλμπουμ της δικής μας καλοκαιρινής πραγματικότητας, ζητώντας συγνώμη από τους κοσμικούς που τα καλοκαίρια συχνάζουν ξέρετε πού, που δεν θα μας απασχολήσουν για σήμερα.
Εικόνα πρώτη: ο "ΟΤΕ κλείνει τους μικρούς". Δηλαδή κόβει τις γραμμές από μία εναλλακτική εταιρία τηλεφωνίας, internet κλπ. Φαίνεται ότι ο ΟΤΕ δεν μπορεί παρά να βλέπει αυτά που έπαθε η ΔΕΗ, οπότε επειδή έχει και υποχρεώσεις στο χρηματιστήριο, αρχίζει να φέρεται σαν ιδιωτική εταιρία ό,τι και αν σημαίνει αυτό. Η δικαιοσύνη ασφαλώς θα αποφανθεί για το δίκαιο και το άδικο, ωστόσο ορμώμενοι από το γεγονός, να αναφέρουμε ορισμένα που ισχύουν γενικότερα στην λεγόμενη ελεύθερη τηλεφωνία.
Πρώτον, οι τιμές δεν είναι ουσιαστικά χαμηλότερες. Ένα μέσο "7 με 14%" όταν το 14 προκύπτει για όσους είναι ερωτευμένοι με Ευρωπαία και μιλούν αποκλειστικά μαζί της, δεν είναι σοβαρή έκπτωση. Το πραγματικό περιθώριο κέρδους είναι κατά πολύ μεγαλύτερο, όμως το έδαφος που υποχρεώθηκε να παραχωρήσει ο ΟΤΕ για να μπουν και άλλοι στην αγορά, δεν απέβη υπέρ του τελικού καταναλωτή, αλλά υπέρ των διαφημιστών, των εναλλακτικών εταιριών, των μετακινουμένων managers και των λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων. Δεύτερο, οι υπηρεσίες πολλών εναλλακτικών σε πολλές περιοχές είναι πολύ κακές και όλοι το ξέρουν. Τρίτο, κανείς εναλλακτικός, ούτε ο ΟΤΕ, ούτε για τα μάτια δεν έβαλε έναν όρο ευθύνης απέναντι στον πελάτη (liability) ο οποίος να προβλέπει τουλάχιστον ότι για το χρόνο που είναι "κάτω" το δίκτυο, δεν θα πληρώνει "πάγιο". Αυτά από την εικόνα της πραγματικότητας της ελεύθερης τηλεφωνίας επ αφορμή ενός καλοκαιρινού συμβάντος.
Εικόνα δεύτερη: οι πόλεις θα "μαραζώσουν" χωρίς φοιτητές. Σοβαρά; Και αυτό γιατί αποτελεί είδηση τώρα και με αυτή την ανάγνωση, και δεν αποτελεί είδηση ότι τόσο δραματικές είναι οι δυνατότητες της επαρχίας, της πολιτικά ορθώς λεγόμενης και "περιφέρειας", που από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων σε ολόκληρες μικρές κοινωνίες είναι το σπίτι, ο καφές, και το ποτό των φοιτητών; Ποιων φοιτητών μάλιστα; Εκείνων που θεωρητικά σπουδάζουν σε ιδρύματα με μετακινούμενους εποχιακούς διδάσκοντες έχοντας συγκεντρώσει μέση βαθμολογία περί του 10. Το θέμα έχει πολλές αναγνώσεις. Από τη μια η επαρχιώτικη νοοτροπία, που απαιτεί από την Πολιτεία να της πάει πελάτες που θα πληρώνουν στην "κολοπετεινίτσα" την τιμή του καφέ στη Βενετία. Από την άλλη η δήθεν αριστερή κριτική που λέει να καταργηθεί η βάση του 10 γιατί πλήττει τους φτωχούς (αλήθεια τους φτωχούς φοιτητές, ή τους φτωχούς της επαρχίας;). Και τέλος η κοινή γνώμη που όλα αυτά τα παρακολουθεί απαθής στις ειδήσεις οι οποίες λένε πολύ λιγότερη από τη μισή αλήθεια για τα πράγματα, ανάλογα πάντα με τις "ισορροπίες". Να και μια άλλη φωτογραφία.
Εικόνα τρίτη: αλήθεια, μήπως να ξεσηκωθούν και οι κάτοικοι του νομού τάδε και να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους με τη δέουσα πάντα κάλυψη από τα διεθνή ΜΜΕ; Τώρα μάλιστα που τους κλείνουμε τα πανεπιστήμια και δεν θα έχουν να πουλάνε καφέδες και διαμερίσματα, δεν είναι σα να τους καταπιέζουμε εμείς οι υπόλοιποι; Το μόνο που χρειάζεται είναι η κατάλληλη δικτύωση. Για τα επόμενα, φαντασία να υπάρχει και να και μερικές ιδέες: φορολογικός παράδεισος, ιατρικές και άλλες περιζήτητες σχολές χωρίς εισαγωγικές και άλλες περιττές και άδικες διατυπώσεις, εξασφαλισμένη επαγγελματική αποκατάσταση.Το τελευταίο δεν είναι ακριβώς φωτογραφία από την ελληνική πραγματικότητα. Είναι μάλλον σχέδιο που το ζωγραφίσαμε με τη βοήθεια άλλων ερεθισμάτων της διεθνούς επικαιρότητας, και το συμπεριλαμβάνουμε μάλλον αυθαίρετα. Καλό φθινόπωρο.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 84 - Ιούλιος-Αύγουστος 2008)
Η πραγματικότητα επιβεβαιώνει μέρα με τη μέρα αρκετά από τα χειρότερα σενάρια για το μέλλον των κλιματικών αλλαγών και τελικά για την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο θα πρέπει να επιβιώσουν οι επόμενες γενεές. Η αμφιβολία με την οποία κανείς αντιμετωπίζει τις δυσοίωνες προβλέψεις, δίνει σιγά-σιγά τη θέση της στην ενοχή. Νέοι συνειρμοί της σκέψης γεννώνται και συνδέουν την άσκοπη μετακίνηση με το αυτοκίνητο κατά την οποία ένας και μόνο άνθρωπος παράγει δεκάδες κιλά διοξειδίου του άνθρακα, με την υπερβολική ζέστη και κάθε είδους ακρότητα του κλίματος. Όλα με κάποιο μέτρο, ασφαλώς, και αυτό για αρκετούς λόγους όπως για παράδειγμα ότι δεν θα είμαστε «εδώ» για να δούμε τις πραγματικές επιπτώσεις της συμπεριφοράς μας, ή ότι, «εδώ που τα λέμε» δεν αποκλείεται τα μέσα να υπερβάλλουν και λίγο. Οι προσωπικές ενοχές συναντούν ό,τι απέμεινε από τη λογική, η οποία μας ωθεί στο να αποδώσουμε ευθύνες στη βιομηχανία αχρήστων ειδών γενικά: αυτοί ρυπαίνουν πραγματικά και σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από τη βόλτα με το (κανείς δεν είναι τέλειος) τρίλιτρο. Άλλες φορές πάλι, η σκέψη οδηγείται στις πετρελαιοβιομηχανίες, οι οποίες κατά μία άποψη φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για τη συμπεριφορά μας απέναντι στο περιβάλλον, το γιατί είναι μεγάλη συζήτηση εκτός εμβέλειας του παρόντος.Στο ερώτημα «τι μπορούν να κάνουν οι νέες τεχνολογίες για να βοηθήσουν τον πλανήτη;» η απάντηση είναι δύσκολη και ενδιαφέρουσα. Μια αφελής απάντηση είναι ότι οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών είναι από τη φύση τους λειτουργικά οικολογικές. Δηλαδή η χρήση τους δημιουργεί λ.χ. λιγότερες απαιτήσεις για χαρτί, για μετακινήσεις, κ.ά.. Αν φύγουμε από την επιφάνεια θα διαπιστώσουμε ότι ίσως η παραγωγή της ενέργειας που απαιτείται για να κατασκευαστούν όλα αυτά που θα μας κάνουν να χρησιμοποιούμε λιγότερο χαρτί, να ταξιδεύουμε λιγότερο, κλπ, καθώς και τα σκουπίδια που σύντομα θα αποτελέσουν οι σημερινές συσκευές «αιχμής», είναι πολύ πιο βλαβερά για το περιβάλλον από ότι το να χρησιμοποιούσαμε χαρτί.
Βέβαια, η φωτιά που μας χάρισε ο Προμηθέας δεν είναι δώρο που επιστρέφεται. Η εξέλιξη δεν ανατρέπεται με αποδείξεις περί του συνολικού περιβαλλοντικού ισοζυγίου των συσκευών που κατασκευάζονται στην Απω Ανατολή. Όπως δεν θέλουμε να ακούμε για τους ρύπους της άσκοπης και ματαιόδοξης μετακίνησής μας, έτσι δεν καταλαβαίνουμε για ποιο λόγο δεν πρέπει να αγοράσουμε όλες τις διαδοχικές εξελίξεις μιας «προηγμένης τηλεφωνικής συσκευής». Και τέλος πάντων, φταίνε και οι τέως σοσιαλιστές που έδωσαν το οικόπεδο και την εργατική δύναμη άνευ όρων στις εταιρίες. Η ατμόσφαιρα θα μπορούσε να φορτιστεί κι άλλο, μιας και σχετικά εύκολα μπορεί κανείς να υποψιαστεί έστω, ότι οι νέες τεχνολογίες είναι η μεγαλύτερη πηγή παραγωγής πλαστικών και άλλων επιβλαβών για το περιβάλλον αποβλήτων, η κατασκευή των οποίων κατατρώει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και φυσικών πόρων, επίδραση που πολλαπλασιάζεται αν αναλογιστούμε και τον ιδιαίτερα βραχύ κύκλο ζωής των πάσης φύσεως τέτοιων συσκευών.
Ομως το θέμα μας δεν είναι η εκτόνωση, αλλά η προσέγγιση του ερωτήματος αν η ευθύνη τελικά ανήκει στον Προμηθέα ή στο χέρι που παρέλαβε τον Πυρσό του μύθου. Η απάντηση από τη σκοπιά του μύθου, είναι ασφαλώς ότι είναι ο αποδέκτης του δώρου του Προμηθέα αυτός που έχει την ευθύνη της χρήσης του. Δεν είναι, όμως, αυτή, η έμπρακτη απάντηση που δίνουμε στη «σύνθετη» καθημερινότητα, όπου με τη συμπεριφορά μας καταναλώνουμε άχρηστη τεχνολογία πετώντας τους πόρους του πλανήτη στα σκουπίδια μαζί με το κάθε ξεπερασμένο mp3 player. Πεισμένοι (άραγε από πού;) ότι φταίνε «άλλοι», καταναλώνουμε αδιάκριτα άχρηστη τεχνολογία κατακαίοντας με τον μικρό μας Πυρσό το περιβάλλον που θα στεγάσει τα παιδιά μας. Η εγωκεντρική μεγαλειότητα της υποτιθέμενης ανάγκης μας να καταναλώσουμε, σκιάζει την πραγματική μεγαλειότητα της δύναμης να επιλέξουμε εμείς πώς να χρησιμοποιήσει ο Ανθρωπος τον πυρσό του Προμηθέα. Όχι αρνούμενοι την εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά επιλέγοντας την κατεύθυνσή της και καθορίζοντας τους όρους της. Αυτή η δυνατότητα συνειδητής επιλογής είναι που τελικά μας διαφοροποιεί από τα λοιπά έμβια όντα που συγκατοικούν στον πλανήτη μαζί μας χωρίς να τον ενοχλούν. Ας την αξιοποιήσουμε.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 83 - Ιούνιος 2008)
Μετά από αρκετά χρόνια στο χώρο της πληροφορικής μπορεί κανείς να εντοπίσει σημεία του θεσμικού πλαισίου που επιδέχονται βελτίωση. Δεδομένου του πλουραλισμού των επαγγελματικών ρόλων και των τμημάτων της αγοράς, είναι αντιληπτό ότι ο αριθμός των προτάσεων προς βελτίωση του θεσμικού πλαισίου ίσως είναι μεγάλος, η δε θεματική τους ευρύτητά εντυπωσιακή. Το θεσμικό πλαίσιο επί του οποίου έχουμε τη δική μας πρόταση, είναι αυτό της διενέργειας διαγωνισμών του Δημοσίου, του Μεγαλύτερου αν ότι του Μοναδικού Πελάτη Εργων Πληροφορικής στη χώρα μας.
Είναι γνωστό ότι ο Νόμος κάνει ό,τι μπορεί για να καταστήσει αδύνατες πρακτικές όπως «στήσιμο» και άλλα συναφή. Προς αυτό δίνει δικαίωμα σε όποιον αισθάνεται αδικημένος από μία διαδικασία αξιολόγησης να «προσφεύγει» πρακτικά επ’ αόριστον σε δικαστήρια και αρχές κάθε είδους, τώρα δε όριο είναι μάλλον το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ή όπως αλλιώς λέγεται. Τα δικαστήρια έχουν πολλή και δύσκολη δουλειά. Οι υποθέσεις που εξετάζονται δεν καλύπτονται αυτολεξί από κανέναν νόμο καθότι δεν είναι δυνατό η νομοθεσία να λέει αν λ.χ. ένας τετραπύρηνος επεξεργαστής είναι ισοδύναμος με δύο διπλού πυρήνα, ή αν η τεχνολογία SAS είναι ισοδύναμη ή καλύτερη της U320 SCSI. Οπότε αρχίζουν προσφυγές, οι οποίες πολύ απλά δύνανται να μην έχουν τέλος και οι οποίες μπορούν στην πράξη να ακυρώσουν την εκτέλεση έργων για τα οποία ο νομοθέτης είχε την πρόθεση να ανατεθούν με κάθε διαφάνεια.
Επειδή ως γνωστόν ο αδύναμος κρίκος κάθε αλυσίδας είναι ο άνθρωπος και επειδή «η Siemens είναι εδώ» και μάλλον δεν είναι μόνη της, διακινδυνεύουμε τη διατύπωση της άποψης ότι δεν είναι δυνατόν επί του θέματος να λειτουργήσει κανένα νομοθετικό πλαίσιο που να είναι αποτελεσματικό. Οπότε κάθε βελτίωση του νομικού πλαισίου προς το «αυστηρότερον», απλά αποτελεί έδαφος για να (ημι)μαθαίνουν οι δικαστές περί servers και άλλων δαιμονίων, και ασφαλώς για να έχουν δουλειά οι δικηγόροι.
Το διασκεδαστικό είναι ότι επειδή από τη φύση του ο εξοπλισμός πληροφορικής είναι σύνθετο πράγμα, πολύ δε περισσότερο οι υπηρεσίες, όλα συνήθως καταλήγουν στη διευθέτηση καφενείου του τύπου «ποιος είσαι συ ρε που τα λες αυτά» ή ευπρεπέστερα, «αν αυτός που υποστηρίζει την τάδε άποψη είναι πιο Senior από εκείνον που υποστηρίζει την δείνα, τότε η τάδε άποψη είναι η σωστή». Στην πράξη είναι μάλλον λίγες οι περιπτώσεις που η όλη διαδικασία δεν χρησιμοποιείται από τους διαγωνιζόμενους ως «χαρτί διαπραγμάτευσης» για άλλες δουλειές: «Θα αποσύρω την προσφυγή αν δεν κατέβεις στον τάδε άλλο διαγωνισμό, ή αν κατέβεις για ‘μαϊντανός’» και νομίζω καταλαβαινόμαστε. Θα τολμούσαμε να πούμε ότι αυτό είναι ο κανόνας, αλλά στοιχεία δεν έχουμε, οπότε αν το πράτταμε μάλλον θα κατηγορούμασταν από τους «θιγόμενους». Δεν είναι δε σπάνιο το φαινόμενο υπέρβασης των ορίων και εκδήλωσης αήθους συμπεριφοράς από πάσης φύσεως «νταήδες».Ετσι θα περιοριστούμε στην πρότασή μας: Τους διαγωνισμούς προμηθειών εξοπλισμού και υπηρεσιών πληροφορικής του Δημοσίου να μην τους διεξάγει ο αρμόδιος φορέας, αλλά ο ίδιος ο Αρειος Πάγος, ο οποίος για το σκοπό αυτό να ιδρύσει ειδικό τμήμα του οποίου οι αποφάσεις θα είναι τελεσίδικες. Η δε προσφυγή να στοιχίζει αρκετά, ας πούμε 5-10% του τιμήματος του διαγωνισμού, το οποίο να προκαταβάλλεται μετρητοίς από τον προσφεύγοντα και να χρεώνεται σε τρίτο μέρος μόνο αν η προσφυγή δικαιωθεί, σε κάθε δε περίπτωση να το εισπράττει το Δημόσιο και να το αποδίδει στους δικαστές και τους τεχνικούς εμπειρογνώμονες ώστε κανείς να μην έχει λόγο να «λοξοκοιτάξει» κατά την κρίση. Θα πείτε «και πού θα βρει ο Αρειος Πάγος τους ειδικούς, και αν τους βρει πώς θα τους επιλέξει;» και άλλα συναφή. Η σωστή ερώτηση ίσως είναι «και ποιο σύστημα είναι τόσο ακέραιο ώστε και να εντοπίζει τον αδιάφθορο εμπειρογνώμονα και να τον τοποθετεί στη σωστή θέση;». Επειδή μάλλον αντιλαμβανόμαστε ότι αν συνεχίσουμε το συλλογισμό θα καταλήξουμε άλλη μια φορά στη γενικότερη λειτουργία των θεσμών και τελικά των αξιών, μην την πάρετε σοβαρά τη συγκεκριμένη πρόταση. Δείτε την απλά ως έκφραση αηδίας απέναντι σε μια αρρωστημένη αγορά, μέρος μιας πιο αρρωστημένης εκδοχής της λεγόμενης ελεύθερης οικονομίας.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 82 - Μάιος 2008)Το παιχνίδι είναι γνωστό σε όλους και μολονότι δεν γνωρίζουμε την ακριβή του προέλευση, ξέρουμε ότι στοχεύει στην εξοικείωση με την έννοια της "ελεύθερης αγοράς" μέσω αγοραπωλησιών ακινήτων. Την εποχή μας ήταν "must" για τα παιδιά της σχολικής ηλικίας, κυρίως στις μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού. Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος της αίγλης του έχει χαθεί καθότι δεν προσφέρει εμπειρία ανταγωνιστική των παιχνιδομηχανών, ωστόσο επιβιώνει. Όχι μόνο σε παιδιά, αλλά και σε ολόκληρες οικονομίες που βασίζονται στις αγοραπωλησίες ακινήτων, όπως η ελληνική. Αν και δεν είμαστε "ειδικοί" θα αναφερθούμε, όχι για πρώτη φορά, στην ιδιομορφία της ελληνικής περίπτωσης όπου δεν είναι "και" τα ακίνητα που κινούν την οικονομία. Είναι κυρίως τα ακίνητα.Εδώ και αρκετά χρόνια έχουμε διάφορες ευκαιρίες για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Πέρα από ξύλινη φράση και λογότυπο για έγγραφα, διαφημίσεις και άλλες μη παραγωγικές δραστηριότητες, στόχος όλων αυτών των ευκαιριών που μετουσιώνονται σε προγράμματα, επιδοτήσεις, και πολλά άλλα γνωστά τους αναγνώστες του ανά χείρας, είναι η ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που οι "άλλοι" παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας να θέλουν να αγοράσουν και να έχουν λόγο να προτιμήσουν. Είτε γιατί είναι "φτηνά", είτε γιατί έχουν ποιότητα, είτε γιατί ενσωματώνουν γνώση, πρωτοτυπία και όραμα. Αυτό είναι το ζητούμενο από μια οικονομία που στέκεται στα δικά της πόδια: να πουλά κάτι στους άλλους, ή όπως αλλιώς αυτό λέγεται στη γλώσσα των ειδικών. Από όλα τα επιθυμητά χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών προϊόντων, εμείς κρατήσαμε περισσότερο το πρώτο: την τιμή, την οποία προσπαθήσαμε να ρίξουμε με πλήθος βαλκανικών εφευρημάτων όπως λ.χ. μη πληρώνοντας τις ασφαλιστικές εισφορές. Τα υπόλοιπα τα χρησιμοποιήσαμε ως ξύλινη γλώσσα για δράσεις που ελάχιστα απέφεραν στην οικονομία με όρους ανταγωνιστικότητας, αποτέλεσαν, όμως, και αποτελούν ακόμη, εξαιρετικούς τίτλους για καμπάνιες διαφήμισης, παραδοτέα, και άλλες επιφάσεις για την παραγωγή του σχεδόν τίποτε.
Η οικονομία, όμως, αναπτύσσεται. Οι δείκτες κερδοφορίας των τραπεζών κατά τα τελευταία χρόνια είναι αν μη τι άλλο ισχυρή αριθμητική ένδειξη ανάπτυξης. Ποια είναι μια από τις σημαντικότερες αν όχι η σημαντικότερη παραγωγική διαδικασία πίσω από τους δείκτες αυτούς; Είπαμε: η "οικοδομή", δηλαδή η κατασκευή και εμπορία του ζωτικού χώρου για την επιβίωση. Η δραστηριότητα αυτή παράγει θέσεις εργασίας για αλλοδαπούς και όχι μόνο, εμπορική δραστηριότητα, επιχειρηματική δραστηριοποίηση εργολάβων κάθε κλίμακας και διαμετρήματος, και ασφαλώς, τραπεζικά δάνεια. Το χρήμα κάνει ένα μεγάλο κύκλο και παράγει "τρελά" αποτελέσματα, τα οποία δημιουργούν αξίες εντός των συνόρων της λεγόμενης εθνικής οικονομίας. Αυτό βρίσκεται σε αντιδιαστολή με την ιδέα της ανταγωνιστικότητας στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία και δεν θα μας προβλημάτιζε αν το ποσοστό του παραγόμενου ΑΕΠ στην "οικοδομή" δεν ήταν τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από εκείνο της καινοτομίας.
Με δυο λόγια, στην Ελλάδα παίζουμε στα αλήθεια monopoly, και τώρα τελευταία έχουν έρθει πολλές κακές ζαριές στους απλούς παίκτες. Τα αποτελέσματα δεν τα πολύ-αναφέρουν τα ΜΜΕ, όμως έχουν αρχίσει να γίνονται τουλάχιστον ορατά και αναγκαστικά περνάνε σε κάτι ψιλά εφημερίδων και δελτίων. Αλίμονο, όχι οι "ακριβές", αλλά οι φτηνές περιοχές "χάνουν ένα 2%", λένε, τη στιγμή που είχαν συνηθίσει να έχουν υπεραξία 2% το μήνα. Το ΚΕΠΥΟ δεν δίνει τα στοιχεία που μόνο αυτό έχει συγκεντρωτικά σχετικά με το πόσες αγοραπωλησίες ακινήτων πραγματικά γίνονται, οι εργολάβοι αντέχουν με τα νεόδμητα απούλητα, και οι τράπεζες τους κρατάνε όλους με κάθε τρόπο γιατί αν οι εμπράγματες εξασφαλίσεις τους χάσουν την υπέρμετρη αγοραία αξία που οι ίδιες νομιμοποίησαν, τότε θα χαθεί η μεγαλύτερη από τις συνιστώσες των κερδών τους. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο, θα πείτε. Μάλιστα είναι, αλλά θα είχε πολύ ενδιαφέρον να δούμε τι τιμές νομιμοποίησαν οι τράπεζες λ.χ. των ΗΠΑ και τότε θα βλέπαμε ότι εμείς έχουμε -μάλλον- "υπερβάλλει".
Η ελεύθερη αγορά, βέβαια, έχει τρόπο να τα ρυθμίσει αυτά. Μόνο που στη δική μας περίπτωση, τα πολλά λεφτά παίζονται στη Monopoly και όχι στο παιχνίδι της καινοτομίας. Οπότε ως χώρα δεν έχουμε παρά να αναμένουμε την έκβασή του παιχνιδιού το οποίο συνειδητά επιλέξαμε να παίξουμε σε τέτοια κλίμακα, και να ελπίσουμε, τόσο οι τραπεζίτες όσο και οι κάτοχοι των οικοπέδων με τα λίγα σπίτια, σε καλύτερη τύχη.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 81 - Απρίλιος 2008)Και ξαφνικά τα ελληνικά μ.μ.ε. ανακάλυψαν τα blog. Οι "ειδήσεις" φιλοξένησαν -ως συνήθως- ειδικούς, οι οποίοι συνόδευσαν την παράθεση των γεγονότων, οι δε Σχολιαστές έδωσαν -επίσης ως συνήθως- το δικό τους βαρύγδουπο στίγμα στην παρουσίαση. Αφορμή υπήρξε μέσα από τον ίδιο το δημοσιογραφικό χώρο, κάποιο blog μέσω του οποίου γίνονταν εκβιασμοί "επωνύμων". Το συγκεκριμένο δεν μπορούμε να το καταλάβουμε, καθότι δεν αντιλαμβανόμαστε πώς μπορεί η οποιαδήποτε δημοσίευση ψευδών, όπως ισχυρίζονται τα ρεπορτάζ, να αποτελέσει ύλη εκβιασμού. Μπορεί ίσως να αποτελέσει υλικό τεκμηρίωσης μηνύσεων κατά γνωστών ή αγνώστων για συκοφαντία, πάντως όχι ύλη εκβιασμού. Το θέμα μας, πάντως, δεν είναι η συγκεκριμένη αφορμή: είναι η διάδοση, κατά κάποιους επιδημία, του μέσου που λέγεται " blog" και που είναι έξω από τον έλεγχο των έντυπων και ψηφιακών εκδοτών.
Μια φράση που "παραδοσιακά" συνοδεύει τις ενημερωτικές αναφορές στο internet, είναι ότι "δεν ελέγχεται από κανέναν". Δηλαδή κανείς δεν καθορίζει το περιεχόμενο που διατίθεται "εκεί" και δεν μπορεί να επιβάλει λογοκρισία. Αυτά σε γενικές γραμμές ακούγονται ως καλά νέα, μέχρις ότου "κάτι" να ενοχλήσει "κάποιους". Τότε, αρχίζουν διάφορες αντιδράσεις οι οποίες, ασφαλώς, δεν επικεντρώνονται σε κανένα επιχείρημα του τύπου "πολεμάμε ό,τιδήποτε δεν ελέγχουμε", αλλά σε πιο "εύπεπτα" επιχειρήματα όπως αυτά περί διακίνησης ναρκωτικών, παιδεραστίας, πορνογραφίας, σατανισμού, τρομοκρατίας και όλων των υπολοίπων κακών που "προβάλλονται ή και διακινούνται μέσω internet". Επιφανειακές ανοησίες, σε μεταβατικές εποχές που η κοινή γνώμη σχετικά με το θέμα είναι ακόμη εύπλαστη, μέχρις ότου αποκατασταθούν οι όποιες ισορροπίες.
Το θέμα είναι αλλού: τα blog αποτελούν εν δυνάμει "ενοχλητικό" μέσο έκφρασης το οποίο απειλεί τις ισορροπίες στη διαχείριση της ενημέρωσης, όπως τουλάχιστον εμείς μάθαμε να την βιώνουμε. Η αμφισβήτηση της αλήθειας των ειδήσεων των 8, ο ενίοτε επιθετικός σαρκασμός, και η γυμνή παρουσίαση μιας άλλης πραγματικότητας, κάποιες φορές ομολογουμένως με υπερβάλλοντα ζήλο, δεν μπορούν να αφήνονται να αποκτούν μέρα με τη μέρα ολοένα και περισσότερους μετρήσιμους αναγνώστες. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με την υπεράσπιση της εντός ή εκτός εισαγωγικών αλήθειας, αλλά και με τη διαχείριση της εξουσίας και των χρημάτων της διαφήμισης. Αυτά είναι που ενοχλούν τους εντεταλμένους της σημερινής τάξης της εξουσίας της ενημέρωσης.
Όχι πως στα blog δεν υπάρχει υλικό κακής ποιότητας ή ότι δεν καταγράφονται ευτελείς ως προς το περιεχόμενο, το ύφος και τον τρόπο διεξαγωγής συζητήσεις. Όλα αυτά συμβαίνουν, όπως συμβαίνουν και στον πραγματικό κόσμο. Το internet, όπως παλιότερα η τυπογραφία, το ταχυδρομείο, ο τηλέγραφος, το ραδιόφωνο, το τηλέφωνο και η τηλεόραση, αποτελεί μέσο διάδοσης του "καλού" αλλά και του "κακού". Του λόγου των "πιστών" αλλά και των "άπιστων". Πεδίο σταυροφοριών κάθε είδους, σήμερα πλέον για κάθε επίδοξο σταυροφόρο και όχι μόνο για όποιον είναι μυημένος σε εκείνες τις απόξενες τεχνικές έννοιες της περασμένης δεκαετίας. Αυτά φοβίζουν αρκετά τους κυρίαρχους του παιχνιδιού της ενημέρωσης και ίσως περισσότερο τους κάθε είδους παρουσιαστές και αναλυτές ειδήσεων. Για τους μεν πρώτους, η ισορροπία θα αποκατασταθεί αργά ή γρήγορα, ενώ η καριέρα κάποιων από τους δεύτερους ίσως χρειαστεί να εξελιχθεί.
Η αισιόδοξη πλευρά των πραγμάτων είναι πως το λεγόμενο φαινόμενο των blog έχει τη δυναμική να προωθήσει έναν ελεύθερο και άμεσο διάλογο μεταξύ των παγκόσμιων πολιτών. Οι ίδιοι όροι ενημέρωσης και Παιδείας που πρέπει να πληροί κανείς για να συμμετάσχει σε μια δια ζώσης συζήτηση, ισχύουν και στο χώρο των blog. Οι ίδιες "μάχες" ενάντια στη μετριότητα και τον αναλφαβητισμό πρέπει να δοθούν, κάποιες φορές με επιπλέον αντίπαλο τη θρασύδειλη επιθετικότητα της ανωνυμίας. Μόνο που "εκεί" δεν υπάρχουν διαιτητές που να έχουν εκ των προτέρων άποψη για την έκβαση των συζητήσεων, για το πότε αρχίζει, πότε και με ποιο τρόπο κλείνει κάθε θέμα, και αυτό είναι φυσικό να μην αρέσει σε όλους. Τα υπόλοιπα, ας τα πούμε online…
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 80 - Μάρτιος 2008)Παρωχημένος ο τίτλος, έτσι δεν είναι; Πράγματι, ο τίτλος μας σήμερα δεν λέει σχεδόν τίποτε. Οι νέες τεχνολογίες του χτες είναι παλιές τεχνολογίες του σήμερα, με το "χτες" και το "σήμερα" να πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο. Η φράση-κλισέ ότι "η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία" για να μην είναι κενή περιεχομένου διατύπωση πρέπει να ακολουθείται από ανάλογη εξέλιξη και της δικής μας έμπρακτης στάσης απέναντι στην τεχνολογία. Με αυτό δεν εννοούμε να εξελίσσουμε το αν την αποδεχόμαστε ή την απορρίπτουμε. Η "αποδοχή" δεν έχει νόημα μόνο ως κατανάλωση και η "απόρριψη" ενίοτε ταυτίζεται με στρουθοκαμηλισμό. Εννοούμε ότι η στάση μας "πρέπει" να αξιοποιεί τα επιτεύγματα της τεχνολογίας με τέτοιο τρόπο ώστε να συμβάλλουμε στην εξέλιξη της πορείας της, στη μία ή την άλλη κατεύθυνση, χωρίς να θεωρούμε τίποτε ως "δεδομένο".
Η συμβολή στην εξέλιξη μιας επιστήμης προϋποθέτει επαρκή γνώση της θεμελίωσης της επιστήμης και των σύγχρονων επιτευγμάτων της. Κανείς από τους "αρμόδιους" της αγοράς, της πολιτείας ή της ακαδημαϊκής κοινότητας δεν θα αρνηθεί ότι σήμερα οι έλληνες γνωρίζουμε τις νέες τεχνολογίες, τις προωθούμε και τις προάγουμε. Αν είναι πράγματι έτσι, θα επαναλάβουμε την ίδια ερώτηση για πολλαπλή φορά: για ποιο λόγο δεν είμαστε ως χώρα περισσότερο ανταγωνιστικοί από άλλους σε κάποιες από τις νέες τεχνολογίες; Για ποιο λόγο δεν έχουμε ούτε ένα προϊόν το οποίο να αποτέλεσε ορατό "hit" στις εξελίξεις των νέων τεχνολογιών σε οποιοδήποτε τομέα; Πόσο πιο ευφυείς ήταν αυτοί που ξεκινώντας από ένα "γκαράζ", όμως την κατάλληλη στιγμή, με το κατάλληλο πνεύμα και στο κατάλληλο κλίμα, δημιούργησαν εξελίξεις όπως η Gateway, η yahoo, το napster, το amazon και τόσα άλλα;
Ας αναλύσουμε λίγο περισσότερο την τελευταία διατύπωση: ο εντοπισμός της "κατάλληλης στιγμής" προϋποθέτει αντίληψη των πραγμάτων. Προϋποθέτει εκτίμηση (μετά ρίσκου, ασφαλώς) για το "τι θα 'πουλήσει' αύριο", ότι και αν σημαίνει το "πουλάω". Το "κατάλληλο πνεύμα" δεν είναι ένα πνεύμα που περιμένει την επιδότηση κάνοντας όλο το απαιτούμενο "social networking", και όλοι καταλαβαίνουμε. Είναι το πνεύμα που τολμά ακόμη και χωρίς την επιδότηση. Εξάλλου, πολλά από όσα εντυπωσιακά πράγματα έγιναν δεν απαιτούσαν εξαρχής κανένα σημαντικό κεφάλαιο. Τα υπόλοιπα είναι δήθεν τεκμηρίωση της αναγκαιότητας της επιδότησης από τα "ΜΟΠ", τα "πακέτα" τα "ΚΠΣ" και τις λοιπές "δημοκρατικές δυνάμεις". Τέλος, το "κατάλληλο κλίμα" είναι ένα κλίμα που υποστηρίζει με υγιές και ανοιχτό βλέμμα την υγιή απόπειρα καινοτομίας απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν είναι η τράπεζα που όταν της απευθύνεσαι για venture capital σου ζητά "εμπράγματη εξασφάλιση" δηλαδή το σπίτι σου για υποθήκη.
Σήμερα, λοιπόν, ο όρος "νέες τεχνολογίες" στα του οίκου μας σημαίνει ακόμη ό,τι σήμαινε και στο παρελθόν: μια καλή αφορμή για να σχεδιαστούν "έργα", "πράξεις", "υποέργα" και άλλες διαχειριστικές οντότητες οι οποίες "θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα" των επιχειρήσεων και θα "εκσυγχρονίσουν το δημόσιο τομέα", "βελτιώνοντας την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους πολίτες". Σήμερα, μιλάμε ακόμη για στόχους εισαγωγής της πληροφορικής στο Δημόσιο, γιατί προφανώς δεν τους επιτύχαμε παρά τις εκατομμύρια ώρες σεμιναρίων στους δημόσιους υπαλλήλους, τις αμέτρητες προμήθειες, τα στρατηγικά προγράμματα, τις οριζόντιες δράσεις και ένα σωρό άλλες μαύρες τρύπες χρηματοδοτήσεων.
Μιλάμε (στο 4ο ΚΠΣ!) για "ενίσχυση 50.000 επιχειρήσεων" για να κάνουν, αλήθεια, τι ακριβώς; Κάτι σαν το "Δικτυωθείτε" δηλαδή να φτιάξουν μια σελίδα στο web; Μήπως για να αγοράσουν ERP, CRM, κλπ εφαρμογές λογισμικού που (δεν!) θα τους βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα, αλλά θα βελτιώσουν μια χαρά τα οικονομικά αποτελέσματα αυτών που θα πουλήσουν όλο αυτό το λογισμικό; Και τα περισσότερα από αυτά εντοπίζονται στην "περιφέρεια"; Αλήθεια, ποια θα ήταν η θέση μας στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη, αν δεν υπήρχαν πράξεις σαν το "Δικτυωθείτε", το "φοιτητικό internet" και τα συναφή;Τέτοια είναι τα οράματα του "4ου"; Κουράστηκαν πολύ οι επιτροπές ψηφιακής στρατηγικής (ή μήπως είναι ψηφιακές επιτροπές στρατηγικής;) για να παράξουν τέτοιες πρωτοποριακές και πρωτότυπες σκέψεις; Δεν γνωρίζουμε, μάλλον οι αποφασίζοντες γνωρίζουν καλύτερα. Προφανώς, εμείς είμαστε που ζούμε σε άλλη πραγματικότητα και από αυτήν, τους ευχόμαστε καλή συνέχεια και σας αποχαιρετούμε για το μήνα αυτό.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 79 - Φεβρουάριος 2008)Δηλαδή, αν, ορμώμενοι από την επικαιρότητα των ημερών, σχολιάσουμε ότι η «Νέα Οικονομία» στην Ελλάδα είναι το ιδιότυπο –τελικά πολιτικό- καθεστώς των πάσης φύσεως «Ζαχόπουλων» και «Αναστασιάδηδων», θα μας χαρακτηρίσουν «λαϊκιστές»; Αν επικαλεστούμε τις επανειλημμένες και σε εντελώς ανύποπτο χρόνο τοποθετήσεις μας σχετικά με το ιδιότυπον του γένους και στην περίπτωση της εντός ή εκτός εισαγωγικών Νέας Οικονομίας από το 1997 και μετά, οι οποίες επιβεβαιώνονται καθημερινά, είμαστε απλά «τυχεροί»; Ασφαλώς όχι, και το θέμα δεν είναι να «ευλογήσουμε τα γένια μας». Είναι να επιβεβαιώσουμε ότι η «δική μας» νέα οικονομία καμία σχέση δεν έχει με τη νέα οικονομία των υπολοίπων Ευρωπαίων τε και βορειοαμερικάνων παγκόσμιων συμπολιτών μας.
Η έρευνα της Eurostat που παρουσιάστηκε στο προηγούμενο τεύχος του ανά χείρας είναι χαρακτηριστική: τελευταίοι στη χρήση του Ιnternet και στην ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη των 27, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και οι βαλτικές τέως σοβιετικές δημοκρατίες που τροφοδοτούν τα πάσης φύσεως «μπαλέτα» στην Ευρώπη και το Ντουμπάι. Μάλιστα, τελευταίοι. Στα λόγια, τα σχέδια και τις «ψηφιακές στρατηγικές» είμαστε, αλίμονο, πολύ κοντά αν όχι στην κορυφή. Στην πράξη είμαστε τελευταίοι, και προς εμπέδωσιν θα το επαναλάβουμε πολλές φορές.
Το περασμένο καλοκαίρι, σε επιστολόχαρτο που είχε το logo του επιχειρησιακού προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα» και από κάτω έγραφε «Ελλάδα ανταγωνιστική: ποιότητα παντού» εστάλη από το ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α. σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες το εξής μήνυμα: «αύριο και μεθαύριο δεν θα λειτουργήσουμε γιατί θα έχει ζέστη και το δίκτυο δεν αντέχει τα κλιματιστικά του δημοσίου». Μάλιστα. Αυτή είναι η Ελλάδα η ανταγωνιστική και είναι καλή μόνο στο να παράγει αξιοθρήνητα ευφυολογήματα του τύπου «ακραία» και «ημι-ακραία» (!) καιρικά φαινόμενα για να δικαιολογεί την ανικανότητά της και την ανεπάρκειά της σε κάθε τομέα. Αν τότε γράφαμε κάτι σχετικό (που, ομολογουμένως, μπήκαμε στον πειρασμό) θα κατηγορούμασταν ως κακόπιστοι και πρόχειροι λαϊκιστές. Το ίδιο και αν γράφαμε κάτι κάθε φορά που δήθεν αποκαλύπτονται οι μίζες και τα σήριαλ διαπλοκής και ευτελισμού για να μας κρατούν αποχαυνωμένους κάτι τύποι που, όπως προκύπτει πλέον και δημοσίως, συμμετέχουν παραπάνω από ενεργά στη σαπίλα. Όμως δεν γράψαμε τίποτε, μέχρι που ο ευτελισμός και η δυσωδία, αλλά και η διάρκεια και ο χρονισμός που παίχτηκε το «σήριαλ Ζαχόπουλου» συμπλήρωσε την εικόνα.
Κοντολογίς, η εικόνα που παρουσιάζουμε στη διείσδυση του Ιnternet και της ευρυζωνικότητας, στη δημιουργία καινοτομίας, στις (λέμε τώρα) απελευθερωμένες αγορές τηλεπικοινωνιών και ενέργειας, και προπάντων στη διαχείριση και την αποτελεσματικότητα των «επιχειρησιακών προγραμμάτων» που σχεδιάζονται για να βελτιώσουν την κατάσταση και να δημιουργήσουν υλικές και άυλες υποδομές, δεν είναι πολλές αποσπασματικές εικόνες. Είναι μία ενιαία εικόνα γεμάτη Ζαχόπουλους, Θέμους κ.λπ. δημοσιογράφους, εντολοδόχους Βουλευτές και Υπουργούς, προσκήνια και παρασκήνια, όλα αυτά σε επεισόδια από λίγο κάθε μέρα.
Είναι η εικόνα της δικής μας Νέας Οικονομίας η οποία αξίζει από μόνη της όσο πολλές χιλιάδες από τις λέξεις που γράφονται στα στρατηγικά σχέδια για την ψηφιακή Ελλάδα, στα πρακτικά των επιτροπών, τα επιχειρησιακά προγράμματα και στους λόγους που οι κάθε είδους παράγοντες και εκπρόσωποι εκφωνούν με ύφος καρδιναλίων με κάθε ευκαιρία. Είναι τα πολλά προσωπικά δράματα της κάθε ασημαντότητας που αναδύθηκε στην επιφάνεια για να «κυβερνήσει» ελέω των παραμυθιασμένων ιθαγενών, που παραιτημένοι από κάθε δημιουργία πιστεύουν πλέον στην κατανάλωση και την υποκρισία και αυτοπροσδιορίζουν το κενό τους με το φανατισμό που αξιωματικά πιστεύει στο «η Κόλαση είναι ο Άλλος» του Σαρτρ.
Αντίλογος σε όλα αυτά ευτυχώς υπάρχει. Όχι σε κάτι που βλέπουμε δημόσια, αλλά στις υγιείς δυνάμεις που δημιουργούν στο περιθώριο σε πείσμα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, που προσπαθούν να κάνουν τον κόσμο λίγο καλύτερο, χωρίς τυμπανοκρουσίες και που ακόμη και αν δεν τα καταφέρνουν, ανταμείβονται από τη χαρά της δημιουργίας. Ας τους ευχηθούμε κουράγιο και ας προσπαθήσουμε να συμπορευτούμε μαζί τους.
(Περιοδικό ne.o. - Τεύχος 78 - Ιανουάριος 2008)Από τη στήλη αυτή έχουμε πολλές φορές αναφερθεί στην παραποίηση της πραγματικότητας από τα μέσα ενημέρωσης. Η ζοφερή εικόνα της ακρίβειας, των χαμηλοσυνταξιούχων, των νέων που δεν έχουν μέλλον στην κοινωνική ασφάλιση, από τη μία. Η χλιδάτη ζωή των επωνύμων, οι πάσης φύσεως "αγορές του αιώνα" που πλέον γίνονται τόσο συχνά που ο χαρακτηρισμός τους ως τέτοιες είναι κοινοτοπία, ο γενικευμένος παραλογισμός στη διαχείριση του δημόσιου πλούτου, από την άλλη. Στο μέσο σωρεία επικοινωνιακών σκουπιδιών που προσβάλλουν τη λογική, την αισθητική και το συναίσθημα όσων ακόμη δεν παραιτήθηκαν. Κάπου στο βάθος, ως φόντο για όλα αυτά, η καταστροφή του πλανήτη, η οποία εμφανίζεται να είναι "απλά" άλλο ένα δράμα δίπλα στο δράμα του κάθε είδους φτωχού, δράμα που κανείς δεν προσπαθεί να αναδείξει με τον τρόπο που οι τηλε-κυράδες αναδεικνύουν τις "ανθρώπινες ιστορίες" της διπλανής πόρτας.
Ισως ο όρος "παραποίηση της πραγματικότητας" να είναι υπερβολικός, παρασυρμένος από την υπερβολή της ξύλινης γλώσσας των υπνωτιστών που έχουν αναλάβει το έργο (αυτής) της ενημέρωσης. Ολες οι προβαλόμενες ως πραγματικότητες κάπου υπάρχουν. Ωμως η επιλογή του πού στρέφεται ο προβολέας της ενημέρωσης είναι που στην πραγματικότητα καθορίζει τη χρειά της ενημέρωσης ή εξημέρωσης, διαλέχτε. Μια ερμηνεία του φαινομένου της εξημέρωσης δια της συγκεκριμένης ενημέρωσης είναι αυτή μιας παγκοσμιοποιημένης συνωμοσίας που έχει εκδοχές παντού. Αν τη δεχτούμε, έχουμε μια αφελή απορία: ποιους "συνωμότες" μπορεί να εξυπηρετεί η καταστροφή του πλανήτη στο όνομα της "ανάπτυξης"; Πού θα ζήσουν αυτοί όταν τα χειρότερα σενάρια καταστροφολογίας γίνουν πραγματικότητα; Μια απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι ότι εδώ βρίσκεται η τραγικότητα του ανθρώπινου είδους: οδηγείται στην καταστροφή του χωρίς να μπορεί να το συνειδητοποιήσει, ακόμη και εκεί που συγκεντρώνει σημαντική δύναμη. Μια άλλη, είναι ότι ο πλανήτης στην πραγματικότητα δεν απειλείται και όλο αυτό είναι ένα επικοινωνιακό παιχνίδι μεγάλης κλίμακας για διασπορά παγκοσμιοποιημένου πανικού που τελικά μεταφράζεται σε εξουσία.
Αν ισχύει το δεύτερο, τότε είμαστε όλοι θύματα μιας ταινίας κάποιου κύριου Γκορ και κάποιων πλάνων που δείχνουν πάγους που λιώνουν. Αν πάλι ισχύει το πρώτο, η κατάσταση είναι πιο δύσκολη γιατί ούτε είναι ορατός ο "από μηχανής θεός" της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ούτε και ξέρουμε (εμείς, τουλάχιστον) το μύθο. Σύγχυση; Πράγματι. Γιατί κανείς δεν είναι σε θέση να μετρήσει ο ίδιος τη στάθμη της θάλασσας, το ρυθμό που λιώνουν οι πάγοι, ή το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Οπότε, τελικά, όλα είναι θέμα πίστης, ίσως μιας πίστης ανάλογης με τη θρησκευτική, η οποία εξ ορισμού δεν οφείλει να τεκμηριώσει το έσχατο θεμέλιό της. Πού καταλήγει ο συλλογισμός; Μα στην αμφιβολία. Η οποία με τη σειρά της οδηγεί στην απραξία και την αδιαφορία, και το φαινόμενο ανακυκλώνεται ως φαύλος κύκλος.
Η αδυναμία μας να επαληθεύσουμε την καταστροφή του πλανήτη είναι δεδομένη, αλλά αν θέλουμε να διαφέρουμε από άλλα είδη ζωής που δεν έχουν λόγο, δεν μπορούμε να συνεχίσουμε την απραξία. Πρέπει να κερδίσουμε το στοίχημα που ίσως ποτέ δεν βάλαμε με τον εαυτό μας, να επιδείξουμε σε κάθε κατεύθυνση τη δύναμη της ύπαρξής μας ως καταναλωτές κάθε είδους προϊόντων που η παραγωγή και η χρήση τους καταστρέφει το μέλλον των παιδιών μας, και συνάμα ως πολίτες που (υποτίθεται;) καθορίζουν με τις επιλογές τους το μέλλον όλων. Είναι γνωστό ότι οι επιδόσεις μας στον τομέα αυτό είναι χείριστες. Συμπεριφερόμαστε ως ωχαδερφιστές που στερημένοι από κάθε είδους καταναλωτικές ανοησίες παράγουμε τοξίνες για τον πλανήτη. Θα πείτε ότι την ευθύνη πρέπει να την αναλάβουν και οι κυβερνήσεις, οι βιομηχανίες κλπ. Πράγματι. Αλλά ας υποθέσουμε ότι σταματούσαμε αύριο να αγοράζουμε ας πούμε αυτοκίνητα και τηλεοράσεις. Δεν θα αναγκάζονταν οι βιομηχανίες να παράγουν λιγότερο διοξείδιο; Ή μήπως δεν σταματάμε την κατανάλωση σκεπτόμενοι τους άνεργους της αυτοκινητοβιομηχανίας; Η αλήθεια είναι σκληρή: καθένας από μας βιώνει, συνειδητά ή ασυνείδητα την τραγικότητα της αυτοκαταστροφής, την ίδια που βιώνει ολόκληρος ο πλανήτης και ίσως ολόκληρο το σύμπαν. Επειδή ίσως και να είναι αλήθεια ότι τα πράγματα έχουν φτάσει σε κρίσιμο σημείο, ίσως αξίζει τουλάχιστον να προσπαθήσουμε. Καλή Χρονιά...
Αναρτήσεις
